หลักการเขียนทับศัพท์ภาษาเขมร
เขียนเมื่อ 2022/04/15 19:41
แก้ไขล่าสุด 2026/07/24 05:42
ในบทความนี้จะเขียนอธิบายหลักการทับศัพท์คำภาษาเขมรมาเป็นภาษาไทย
การทับศัพท์ภาษาเขมรนั้นอาจทำได้โดยถอดตามรูป (ปริวรรต) หรือถอดตามเสียงอ่าน สำหรับที่จะอธิบายต่อไปนี้จะอธิบายการถอดทั้ง ๒ แบบควบคู่กันไป
พยัญชนะ
ภาษาเขมรมีพยัญชนะที่ใช้อยู่ทั้งหมด ๓๓ ตัว ซึ่งสามารถจัดเรียงได้เป็นตารางตามรูปแบบของอักษรพราหมี (รายละเอียดอ่านที่นี่)
เราอาจเขียนเป็นตารางแสดงพยัญนะทั้งหมด ๓๓ ตัวของภาษาเขมรได้ดังนี้
อักษรไทยที่แสดงใต้อักษรเขมรเป็นตัวอักษรไทยที่เทียบเท่าตัวอักษรเขมรตัวนั้นๆ ซึ่งจะใช้ในเวลาเขียนทับศัพท์แบบถอดตามรูป แต่เสียงที่อ่านจริงๆนั้นบางส่วนไม่ได้เหมือนในภาษาไทย ส่วนเสียงอ่านจริงๆที่จะใช้ในการเขียนทับศัพท์แบบถอดเสียงจะแสดงไว้ด้านล่าง
พยัญชนะเขมรแบ่งเป็น ๒ กลุ่ม คือกลุ่มที่มีสระอออยู่ในตัว แสดงด้วยพื้นสีชมพูในตาราง กับอีกกลุ่มคือกลุ่มที่มีสระโออยู่ในตัว แสดงด้วยพื้นสีม่วง ในที่นี้จะเรียกพยัญชนะ ๒ กลุ่มนี้สั้นๆว่า "กลุ่มออ" กับ "กลุ่มโอ"
พยัญชนะ ๒ กลุ่มนี้นอกจากจะเสียงต่างกันเมื่ออยู่เดี่ยวๆแล้ว ก็ยังจะให้เสียงสระต่างกันไปเมื่อเขียนด้วยสระต่างๆกัน ซึ่งจะกล่าวถึงต่อไป
นอกจากในตารางนี้แล้วที่จริงภาษาเขมรยังมี ឝ (ศ) และ ឞ (ษ) อีก ซึ่งเป็นอักษรที่เลิกใช้แล้ว รวมหมดจริงๆเป็น ๓๕ ตัว แต่ในที่นี้จะไม่เขียนถึง จะเขียนถึงเฉพาะอักษร ๓๓ ตัวที่ใช้อยู่จริงเท่านั้น
อักษรตัวต่างๆนอกจากจะแสดงในรูปดังในตารางข้างต้นนี้แล้วยังอาจปรากฏเป็นตัวห้อยด้านล่างอักษรอื่นด้วย ซึ่งหน้าตาจะเปลี่ยนไป ต้องมาจำแยกอีกที
ตารางต่อไปนี้จะทำการสรุปอักษรทั้ง ๓๓ ตัวให้เห็นทั้งรูปธรรมดาและรูปที่แสดงเมื่อห้อย และแสดงตัวอย่างคำที่ใช้
พยัญชนะบางตัวอาจอ่านได้หลายเสียงขึ้นอยู่กับคำ เช่น ត (ต) อาจแทนได้ทั้งเสียง "ด" หรือ "ต" แต่ส่วนใหญ่จะแทนเสียง "ต" มากกว่า
ส่วน ប (ป) อาจแทนเสียง "บ" หรือ "ป" แต่มักจะเป็น "บ" มากกว่า
นอกจากนี้ก็ยังมีข้อยกเว้นที่พบได้อีกมาก ทำให้การอ่านไม่เป็นไปตามรูปที่เขียน ซึ่งจะไม่ได้พูดถึงในนี้โดยเฉพาะ หากต้องการถอดตามเสียงก็อาจเปิดดูเสียงอ่านจากพจนานุกรมหรือยึดตามที่ได้ยินจากที่เจ้าของภาษาพูด
นอกจากนี้แล้วก็ยังมีพยัญชนะเพิ่มเติมที่ได้จากการประกอบ ซึ่งเอาไว้ใช้กับคำภาษาต่างประเทศเพื่อแทนเสียงพยัญชนะที่ไม่มีในภาษาเขมรเดิม
