φυβλαςのβλογ
phyblasのブログ

ภาษาเขมรมีคำศัพท์ที่มีความหมายว่า "กิน" อยู่หลายคำมาก จึงเป็นที่น่าสนใจว่าทำไมจึงได้มีหลายคำ แต่ละคำใช้ต่างกันอย่างไร มีที่มาจากไหน บทความนี้ได้สรุปรวบรวมแต่ละคำพร้อมบอกที่มาและโอกาสในการใช้

สารบัญ

• 1. สาเหตุของความหลากหลาย
• 2. ស៊ី (สี)
• 3. ញ៉ាំ (ญัม)
• 4. ហូប (โหบ)
• 5. ពិសា (ปิสา)
• 6. ទទួលទាន (โตะตวลเตียน)
• 7. ឆាន់ (ชัน)
• 8. សោយ (สาวย์)
• 9. បរិភោគ (บอริโพก)
• 10. ตารางสรุปคำและระดับการใช้
• 11. อ้างอิง

1. สาเหตุของความหลากหลาย 🏠

ภาษาเขมรมีระบบคำศัพท์ที่ผูกกับสถานะทางสังคมของผู้ถูกกล่าวถึง คล้ายกับระบบราชาศัพท์และคำสุภาพในภาษาไทยอย่างมาก คำกริยา "กิน" จึงไม่ได้มีคำเดียว แต่แยกออกเป็นหลายคำตามว่าผู้กินเป็นใคร เช่น เด็ก คนทั่วไป ผู้ใหญ่ พระสงฆ์ หรือพระมหากษัตริย์ บางคำสืบทอดมาจากรากศัพท์มอญ-เขมรดั้งเดิม บางคำยืมมาจากภาษาบาลี และบางคำก็มีร่องรอยเชื่อมโยงกับภาษาไทยอย่างชัดเจน

2. ស៊ី (สี) 🏠

ស៊ី/siː/ "สี"

เป็นคำระดับธรรมดาที่ใช้ทั่วไปที่สุด ที่มาสืบทอดมาจากภาษาเขมรโบราณ cya ซึ่งมาจากภาษาตระกูลมอญ-เขมรดั้งเดิม *caʔ เป็นคำกินที่พื้นฐานที่สุดคำหนึ่ง เป็นคำระดับกลางค่อนไปทางสามัญ ไม่ใช่คำหยาบ แต่ก็ไม่เหมาะใช้กับผู้อาวุโส พระสงฆ์ หรือเจ้านาย

ទន្សាយស៊ីចេក กระต่ายกินกล้วย (coelang.tufs.ac.jp)

คำนี้ยังมีการใช้ในบริบทเฉพาะที่ให้ความหมายต่างไปจาก "กิน" ด้วย

ដំបៅស៊ីជើង แผลกินขา = แผลเรื้อรังที่ขา (Wiktionary)

រកស៊ី หากิน = หาเลี้ยงชีพ (Wiktionary)

3. ញ៉ាំ (ญัม) 🏠

ញ៉ាំ/ɲam/ "ญัม"

เป็นคำที่ใช้ทั่วไปเช่นเดียวกับ ស៊ី มีงานวิจัยด้านสัทศาสตร์เขมรจัดให้ ញ៉ាំ เป็นคำสุภาพที่ใช้กับคนทั่วไป (digitalcommons.liberty.edu) ในขณะที่ใน km.wiktionary จัดให้เป็นภาษาที่ใช้พูดกับหรือโดยเด็กเล็ก จึงสรุปได้ว่าเป็นคำที่ใช้แพร่หลายมากในปัจจุบันแต่นักวิชาการยังจัดระดับความสุภาพไม่ตรงกัน

ខ្ញុំញ៉ាំបាយ ฉันกินข้าว (talkpal.ai)

វាចេះញ៉ាំបាយខ្លួនវាហើយ เขากินข้าวเองเป็นแล้ว (km.wiktionary.org)

ខ្មែរយើងញ៉ាំបាយ ៤៣៧ក្រាម/ថ្ងៃ คนเขมรเรากินข้าวเฉลี่ย ๔๓๗ กรัมต่อวัน (kohsantepheapdaily.com.kh)

4. ហូប (โหบ) 🏠

ហូប/houp/ "โหบ"

มีความสุภาพกว่า ស៊ី คำนี้มีรากมาจากภาษามอญ-เขมรดั้งเดิม *haap ~ *hup ~ *huup ~ *ʔuup มีคำเครือญาติในหลายภาษาตระกูลออสโตรเอเชียติก เช่น ภาษามอญ ဟာပ် ภาษาปะหล่องชเว ဟာပ် ภาษาเกอฮอ hup ภาษาคาซี kahup และภาษาเวียดนาม húp

ហូបបាយ กินข้าว, ហូបដល់ឆ្អែត (กินจนอิ่ม) (Glosbe)

