φυβλαςのβλογ
phyblasのブログ



มาทำความรู้จักอักษรขอมไทย พร้อมแนะนำการใช้ฟอนต์สำหรับพิมพ์ที่จัดทำโดยราชบัณฑิต
เขียนเมื่อ 2026/07/04 06:36
แก้ไขล่าสุด 2026/11/16 18:27
หน้านี้ใช้สำหรับพิมพ์อักษรขอมไทยด้วยแป้นพิมพ์ไทย โดยใช้ฟอนต์ RST-KHOMTHAI ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา ช่องบนแสดงเป็นอักษรไทย ช่องล่างแสดงเป็นอักษรขอมไทย จะพิมพ์ช่องไหนก็ได้ ข้อความจะขึ้นทั้ง 2 ช่องให้ดูเทียบกัน ส่วนความรู้เรื่องอักษรขอมไทยและวิธีพิมพ์โดยละเอียดอยู่ในหัวข้อด้านล่าง ถ้าอยากรู้แค่ขั้นตอนการพิมพ์แบบสั้นๆ ข้ามไปดูหัวข้อ 9 ได้เลย
ข้อความที่พิมพ์จะไปแสดงในกรอบตัวอย่างด้วย ซึ่งปรับรูปแบบอักษรและการจัดวางได้ตามต้องการ เมื่อได้แบบที่ต้องการแล้วกดปุ่มบันทึกเป็นไฟล์ภาพ หรือกดปุ่มคัดลอกภาพเพื่อนำไปวางในโปรแกรมอื่นได้เลย
รูปแบบ
สีพื้นหลัง

1. อักษรขอมไทยคืออะไร
อักษรขอมไทยคืออักษรขอมที่ใช้ในดินแดนไทยมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ทั้งสำหรับเขียนภาษาบาลีและภาษาไทย ในเอกสารไทยมักเรียกสั้นๆว่า "อักษรขอม" ส่วนคำว่า "ขอมไทย" ใช้เพื่อแยกให้ชัดว่าเป็นอักษรขอมแบบที่ใช้กันในไทย ไม่ใช่อักษรเขมรโบราณในจารึกยุคพระนคร
อักษรขอมพัฒนามาจากอักษรปัลลวะของอินเดียใต้ แล้วกลายเป็นอักษรเขมรโบราณที่ใช้กันทั่วภูมิภาค ต่อมาแม้จะมีการประดิษฐ์อักษรไทยขึ้นในสมัยสุโขทัยแล้ว คนไทยก็ยังใช้อักษรขอมต่อมาอีกหลายร้อยปี โดยเฉพาะในเรื่องที่เกี่ยวกับศาสนา เช่น คัมภีร์ใบลาน บทสวด รวมถึงคาถาอาคม ยันต์ และตำรายา เพราะถือกันว่าเป็นอักษรศักดิ์สิทธิ์ การเรียนหนังสือในวัดสมัยก่อนก็เรียนทั้งอักษรไทยและอักษรขอมควบคู่กัน ดังที่ในเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนตอนกำเนิดพลายงามมีกลอนว่า "ทั้งขอมไทยได้สิ้นก็ยินดี"