สระ
สระในภาษาเขมรนั้นแต่ละตัวจะมีเสียงอ่านอยู่ ๒ แบบ ซึ่งจะต่างกันตามพยัญชนะต้น โดยขึ้นกับว่าเป็นพยัญชนะกลุ่มออหรือกลุ่มโอ
ในตารางต่อไปนี้จะแสดงสระต่างๆที่มีในภาษาเขมร โดยแสดงเสียงอ่านทั้ง ๒ กรณี พร้อมยกตัวอย่าง
อย่างไรก็ตาม ที่อธิบายตรงนี้เป็นแค่กรณีโดยทั่วไป แต่เวลาใช้งานจริงมีข้อยกเว้นอยู่มาก เช่นบางคำเป็นพยัญชนะกลุ่มโอแต่กลับอ่านตามสระกลุ่มออ หรือไม่ก็กลับกัน หรืออาจจะออกเสียงสระอื่นที่ไม่ตรงกับรูปที่เขียนเลยก็เป็นได้ จึงควรจะเอาตามเสียงเจ้าของภาษาพูดจริงๆมากกว่าที่จะยึดติดการถอดตามรูป
นอกจากนี้ยังมีพวกคำที่ประกอบด้วนิคหิต (និគ្គហិត) ំซึ่งจะเป็นทั้งสระและตัวสะกดแม่กมในตัว โดยอาจผสมกับสระอุ ុ หรือสระอา ា และอาจมีที่เติมตัวสะกดแม่กง ង ด้วย
และคำที่ใช้ ระมุข (រះមុខ) ះ ทำให้มีเสียงพ่นลมจากคอที่ท้ายพยางค์ ในที่นี้ถอดรูปเป็น "ะห์" และถอดเสียงเป็น "ห์" โดยการเติมอาจทำให้สระเปลี่ยนรูปไป จึงขอยกตัวอย่างการใช้สระคู่กับระมุขมาด้วย
และในภาษาเขมรยังมีการใช้รูปสระลอยดังนี้
ตัวอย่าง
ตัวเลข
ชื่อจังหวัดในประเทศกัมพูชา
การทับศัพท์ภาษาเขมรนั้นอาจทำได้โดยถอดตามรูป (ปริวรรต) หรือถอดตามเสียงอ่าน สำหรับที่จะอธิบายต่อไปนี้จะอธิบายการถอดทั้ง ๒ แบบควบคู่กันไป
พยัญชนะ
ภาษาเขมรมีพยัญชนะที่ใช้อยู่ทั้งหมด ๓๓ ตัว ซึ่งสามารถจัดเรียงได้เป็นตารางตามรูปแบบของอักษรพราหมี (รายละเอียดอ่านที่นี่)
เราอาจเขียนเป็นตารางแสดงพยัญนะทั้งหมด ๓๓ ตัวของภาษาเขมรได้ดังนี้
| เสียงเบา | เสียงหนัก | เสียงเบา | เสียงหนัก | เสียงนาสิก | |
| วรรคกะ |
ក ก /kɑ/ กอ |
ខ ข /kʰɑ/ คอ |
គ ค /kɔ/ โก |
ឃ ฆ /kʰɔ/ โค |
ង ง /ŋɔ/ โง |
| วรรคจะ |
ច จ /cɑ/ จอ |
ឆ ฉ /cʰɑ/ ชอ |
ជ ช /cɔ/ โจ |
ឈ ฌ /cʰɔ/ โช |
ញ ญ /ɲɔ/ โญ |
| วรรคฏะ |
ដ ฏ /ɗɑ/ ดอ |
ឋ ฐ /tʰɑ/ ทอ |
ឌ ฑ /ɗɔ/ โด |
ឍ ฒ /tʰɔ/ โท |
ណ ณ /nɔ/ นอ |
| วรรคตะ |
ត ต /tɑ/ ตอ |
ថ ถ /tʰɑ/ ทอ |
ទ ท /tɔ/ โต |
ធ ธ /tʰɔ/ โท |
ន น /ˊnɔ/ โน |
| วรรคปะ |
ប ป /ɓɑ/ บอ |
ផ ผ /pʰɑ/ พอ |
ព พ /pɔ/ โป |
ភ ภ /pʰɔ/ โพ |
ម ม /mɔ/ โม |
| เศษวรรค | យ ย /jɔ/ โย |
រ ร /rɔ/ โร |
ល ล /lɔ/ โล |
វ ว /ʋɔ/ โว |
|
| ស ส /sɑ/ สอ |
ហ ห /hɑ/ หอ |
ឡ ฬ /lɑ/ ลอ |
អ อ /ʔɑ/ ออ |
||