เมื่อเติมอุปสรรค ម- แสดงผลลัพธ์ของการกระทำ ลงบน ហូប จะได้ ម្ហូប (/mhoup/ "มโหบ") ที่กลายเป็นคำนามแปลว่า "อาหาร"

5. ពិសា (ปิสา) 🏠

ពិសា/pisaː/ "ปิสา"

เป็นคำสุภาพ ใช้กับผู้อาวุโส ไม่พบแหล่งข้อมูลที่ระบุที่มาของคำนี้ไว้ จึงไม่ทราบรากศัพท์แน่ชัด นอกจากหมายถึง "รับประทาน" ยังหมายถึง "อร่อยมาก" ได้ด้วย

លោកឪពុកពិសាបាយ คุณพ่อรับประทานข้าว (khsearch.com)

ចំណីពិសា ของกินอร่อยเลิศ អ្នកពិសាហើយឬនៅ? ทานหรือยังคะ/ครับ អញ្ជើញលោកពិសា! เชิญทานเลยครับ/ค่ะ! (km.wiktionary.org)

6. ទទួលទាន (โตะตวลเตียน) 🏠

ទទួលទាន/tɔtuəl tiən/ "โตะตวลเตียน"

เป็นคำประสมจาก ទទួល (/tɔtuəl/ "โตะตวล", "รับ") + ទាន (/tiən/ "เตียน", ยืมจากภาษาบาลี dāna "ทาน/สิ่งบริจาค") จากภาษาสันสกฤต दान แปลตรงตัวว่า "รับทาน" ตรงกับคำไทย "รับประทาน" ทั้งความหมายและโครงสร้าง

ទទួលទានអាហារថ្ងៃត្រង់ដើម្បីការងារ รับประทานอาหารกลางวันเพื่อคุยงาน (sangapac.com)

7. ឆាន់ (ชัน) 🏠

ឆាន់/cʰan/ "ชัน"

เทียบเคียงกับคำไทย "ฉัน" ซึ่งเป็นคำสำหรับพระสงฆ์เช่นเดียวกัน ไม่พบแหล่งข้อมูลระบุที่มาชัดเจน คำนี้ยังใช้เป็นสรรพนามบุรุษที่หนึ่งที่พระสงฆ์ใช้เรียกตนเองได้ด้วย ไม่ใช่แค่กริยา "กิน"

និមន្តលោកឆាន់ นิมนต์ท่านฉัน (km.wiktionary.org)ឆាន់ថ្ងៃត្រង់ ฉันเพล (RFA ภาษาเขมร)

เมื่อเติมหน่วยเติมกลางแสดงเครื่องมือ/สิ่งที่ใช้ในการกระทำ ลงใน ឆាន់ จะได้ ចង្ហាន់ (/cɑŋhan/ "จ็องหัน") ที่ความหมายเปลี่ยนจาก "กิน (ของพระ)" ไปเป็น "อาหารที่ถวายพระ" หรือ "การถวายอาหารแด่พระสงฆ์"

ក្នុងរយៈពេល ១៥ថ្ងៃ លោកស្រីយកចង្ហាន់ និងទេយ្យទាននៅយ៉ាងហោចណាស់ ៧វត្ត ในช่วง ๑๕ วัน คุณผู้หญิงนำจังหันและเครื่องไทยทานไปถวายอย่างน้อย ๗ วัด (RFA ภาษาเขมร)

8. សោយ (สาวย์) 🏠

សោយ/saoj/ "สาวย์"

ใช้กับพระมหากษัตริย์ หรือราชวงศ์ ที่มาของคำมาจากภาษาเขมรยุคกลาง svoya ~ soya ซึ่งสืบมาจากภาษาเขมรโบราณ svey เป็นคำคู่กับ ស្វោយ (/sʋaoj/ "สวาวย์") ใช้เป็นราชาศัพท์แปลว่า "เสวย" และเป็นที่มาของคำไทย "เสวย" ด้วย

ព្រះមហាក្សត្របានសោយព្រះក្រយារួចរាល់ហើយ พระมหากษัตริย์เสวยพระกระยาหารเรียบร้อยแล้ว (khsearch.com)

รากศัพท์นี้ขยายความหมายไปไกลกว่า "กิน" ในหลายวลี เช่น សោយសុខ (เสวยสุข), សោយទុក្ខ (เสวยทุกข์) และ សោយរាជ្យ / ស្វោយរាជ្យ (เสวยราชย์) ซึ่งแสดงว่า "กิน" ในบริบทราชาศัพท์นี้ขยายไปถึงความหมาย "ปกครอง" ได้ด้วย

9. បរិភោគ (บอริโพก) 🏠

បរិភោគ/ɓɑːripʰoːk/ "บอริโพก"