อักษรขอมไทยมีรูปร่างใกล้เคียงกับอักษรเขมรปัจจุบันมาก เพราะต่างก็สืบมาจากอักษรเขมรโบราณเหมือนกัน แต่มีการเพิ่มรูปอักษรและเครื่องหมายบางอย่างเพื่อให้เขียนภาษาไทยได้ เช่นรูป ป ฟ และรูปวรรณยุกต์ ในบรรดาอักษรเขมรปัจจุบันหลายแบบ แบบที่หน้าตาใกล้เคียงอักษรขอมไทยที่สุดคืออักษรมูล (អក្សរមូល) ซึ่งเป็นอักษรตัวกลมหนาที่ใช้ในหัวเรื่อง ป้าย และงานที่ต้องการความเป็นทางการ
ในเอกสารเก่ามีอักษรขอมอยู่ 2 ลักษณะใหญ่ๆ คือขอมบรรจง ที่เขียนเป็นตัวสวยงามครบทุกส่วน และขอมหวัด ที่เขียนเร็วจนรูปอักษรบางส่วนหายไป ในบทความนี้จะพูดถึงแบบบรรจงเป็นหลัก
อักษรขอมไทยไม่ได้ถูกบรรจุในยูนิโคด จึงต้องอาศัยฟอนต์ที่แสดงรูปอักษรขอมแทนอักษรไทย เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2026 สำนักงานราชบัณฑิตยสภาได้เผยแพร่ชุดแบบอักษร RST-KHOMTHAI ให้ใช้ได้ฟรี ซึ่งทำให้พิมพ์อักษรขอมไทยได้ง่ายโดยพิมพ์ด้วยแป้นอักษรไทยธรรมดา ข่าวนี้ทำให้มีชาวกัมพูชาจำนวนมากเข้าไปแสดงความเห็นว่าไทยเอาอักษรเขมรไปใช้ เป็นเรื่องที่ถูกพูดถึงในสื่อของไทยอยู่ช่วงหนึ่ง
ดาวน์โหลดฟอนต์และคู่มือการพิมพ์ได้ที่ → RST-KHOMTHAI-Regular.otf - คู่มือการพิมพ์ชุดแบบอักษรขอมไทยของราชบัณฑิตยสภา
บทความนี้จะแนะนำอักษรขอมไทยไปพร้อมกับวิธีพิมพ์ด้วยฟอนต์นี้ โดยอาศัยเอกสารหลัก 3 เล่ม ซึ่งมีจุดเด่นต่างกัน
  • คู่มือการพิมพ์ชุดแบบอักษรขอมไทย ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา บอกว่าต้องกดแป้นไหนถึงจะได้รูปอักษรแบบไหน แต่ไม่ได้สอนว่าคำแต่ละคำควรเขียนยังไง
  • แบบเรียนอักษรขอมไทย เป็นแบบเรียนเขียนด้วยลายมือ เล่มนี้อธิบายวิธีเขียนคำภาษาไทยละเอียดที่สุด ทั้งเรื่องตัวสะกด วรรณยุกต์ และคำที่มีวิธีเขียนเฉพาะ ท้ายเล่มมีบทอ่านเป็นข้อความยาวให้ดูการใช้จริงด้วย
  • คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอม ของสำนักหอสมุดแห่งชาติ เน้นภาษาบาลีเป็นหลัก มีส่วนภาษาไทยเป็นตารางตัวอย่างคำตามมาตราตัวสะกด แต่ไม่ได้อธิบายหลักการประกอบ
ตัวอย่างคำทั้งหมดในหัวข้อวิธีเขียนคำยกมาจากแบบเรียนและคู่มือ 2 เล่มหลัง โดยพิมพ์ด้วยฟอนต์ให้ออกมาตรงกับรูปในหนังสือ ส่วนที่ 3 เล่มนี้บอกไม่ตรงกันได้รวบรวมไว้ในหัวข้อ 8 ตลอดบทความยังยกอักษรเขมรปัจจุบันมาเทียบให้เห็นด้วยว่าคล้ายกันแค่ไหน
2. หลักการพิมพ์ด้วยฟอนต์ RST-KHOMTHAI
2.1 ส่วนประกอบของอักษร
อักษรขอมมีส่วนประกอบมากกว่าอักษรไทย พยัญชนะหนึ่งตัวแบ่งได้เป็นส่วนบนสุดที่เรียกว่าเส้นศก ส่วนกลางที่เป็นรูปตัวเต็ม และยังมีรูปขนาดเล็กไว้ห้อยอยู่ใต้พยัญชนะตัวอื่นเรียกว่าตัวเชิง ในแบบเรียนอักษรขอมไทยเรียกตัวเชิงว่า "ตีนอักษร" พยัญชนะเกือบทุกตัวมีตัวเชิงของตัวเอง และบางตัวก็หน้าตาคล้ายกันมาก จึงต้องจำให้แม่น
ตัวเชิงคือหัวใจของการเขียนอักษรขอม ใช้ทั้งเป็นพยัญชนะควบ ตัวสะกด และพยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไป ซึ่งจะอธิบายละเอียดในหัวข้อ 5
2.2 ปุ่มไปยาลน้อยเปลี่ยนรูปอักษร
ฟอนต์ RST-KHOMTHAI ใช้แป้นพิมพ์ไทยธรรมดา พิมพ์อักษรไทยตัวไหนก็ได้รูปขอมของตัวนั้น ส่วนรูปที่อักษรไทยไม่มี เช่นตัวเชิง ใช้วิธีพิมพ์ ฯ (ไปยาลน้อย) ต่อท้ายอักษรตัวนั้นเพื่อเปลี่ยนรูป เช่น กก → กก แต่ กกฯ → กกฯ
อักษรที่มีรูปให้เลือกมากกว่า 1 แบบ ก็กด ฯ ซ้ำไปเรื่อยๆจนได้รูปที่ต้องการ เช่น กนฯ กนฯฯ กนฯฯฯ กนฯฯฯฯ → กนฯ กนฯฯ กนฯฯฯ กนฯฯฯฯ วิธีเลือกรูปดูได้ในหัวข้อ 3.5
ฯ ยังใช้เปลี่ยนรูปสระและเครื่องหมายอีกหลายตัวด้วย เช่นสระลอยและรูปวรรณยุกต์แบบอื่น ซึ่งจะแสดงไว้ในตารางของแต่ละหัวข้อ ส่วนการเปลี่ยนรูปที่เกิดจากการประสมกับสระ เช่นการตัดเส้นศกออกหรือการลากหางสระอา ฟอนต์จะจัดการให้เองโดยไม่ต้องพิมพ์อะไรเพิ่ม