อักษรไทยที่แสดงใต้อักษรเขมรเป็นตัวอักษรไทยที่เทียบเท่าตัวอักษรเขมรตัวนั้นๆ ซึ่งจะใช้ในเวลาเขียนทับศัพท์แบบถอดตามรูป แต่เสียงที่อ่านจริงๆนั้นบางส่วนไม่ได้เหมือนในภาษาไทย ส่วนเสียงอ่านจริงๆที่จะใช้ในการเขียนทับศัพท์แบบถอดเสียงจะแสดงไว้ด้านล่าง
พยัญชนะเขมรแบ่งเป็น ๒ กลุ่ม คือกลุ่มที่มีสระอออยู่ในตัว แสดงด้วยพื้นสีชมพูในตาราง กับอีกกลุ่มคือกลุ่มที่มีสระโออยู่ในตัว แสดงด้วยพื้นสีม่วง ในที่นี้จะเรียกพยัญชนะ ๒ กลุ่มนี้สั้นๆว่า "กลุ่มออ" กับ "กลุ่มโอ"
พยัญชนะ ๒ กลุ่มนี้นอกจากจะเสียงต่างกันเมื่ออยู่เดี่ยวๆแล้ว ก็ยังจะให้เสียงสระต่างกันไปเมื่อเขียนด้วยสระต่างๆกัน ซึ่งจะกล่าวถึงต่อไป
นอกจากในตารางนี้แล้วที่จริงภาษาเขมรยังมี ឝ (ศ) และ ឞ (ษ) อีก ซึ่งเป็นอักษรที่เลิกใช้แล้ว รวมหมดจริงๆเป็น ๓๕ ตัว แต่ในที่นี้จะไม่เขียนถึง จะเขียนถึงเฉพาะอักษร ๓๓ ตัวที่ใช้อยู่จริงเท่านั้น
อักษรตัวต่างๆนอกจากจะแสดงในรูปดังในตารางข้างต้นนี้แล้วยังอาจปรากฏเป็นตัวห้อยด้านล่างอักษรอื่นด้วย ซึ่งหน้าตาจะเปลี่ยนไป ต้องมาจำแยกอีกที
ตารางต่อไปนี้จะทำการสรุปอักษรทั้ง ๓๓ ตัวให้เห็นทั้งรูปธรรมดาและรูปที่แสดงเมื่อห้อย และแสดงตัวอย่างคำที่ใช้
| อักษร | เมื่อห้อย | รูป | IPA | เสียง | กลุ่ม | ตัวอย่าง | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คำ | รูป | IPA | เสียง | ||||||
| ក | ្ក | ก | /k/ | ก | ออ | កង | กง | /kɑːŋ/ | กอง |
| ខ | ្ខ | ข | /kʰ/ | ค | ខក | ขก | /kʰɑːk/ | คอก | |
| គ | ្គ | ค | /k/ | ก | โอ | គង | คง | /kɔːŋ/ | โกง |
| ឃ | ្ឃ | ฆ | /kʰ/ | ค | ឃរ | ฆร | /kʰɔː/ | โค | |
| ង | ្ង | ง | /ŋ/ | ง | ងងឹត | งงึด | /ŋɔ.ŋɨt/ | โงะเงิด | |
| ច | ្ច | จ | /c/ | จ | ออ | ចង | จง | /cɑːŋ/ | จอง |
| ឆ | ្ឆ | ฉ | /cʰ/ | ช | ឆប | ฉบ | /cʰɑːp/ | ชอบ | |
| ជ | ្ជ | ช | /c/ | จ | โอ | ជន | ชน | /cɔːn/ | โจน |
| ឈ | ្ឈ | ฌ | /cʰ/ | ช | ឈរ | ฌร | /cʰɔː/ | โช | |
| ញ | ្ញ | ญ | /ɲ/ | ญ | ញញឹម | ญญึม | /ɲɔ.ɲɨm/ | โญะเญิม | |
| ដ | ្ដ | ฏ | /ɗ/ | ด | ออ | ដក | ฏก | /ɗɑːk/ | ดอก |
| ឋ | ្ឋ | ฐ | /tʰ/ | ท | ជេដ្ឋា | เชฏฺฐา | /ceit.ˈtʰaː/ | เจตทา | |
| ឌ | ្ឌ | ฑ | /ɗ/ | ด | โอ | ឌាឌិម | ฑาฑิม | /ɗiə.ˈɗɨm/ | เดียเดิม |
| ឍ | ្ឍ | ฒ | /tʰ/ | ท | អឌ្ឍ | อัฑฺฒ | /ʔat.ˈtʰĕəʔ/ | อัดเทียะ | |
| ណ | ្ណ | ณ | /n/ | น | ออ | ណារី | ณารี | /naː.ˈriː/ | นารี |
| ត | ្ត | ต | /t/ | ต | តប | ตบ | /tɑːp/ | ตอบ | |