ยืมมาจากภาษาบาลี paribhoga ซึ่งมาจากภาษาสันสกฤต परिभोग ตรงกับคำไทย "บริโภค" เป็นคำที่ใช้ในบริบททางการ งานเขียน หรือทางวิชาการ ไม่ใช่คำที่ใช้พูดในชีวิตประจำวัน

ចំណីអាហារដែលយើងបរិភោគរាល់ថ្ងៃ គឺផ្ទុកនូវសារធាតុ ៣ យ៉ាង อาหารที่เรารับประทานทุกวันมีสารอาหารสำคัญอยู่ ๓ ชนิด (sokhakrom.com)

បរិភោគភោជន บริโภคอาหาร (km.wiktionary.org)

รากศัพท์บาลีเดียวกัน (bhuj- "เสพ/ยินดี" + -ana ย้อนไปถึงรากอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม *bʰewg- "เพลิดเพลิน") ปรากฏในคำนาม ភោជន (/pʰoː.ˈcŭən/ "โพจวน") ที่แปลว่า "อาหาร มื้ออาหาร" มาจากภาษาบาลี bhojana จากภาษาสันสกฤต भोजन ซึ่งใช้ในคำประสมเช่น ភោជនីយដ្ឋាន (/pʰoː.cĕəʔ.niː.jĕəʔ.tʰaːn/ "โพเจียะนีเยียะทาน", "ร้านอาหาร")

10. ตารางสรุปคำและระดับการใช้ 🏠

สรุปคำศัพท์ "กิน" ในภาษาเขมรพร้อมระดับการใช้และเทียบเคียงกับภาษาไทยโดยประมาณ

ระดับการใช้	คำเขมร	IPA	ถอดเสียง	เทียบเคียงภาษาไทย
พระมหากษัตริย์ / ราชวงศ์	សោយ	/saoj/	สาวย์	เสวย
พระสงฆ์	ឆាន់	/cʰan/	ชัน	ฉัน
ทางการ / วรรณกรรม	បរិភោគ	/ɓɑːripʰoːk/	บอริโพก	บริโภค
พูดกับผู้อาวุโส/พ่อแม่	ពិសា	/pisaː/	ปิสา	รับประทาน
สุภาพ (คนเสมอกัน/เด็กพูดกับผู้ใหญ่)	ទទួលទាន	/tɔtuəl tiən/	เตาะตวลเตียน	รับทาน
คนเสมอกัน/อายุน้อยกว่า	ហូប	/houp/	โหบ	กิน
สามัญ / กลาง	ស៊ី	/siː/	สี	กิน
เด็ก / ไม่เป็นทางการ	ញ៉ាំ	/ɲam/	ญัม	หม่ำ

11. อ้างอิง 🏠

• km.wiktionary.org — ស៊ី
• km.wiktionary.org — ញ៉ាំ
• km.wiktionary.org — ពិសា
• km.wiktionary.org — ឆាន់
• km.wiktionary.org — សោយ
• km.wiktionary.org — បរិភោគ
• digitalcommons.liberty.edu — วิทยานิพนธ์เรื่องสัทศาสตร์และระบบระดับภาษาเขมร
• 4khmer.wordpress.com — บทความ "ពាក្យ ស៊ី និង ពាក្យ ញ៉ាំ" โดย ទឹម បឿន
• watkhmers.org — วัดเขมรรัตนาราม, บทความเรื่องคำ ស៊ី
• khsearch.com — เว็บถาม-ตอบภาษาเขมร ให้ลำดับ 8 ระดับพร้อมตัวอย่างประโยค
• rfa.org (ภาษาเขมร) — บทความเรื่องการถวายจังหันช่วงเทศกาลភ្ជុំបិណ្ឌ
• kohsantepheapdaily.com.kh — บทความสถิติการบริโภคข้าวของคนกัมพูชา
• sokhakrom.com — บทความสุขภาพเรื่องประโยชน์ของการบริโภคอาหาร
• sangapac.com — พจนานุกรมออนไลน์ คำ ទទួលទាន
• glosbe.com — พจนานุกรม Glosbe
• talkpal.ai — บทความเปรียบเทียบคำกินภาษาเขมร

🤖 บทความนี้มีการค้นหาแหล่งอ้างอิงและเรียบเรียงข้อมูลโดยใช้ Claude Code ช่วย

-----------------------------------------

囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧

ไม่อนุญาตให้นำเนื้อหาของบทความไปลงที่อื่นโดยไม่ได้ขออนุญาตโดยเด็ดขาด หากต้องการนำบางส่วนไปลงสามารถทำได้โดยต้องไม่ใช่การก๊อปแปะแต่ให้เปลี่ยนคำพูดเป็นของตัวเอง หรือไม่ก็เขียนในลักษณะการยกข้อความอ้างอิง และไม่ว่ากรณีไหนก็ตาม ต้องให้เครดิตพร้อมใส่ลิงก์ของทุกบทความที่มีการใช้เนื้อหาเสมอ