เนื่องจาก ฯ ถูกใช้เป็นปุ่มเปลี่ยนรูปไปแล้ว ถ้าพิมพ์ต่อท้ายอักษรทันทีจะกลายเป็นการเปลี่ยนรูปอักษรตัวนั้น ส่วนเครื่องหมายอังคั่นเดี่ยวที่หน้าตาเหมือนไปยาลน้อยนั้นคู่มือการพิมพ์ให้พิมพ์ด้วย ฮ แทน เพราะอักษรขอมไทยไม่มีรูป ฮ อยู่แล้ว
2.3 ลำดับการพิมพ์
คู่มือการพิมพ์กำหนดหลักไว้ว่าให้พิมพ์ตามลำดับที่รูปปรากฏจากซ้ายไปขวา และส่วนใหญ่ก็คือลำดับเดียวกับการพิมพ์ภาษาไทย มีจุดที่ต้องระวังดังนี้
  • ตัวเชิง ร อยู่ข้างหน้าพยัญชนะ จึงต้องพิมพ์ รฯ ก่อนพยัญชนะตัวนั้น เช่น "กราบ" รฯกาบฯ → รฯกาบฯ
  • ถ้ามีทั้งสระบน วรรณยุกต์ และตัวเชิงอยู่กับพยัญชนะตัวเดียวกัน ให้พิมพ์ตามลำดับ พยัญชนะ → สระบน → วรรณยุกต์ → ตัวเชิง เช่น "กิน" กินฯ → กินฯ "กั้น" กั้นฯ → กั้นฯ "ด้วย" ด้วฯยฯฯ → ด้วฯยฯฯ
  • สระล่างกับวรรณยุกต์ ให้พิมพ์สระล่างก่อนเหมือนภาษาไทย เช่น "อยู่" อยฯู่ → อยฯู่ "รู้" รู้ → รู้
  • สระอำกับวรรณยุกต์ ให้พิมพ์วรรณยุกต์ก่อนเหมือนภาษาไทย เช่น "น้ำ" น้ำ → น้ำ
  • สระไอมีอีกรูปหนึ่งที่วางอยู่ข้างบน รูปนี้ต้องพิมพ์ ไฯ ไว้หลังพยัญชนะ เช่น "ไห" หไฯ → หไฯ
การถ่ายถอดกับการพิมพ์
ในการถ่ายถอดอักษรขอมเป็นอักษรไทยตามหลักของสำนักหอสมุดแห่งชาติ จะใส่พินทุ (จุด) ใต้พยัญชนะตัวบนที่มีตัวเชิงซ้อนอยู่ข้างล่าง เช่น ธมมฯ ถ่ายถอดเป็น "ธมฺม" ซึ่งต่างจากการพิมพ์ในฟอนต์ที่ใส่ ฯ หลังตัวที่เป็นตัวเชิง (ธมมฯ) อย่าสับสนกัน
2.4 การตั้งค่าโปรแกรม
ในเว็บเบราว์เซอร์อย่างช่องลองพิมพ์ข้างบนนี้ใช้ได้เลยโดยไม่ต้องตั้งค่าอะไร แต่ถ้าพิมพ์ใน Microsoft Word คู่มือการพิมพ์ระบุว่าต้องตั้งค่าเพิ่มดังนี้
  • Windows: ไปที่ File → Options → Advanced แล้วเอาเครื่องหมายถูกหน้า "Use sequence checking" ออก ถ้าไม่เอาออก Word จะไม่ยอมให้พิมพ์ ฯ ต่อจากสระหรือวรรณยุกต์บางตำแหน่ง
  • macOS: ไปที่ Word → Preferences → Edit แล้วเอาเครื่องหมายถูกหน้า "Set sequence check" ออก จากนั้นเปิดเมนูอักษร (ตัว A สีฟ้า) เลือก Ligatures → All Ligatures