| ថ | ្ថ | ถ | /tʰ/ | ท | ថត | ถต | /tʰɑːt/ | ทอด | |
| ទ | ្ទ | ท | /t/ | ต | โอ | ទង | ทง | /tɔːŋ/ | โตง |
| ធ | ្ធ | ธ | /tʰ/ | ท | ធំ | ธํ | /tʰom/ | ทม | |
| ន | ្ន | น | /n/ | น | នគរ | นคร | /nɔ.kɔː/ | โนะโก | |
| ប | ្ប | ป | /ɓ/ | บ | ออ | បង | บง | /ɓɑːŋ/ | บอง |
| ផ | ្ផ | ผ | /pʰ/ | พ | ផង | ผง | /pʰɑːŋ/ | พอง | |
| ព | ្ព | พ | /p/ | ป | โอ | ពង | พง | /pɔːŋ/ | โปง |
| ភ | ្ភ | ภ | /pʰ/ | พ | ភរ | ภร | /pʰɔː/ | โพ | |
| ម | ្ម | ม | /m/ | ม | មក | มก | /mɔːk/ | โมก | |
| យ | ្យ | ย | /j/ | ย | យក | ยก | /jɔːk/ | โยก | |
| រ | ្រ | ร | /r/ | ร | រង | รง | /rɔːŋ/ | โรง | |
| ល | ្ល | ล | /l/ | ล | លង | ลง | /lɔːŋ/ | โลง | |
| វ | ្វ | ว | /ʋ/ | ว | វរ | วร | /ʋɔː/ | โว | |
| ស | ្ស | ส | /s/ | ส | ออ | សក់ | สก่ | /sɑk/ | ส็อก |
| ហ | ្ហ | ห | /h/ | ห | ហត់ | หต่ | /hɑt/ | ห็อด | |
| ឡ | ្ឡ | ฬ | /l/ | ล | ឡត | ฬต | /lɑːt/ | ลอด | |
| អ | ្អ | อ | /ʔ/ | อ | អត់ | อด่ | /ʔɑt/ | อ็อด | |
พยัญชนะบางตัวอาจอ่านได้หลายเสียงขึ้นอยู่กับคำ เช่น ត (ต) อาจแทนได้ทั้งเสียง "ด" หรือ "ต" แต่ส่วนใหญ่จะแทนเสียง "ต" มากกว่า
ส่วน ប (ป) อาจแทนเสียง "บ" หรือ "ป" แต่มักจะเป็น "บ" มากกว่า
นอกจากนี้ก็ยังมีข้อยกเว้นที่พบได้อีกมาก ทำให้การอ่านไม่เป็นไปตามรูปที่เขียน ซึ่งจะไม่ได้พูดถึงในนี้โดยเฉพาะ หากต้องการถอดตามเสียงก็อาจเปิดดูเสียงอ่านจากพจนานุกรมหรือยึดตามที่ได้ยินจากที่เจ้าของภาษาพูด
นอกจากนี้แล้วก็ยังมีพยัญชนะเพิ่มเติมที่ได้จากการประกอบ ซึ่งเอาไว้ใช้กับคำภาษาต่างประเทศเพื่อแทนเสียงพยัญชนะที่ไม่มีในภาษาเขมรเดิม
| อักษร | รูป | IPA | เสียง | ตัวอย่าง | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คำ | รูป | IPA | เสียง | ||||
| ហ្គ | หฺค | /ɡ/ | ก | ហ្គាស | หฺคาส | /ɡaːh/ | กาห์ |
| ហ្វ | หฺว | /f/ | ฟ | កាហ្វេ | กาเหฺว | /kaː.ˈfeː/ | กาเฟ |
| ហ្ស | หฺส | /z/ | ซ | ភីហ្សា | ภีหฺสา | /pʰiː.ˈzaː/ | พีซา |
สระ
สระในภาษาเขมรนั้นแต่ละตัวจะมีเสียงอ่านอยู่ ๒ แบบ ซึ่งจะต่างกันตามพยัญชนะต้น โดยขึ้นกับว่าเป็นพยัญชนะกลุ่มออหรือกลุ่มโอ
ในตารางต่อไปนี้จะแสดงสระต่างๆที่มีในภาษาเขมร โดยแสดงเสียงอ่านทั้ง ๒ กรณี พร้อมยกตัวอย่าง
| อักษร | รูป | กลุ่ม | IPA | เสียง | ตัวอย่าง | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คำ | รูป | IPA | เสียง | |||||
| ា | อา | ออ | /aː/ | อา อา■ |
ថា ចាក |
ถา จาก |
/tʰaː/ /caːk/ |
ทา จาก |
| โอ | /iə/ | เอีย เอีย■ |
ជា រាប |
ชา ราบ |
/ciə/ /riəp/ |
เจีย เรียบ |
||
| ិ | อิ | ออ | /e/ | เอ็■ | តិច | ติจ | /tec/ | เต็จ |
| /ə/ | เอิ■ | បិទ | บิท | /ɓət/ | เบิด | |||
| โอ | /i/ | อิ | ពិសា | พิสา | /pi.ˈsaː/ | ปิสา | ||
| /ɨ/ | เอิ■ | ជិត | ชิด | /cɨt/ | เจิด | |||
| ី | อี | ออ | /əj/ | เอ็ย | ដី | ฎี | /ɗəj/ | เด็ย |
| /ə/ | เอิ■ | សីល | สีล | /səl/ | เสิล | |||
| โอ | /iː/ | อี อี■ |
ទី ជីក |
ที ชีก |
/tiː/ /ciːk/ |
ตี จีก |
||
| ឹ | อึ | ออ | /ə/ | เอิ■ | ដឹក | ฏึก | /ɗək/ | เดิก |
| โอ | /ɨ/ | เอิ■ | ទឹក | ทึก | /tɨk/ | เติก | ||
| ឺ | อื | ออ | /əɨ/ | เออ เอิ■ |
កឺ ហឺត |
กื หืต |
/kəɨ/ /həɨt/ |
เกอ เหิด |
| โอ | /ɨː/ | เออ เอิ■ |
ឈឺ យឺត |
ฌื ยืด |
/cʰɨː/ /jɨːt/ |
เชอ เยิด |
||
| ុ | อุ | ออ | /o/ | อ■ | ចុង | จุง | /coŋ/ | จง |
| โอ | /u/ | อุ■ | គុណ | คุณ | /kun/ | กุน | ||
| ូ | อู | ออ | /ou/ | โอ โอ■ |
ថូ កូន |
ถู กูน |
/tʰou/ /koun/ |
โท โกน |
| โอ | /uː/ | อู อู■ |
គូ ងូត |
คู งูต |
/kuː/ /ŋuːt/ |
กู งูด |
||
| ួ | อัว | ออ | /uə/ | อัว อว■ |
តួ ខួប |
ตัว ขัวบ |
/tuə/ /kʰuəp/ |
ตัว ควบ |
| โอ | ជួ ជួយ |
ชัว ชัวย |
/cuə/ /cuəj/ |
จัว จวย |
||||
| ើ | เออ | ออ | /aə/ | อา อา■ |
បើ កើត |
เบอ เกอด |
/ɓaə/ /kaət/ |
บา กาด |
| โอ | /əː/ | เออ เอิ■ |
ឈើ ជើង |
เฌอ เชอง |
/cʰəː/ /cəːŋ/ |
เชอ เจิง |
||
| ឿ | เอือ | ออ | /ɨə/ | เอือ เอือ■ |
តឿ តឿន |
เตือ เตือน |
/tɨə/ /tɨən/ |
เตือ เตือน |
| โอ | ជឿ រឿង |
เชือ เรือง |
/cɨə/ /rɨəŋ/ |
เจือ เรือง |
||||
| ៀ | เอีย | ออ | /iə/ | เอีย เอีย■ |
បៀ ខៀវ |
เบีย เขียว |
/ɓiə/ /kʰiəw/ |
เบีย เคียว |
| โอ | ទៀ ទៀត |
เตีย เตียด |
/tiə/ /tiət/ |
เตีย เตียด |
||||
| េ | เอ | ออ | /eː/ | เอ เอ■ |
សេ ចេក |
เส เจก |
/seː/ /ceːk/ |
เส เจก |
| โอ | /ei/ | เอ เอ■ |
គេ គេង |
เค เคง |
/kei/ /keiŋ/ |
เก เกง |
||
| ែ | แอ | ออ | /ae/ | อาย อาย■ |
តែ កែវ |
แต แกว |
/tae/ /kaew/ |
ตาย กายว์ |
| โอ | /ɛː/ | แอ แอ■ |
គែ មែន |
แค แมน |
/kɛː/ /mɛːn/ |
แก แมน |
||