  • การส่งออกเป็น PDF ควรใช้คำสั่ง Print แล้วเลือกบันทึกเป็น PDF จะได้ไฟล์ที่สมบูรณ์กว่า Save as PDF หรือ Export
3. พยัญชนะ
3.1 ตารางพยัญชนะตัวเต็มและตัวเชิง
ตารางนี้แสดงพยัญชนะทั้งตัวเต็มและตัวเชิง ถ้ามีตัวเชิงหลายแบบก็แสดงทุกแบบ เทียบกับอักษรเขมรปัจจุบัน 2 แบบ คืออักษรฌร (អក្សរឈរ) ซึ่งเป็นตัวพิมพ์มาตรฐานทั่วไป และอักษรมูลซึ่งหน้าตาใกล้อักษรขอมไทยที่สุด ช่องที่ว่างคือไม่มีอักษรที่ตรงกันในอักษรเขมร
อักษรไทยพิมพ์อักษรขอมไทยอักษรเขมรฌรอักษรเขมรมูล
ก
ก
ก
ក
ក
กฯ
กฯ
្ក
្ក
ข
ข
ข
ខ
ខ
ขฯ
ขฯ
្ខ
្ខ
ค
ค
ค
គ
គ
คฯ
คฯ
្គ
្គ
ฆ
ฆ
ฆ
ឃ
ឃ
ฆฯ
ฆฯ
្ឃ
្ឃ
ฆฯฯ
ฆฯฯ
ง
ง
ง
ង
ង
งฯ
งฯ
្ង
្ង
จ
จ
จ
ច
ច
จฯ
จฯ
្ច
្ច
จฯฯ
จฯฯ
ฉ
ฉ
ฉ
ឆ
ឆ
ฉฯ
ฉฯ
្ឆ
្ឆ
ฉฯฯ
ฉฯฯ
ช
ช
ช
ជ
ជ
ชฯ
ชฯ
្ជ
្ជ
ฌ
ฌ
ฌ
ឈ
ឈ
ฌฯ
ฌฯ
្ឈ
្ឈ
ฌฯฯ
ฌฯฯ
ญ
ญ
ญ
ញ
ញ
ญฯ
ญฯ
ญฯฯ
ญฯฯ
្ញ
្ញ
ญฯฯฯ
ญฯฯฯ
ฏ
ฏ
ฏ
ដ
ដ
ฏฯ
ฏฯ
្ដ
្ដ
ฐ
ฐ
ฐ
ឋ
ឋ
ฐฯ
ฐฯ
្ឋ
្ឋ
ฑ
ฑ
ฑ
ឌ
ឌ
ฑฯ
ฑฯ
្ឌ
្ឌ
ฑฯฯ
ฑฯฯ
ฒ
ฒ
ฒ
ឍ
ឍ
ฒฯ
ฒฯ
្ឍ
្ឍ
ณ
ณ
ณ
ណ
ណ
ณฯ
ณฯ
្ណ
្ណ
ต
ต
ต
ត
ត
ตฯ
ตฯ
្ត
្ត
ถ
ถ
ถ
ថ
ថ
ถฯ
ถฯ
្ថ
្ថ
ท
ท
ท
ទ
ទ
ทฯ
ทฯ
្ទ
្ទ
ทฯฯ
ทฯฯ
ธ
ธ
ธ
ធ
ធ
ธฯ
ธฯ
្ធ
្ធ
ธฯฯ
ธฯฯ
น
น
น
ន
ន
นฯ
นฯ
្ន
្ន
นฯฯ
นฯฯ
นฯฯฯ
นฯฯฯ
นฯฯฯฯ
นฯฯฯฯ
บ
บ
บ
บฯ
บฯ
ป
ป
ป
ប
ប
ปฯ
ปฯ
្ប
្ប
ผ
ผ
ผ
ផ
ផ
ผฯ
ผฯ
្ផ
្ផ
พ
พ
พ
ព
ព
พฯ
พฯ
្ព
្ព
พฯฯ
พฯฯ
ฟ
ฟ
ฟ
ภ
ภ
ภ
ភ
ភ
ภฯ
ภฯ
្ភ
្ភ
ม
ม
ม
ម
ម
มฯ
มฯ
្ម
្ម
มฯฯ
มฯฯ
ย
ย
ย
យ
យ
ยฯ
ยฯ
្យ
្យ
ร
ร
ร
រ
រ
รฯ
รฯ
្រ
្រ
รฯฯ
รฯฯ
ล
ล
ล
ល
ល
ลฯ
ลฯ
្ល
្ល
ว
ว
ว
វ
វ
วฯ
วฯ
្វ
្វ
วฯฯ
วฯฯ
ศ
ศ
ศ
ឝ
ឝ
ศฯ
ศฯ
្ឝ
្ឝ
ษ
ษ
ษ
ឞ
ឞ
ษฯ
ษฯ
្ឞ
្ឞ
ษฯฯ
ษฯฯ
ส
ส
ส
ស
ស
สฯ
สฯ
្ស
្ស
ห
ห
ห
ហ
ហ
หฯ
หฯ
្ហ
្ហ
ฬ
ฬ
ฬ
ឡ
ឡ
อ
อ
อ
អ
អ
อฯ
อฯ
្អ
្អ
อฯฯ
อฯฯ
ข้อสังเกตจากตาราง
  • บฯ กับ ปฯ ได้ตัวเชิงรูปเดียวกัน ในคู่มือการพิมพ์ระบุตัวเชิงไว้ที่ บ อย่างเดียว