| ៃ | ไอ | ออ | /aj/ | ไอ | ដៃ សៃយ |
ไฏ ไสย |
/ɗaj/ /saj/ |
ได ไส |
| โอ | /ɨj/ | ไอ | នៃ | ไน | /nɨj/ | ไน | ||
| ោ | โอ | ออ | /ao/ | อาว อาว■ |
ខោ ចោល |
โข โจล |
/kʰao/ /caol/ |
คาว จาวล์ |
| โอ | /oː/ | โอ โอ■ |
គោ គោម |
โค โคม |
/koː/ /koːm/ |
โก โกม |
||
| ៅ | เอา | ออ | /aw/ | เอา | ហៅ | เหา | /haw/ | เหา |
| โอ | /ɨw/ | เอิว | នៅ | เนา | /nɨw/ | เนิว | ||
อย่างไรก็ตาม ที่อธิบายตรงนี้เป็นแค่กรณีโดยทั่วไป แต่เวลาใช้งานจริงมีข้อยกเว้นอยู่มาก เช่นบางคำเป็นพยัญชนะกลุ่มโอแต่กลับอ่านตามสระกลุ่มออ หรือไม่ก็กลับกัน หรืออาจจะออกเสียงสระอื่นที่ไม่ตรงกับรูปที่เขียนเลยก็เป็นได้ จึงควรจะเอาตามเสียงเจ้าของภาษาพูดจริงๆมากกว่าที่จะยึดติดการถอดตามรูป
นอกจากนี้ยังมีพวกคำที่ประกอบด้วนิคหิต (និគ្គហិត) ំซึ่งจะเป็นทั้งสระและตัวสะกดแม่กมในตัว โดยอาจผสมกับสระอุ ុ หรือสระอา ា และอาจมีที่เติมตัวสะกดแม่กง ង ด้วย
| อักษร | รูป | กลุ่ม | IPA | เสียง | ตัวอย่าง | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คำ | รูป | IPA | เสียง | |||||
| ំ | อํ | ออ | /ɑm/ | อ็อม | ចំ | จํ | /cɑm/ | จ็อม |
| โอ | /um/ | อุม | នំ | นํ | /num/ | นุม | ||
| ំុ | อุํ | ออ | /om/ | อม | កុំ | กุํ | /kom/ | กม |
| โอ | /um/ | อุม | ជុំ | ชุํ | /cum/ | จุม | ||
| ាំ | อำ | ออ | /am/ | อัม | ចាំ | จำ | /cam/ | จวม |
| โอ | /ŏəm/ | อวม | នាំ | นำ | /nŏəm/ | นวม | ||
| ាំង | อำง | ออ | /aŋ/ | อัง | កាំង | กำง | /kaŋ/ | กัง |
| โอ | /eəŋ/ | เอียง | គាំង | คำง | /kĕəŋ/ | เกียง | ||
และคำที่ใช้ ระมุข (រះមុខ) ះ ทำให้มีเสียงพ่นลมจากคอที่ท้ายพยางค์ ในที่นี้ถอดรูปเป็น "ะห์" และถอดเสียงเป็น "ห์" โดยการเติมอาจทำให้สระเปลี่ยนรูปไป จึงขอยกตัวอย่างการใช้สระคู่กับระมุขมาด้วย
| อักษร | รูป | กลุ่ม | IPA | เสียง | ตัวอย่าง | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คำ | รูป | IPA | เสียง | |||||
| ះ | อะห์ | ออ | /ah/ | อะ | ខះ | ขะห์ | /kʰah/ | คะห์ |
| โอ | /ĕəh/ | เอียห์ | វះ | วะห์ | /ʋĕəh/ | เวียห์ | ||
| ិះ | อิะห์ | ออ | /eh/ | เอะห์ | តិះ | ติะห์ | /teh/ | เตะห์ |
| โอ | /ih/ | อิห์ | ជិះ | ชิะห์ | /cih/ | จิห์ | ||
| ឹះ | อึะห์ | ออ | /əh/ | เออะห์ | កឹះ | กึะห์ | /kəh/ | เกอะห์ |
| โอ | ||||||||
| ុះ | อุะห์ | ออ | /oh/ | โอะห์ | ចុះ | จุะห์ | /coh/ | โจะห์ |
| โอ | /uh/ | อุห์ | ជុះ | ชุะห์ | /cuh/ | จุห์ | ||
| េះ | เอะห์ | ออ | /eh/ | เอะห์ | ចេះ | เจะห์ | /ceh/ | เจะห์ |
| โอ | /ih/ | อิห์ | នេះ | นิะห์ | /nih/ | นิห์ | ||
| ែះ | แอะห์ | ออ | /aeh/ | อายห์ | កែះ | แกะห์ | /kaeh/ | กายห์ |
| โอ | ||||||||
| ោះ | โอะห์ | ออ | /ɑh/ | เอาะห์ | ថោះ | เถาะห์ | /tʰɑh/ | เทาะห์ |
| โอ | /uh/ | อุห์ | នោះ | เนาะห์ | /nuh/ | นุห์ | ||
และในภาษาเขมรยังมีการใช้รูปสระลอยดังนี้
| อักษร | รูป | IPA | เสียง | ตัวอย่าง | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คำ | รูป | IPA | เสียง | ||||
| ឥ | อิ | /ʔə/ | เอิ■ | ឥត | อิต | /ʔət/ | เอิด |
| /ʔəj/ | เอ็ย | ឥឡូវ | อิฬูร | /ʔəj.ˈləw/ | เอ็ยเลิว | ||
| ឦ | อี | /ʔiː/ | อี | ឦស | อีส | /ʔiː.ˈsaʔ/ | อีสะ |
| /ʔəj/ | เอ็ย | ឦសាន | อีสาน | /ʔəj.saːn/ | เอ็ยสาน | ||
| ឧ | อุ | /ʔu/ | อุ | ឧតុ | อุตุ | /ʔu.ˈtoʔ/ | อุโตะ |
| /ʔo/ | อ■ | ឧក្រិដ្ឋ | อุกฺริฏฺฐ | /ʔok.krət/ | อกเกริด | ||
| ឩ | อู | /ʔuː/ | อู | ឩកា | อูกา | /ʔuː.ˈkaː/ | อูกา |
| ឪ | โอว | /ʔɨw/ | เอิว | ឪឡឹក | โอวฬึก | /ʔəw.ˈlək/ | เอิวเลิก |
| ឯ | เอ | /ʔae/ | อาย | ឯនេះ | เอเนะห์ | /ʔae ˈnih/ | อายนิห์ |
| ឰ | ไอ | /ʔaj/ | ไอ | ឰសូរ | ไอสูร | /ʔaj.ˈsou/ | ไอโส |
| ឱ | โอ | /ʔao/ | อาว | ឱប | โอป | /ʔaop/ | อาวป์ |
| ឲ | ឲ្យ | โอฺย | /ʔaoj/ | อาวย์ | |||
| ឳ | เอา | /ʔaw/ | เอา | ឳពុក | เอาพุก | /ʔaw.puk/ | เอาปุก |
| ឫ | ฤ | /rɨ/ | เรอะ | ឫស្សី | ฤสฺสี | /rɨh.ˈsəj/ | เรอะห์เส็ย |
| ឬ | ฤๅ | /rɨː/ | เรอ | ឬទេ | ฤๅเท | /rɨː ˈtei/ | เรอเต |
| ឭ | ฦ | /lɨ/ | เลอะ | រឭក | รฦก | /rɔ.ˈlɨk/ | เราะลึก |
| ឮ | ฦๅ | /lɨː/ | เลอ | ឮជា | ฦๅชา | /lɨː ˈciə/ | เลอเจีย |
ตัวอย่าง
ตัวเลข
| เลขเขมร | เลขอารบิก | ตัวเขียน | ตามรูป | IPA | ตามเสียง |
|---|---|---|---|---|---|
| ០ | 0 | សូន្យ | สูนฺย | /soun/ | โสน |
| ១ | 1 | មួយ | มัวย | /muəj/ | มวย |
| ២ | 2 | ពីរ | พีร | /piː/ | ปี |
| ៣ | 3 | បី | ปี | /ɓəj/ | เบ็ย |
| ៤ | 4 | បួន | ปัวน | /ɓuən/ | บวน |
| ៥ | 5 | ប្រាំ | ปรำ | /pram/ | ปราม |
| ៦ | 6 | ប្រាំមួយ | ปรำมัวย | /pram ˈmuəj/ | ปรามมวย |
| ៧ | 7 | ប្រាំពីរ | ปรำพีร | /pram ˈpiː/ | ปรามปี |
| ៨ | 8 | ប្រាំប | ปรำปี | /pram ˈɓəj/ | ปรามเบ็ย |
| ៩ | 9 | ប្រាំបួន | ปรำปวน | /pram ˈɓuən/ | ปรามบวน |
| ១០ | 10 | ដប់ | ฏป่ | /ɗɑp/ | ด็อบ |
| ២០ | 20 | ម្ភៃ | มฺไภ | /mpʰɨj/ | มเพ็ย |
| ១០០ | 100 | មួយរយ | มัวยรย | /muəj ˈrɔːj/ | มวยโรย |
ชื่อจังหวัดในประเทศกัมพูชา
| ตัวเขียน | ทับศัพท์ตามรูป | IPA | ทับศัพท์ตามเสียง | ชื่อแปลไทยตามที่นิยมใช้ |
|---|---|---|---|---|
| បន្ទាយមានជ័យ | บนฺทายมานชัย | /ɓɑn.tiəj miən.cɨj/ | บ็อนเตียยเมียนเจ็ย | บันทายมีชัย |
| បាត់ដំបង | บาต่ฏํบง | /ɓat.ɗɑm.ɓɑːŋ/ | บัดด็อมบอง | พระตะบอง |
| កំពង់ចាម | กํพง่จาม | /kɑm.ˈpŭəŋ caːm/ | ก็อมปวงจาม | กำปงจาม |
| កំពង់ឆ្នាំង | กํปงฉฺนำง | /kɑm.ˈpŭəŋ cʰnaŋ/ | ก็อมปวงชนาง | กำปงฉนัง |
| កំពង់ស្ពឺ | กํปง่สฺปื | /kɑm.ˈpŭəŋ spɨː/ | ก็อมปวงสเปอ | กำปงสปือ |
| កំពង់ធំ | กํปงธํ | /kɑm.ˈpŭəŋ tʰum/ | ก็อมปวงทม | กำปงธม |
| កំពត | กํปต | /kɑm.ˈpɔːt/ | ก็อมโปด | กำปอด |
| កណ្ដាល | กณฺฏาล | /kɑn.ˈɗaːl/ | ก็อนดาล | กันดาล |
| កោះកុង | เกาะห์กุง | /kɑh ˈkoŋ/ | เกาะห์กง | เกาะกง |
| ក្រចេះ | กฺรเจะห์ | /krɑ.ˈceh/ | เกราะเจห์ | กระแจะ |
| គិរី | คิรี | /ki.ˈriː/ | กิรี | คีรี |
| ភ្នំពេញ | ภฺนํเพญ | /pʰnum ˈpɨɲ/ | พนุมเปิญ | พนมเปญ |
| ព្រះវិហារ | พฺระวิหาร | /prĕəh ʋi.ˈhiə/ | เปรียห์วิเหีย | พระวิหาร |
| ព្រៃវែង | พฺไรแวง | /prɨj.ˈʋɛːŋ/ | ไปรแวง | ไพรแวง |
| ពោធិ៍សាត់ | โพธิ์สาต่ | /poː.ˈsat/ | โปสัด | โพธิสัตว์ |
| រតនគិរី | รตนคิรี | /rŏə.taʔ.naʔ.ki.riː/ | รัวตะนะกิรี | รัตนคีรี |
| សៀមរាប | เสียมราบ | /siəm ˈriəp/ | เสียมเรียบ | เสียมราฐ |
| ព្រះសីហនុ | พฺระสีหนุ | /prĕəh səj.ha.nuʔ/ | เปรียห์เส็ยหะนุ | พระสีหนุ |
| ស្ទឹងត្រែង | สฺตึงตฺแรง | /stɨŋ.ˈtraeŋ/ | สเติงตรายง์ | สตึงแตรง |
| ស្វាយរៀង | สฺวายเรียง | /sʋaːj.ˈriəŋ/ | สวายเรียง | สวายเรียง |
| តាកែវ | ตาแกว | /taː.ˈkaew/ | ตากายว์ | ตาแก้ว |
| ឧត្តរមានជ័យ | โอตฺตรมานชัย | /ʔo.ɗɑː miən.cɨj/ | โอะดอเมียนเจ็ย | อุดรมีชัย |
| កែប | แกบ | /kaep/ | กายบ์ | แกบ |
| ប៉ៃលិន | ไปลิน | /paj.ˈlɨn/ | ไปเลิน | ไพลิน |
| ត្បូងឃ្មុំ | ตฺปูงฆฺมุํ | /tɓouŋ ˈkʰmum/ | ตโบงคมุม | ตะโบงคมุม |