  • ฟ และ ฬ ไม่มีรูปตัวเชิง ถ้าเป็นตัวสะกดจึงต้องเขียนเป็นตัวเต็มเท่านั้น
  • ญ นั้นพิเศษตรงที่ ญฯ ไม่ใช่ตัวเชิง แต่เป็นรูปตัวเต็มแบบไม่มีเชิงด้านล่าง ใช้เมื่อมีตัวเชิงซ้อนอยู่ข้างใต้ เช่น "ปัญญา" พิมพ์ ปัญฯญฯฯา → ปัญฯญฯฯา เหมือนกับในอักษรเขมรที่ ញ ตัดเชิงออกเมื่อมีตัวเชิงอยู่ข้างใต้ (ញ្ញ) ตัวเชิงจริงๆของ ญ จึงเริ่มที่ ญฯฯ
3.2 การจัดวรรคและอักษรที่เพิ่มมาเขียนภาษาไทย
แบบเรียนอักษรขอมไทยบอกว่าพยัญชนะอักษรขอมที่ใช้เขียนภาษาบาลีมี 33 ตัว ซึ่งก็คืออักษรดั้งเดิมของตระกูลอักษรพราหมีที่จัดเป็นวรรคตามตำแหน่งการออกเสียง เมื่อรวม ศ ษ ที่ใช้ในคำสันสกฤตเข้าไปด้วยก็เป็น 35 ตัว ดังนี้ (แสดงเฉพาะตัวเต็ม)
วรรค กะ
ก
ก
ข
ข
ค
ค
ฆ
ฆ
ง
ง
วรรค จะ
จ
จ
ฉ
ฉ
ช
ช
ฌ
ฌ
ญ
ญ
วรรค ฏะ
ฏ
ฏ
ฐ
ฐ
ฑ
ฑ
ฒ
ฒ
ณ
ณ
วรรค ตะ
ต
ต
ถ
ถ
ท
ท
ธ
ธ
น
น
วรรค ปะ
บ
ป
ผ
ผ
พ
พ
ภ
ภ
ม
ม
เศษวรรค
ย
ย
ร
ร
ล
ล
ว
ว
ศ
ศ
ษ
ษ
ส
ส
ห
ห
ฬ
ฬ
อ
อ
สังเกตว่าในวรรค ปะ ตัวแรกซึ่งตรงกับ ប ของอักษรเขมรนั้น ในฟอนต์ต้องพิมพ์ด้วย บ เพราะในภาษาไทยรูปนี้ถูกใช้แทนเสียง บ ไปแล้ว ในแบบเรียนอักษรขอมไทยก็เขียนกำกับอักษรตัวนี้ว่า "บ" ทั้งที่อยู่ในรายการพยัญชนะบาลี
ส่วนรูปที่เพิ่มเข้ามาเพื่อเขียนภาษาไทยคือ ป (ป) กับ ฟ (ฟ) ซึ่งสร้างจาก บ กับ พ โดยเติมเส้นทางขวาบน คล้ายกับที่อักษรไทยแยก บ ป ด้วยการลากเส้นยาวขึ้นไป คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมก็จัด ป ฟ (รวมถึง ศ ษ) ไว้ในกลุ่ม "พยัญชนะอักษรขอมไทยที่เพิ่มเติมจากขอมภาษาบาลี" ในอักษรเขมรปัจจุบันไม่มีการแยกรูปแบบนี้ ប ตัวเดียวใช้ทั้งเสียง บ และ ป ส่วนเสียง ฟ ในคำยืมเขียนเป็น ហ្វ (ห ซ้อน ว)
รูป 2 ตัวนี้ไม่ได้มีมาตั้งแต่แรก งานศึกษาของสุรนี แก้วกลม ซึ่งไล่เทียบรูปอักษรขอมที่ใช้เขียนภาษาไทยตั้งแต่สมัยสุโขทัยถึงรัตนโกสินทร์ พบว่าจารึกสมัยสุโขทัยและอยุธยาตอนต้นเขียน ป ด้วยรูปเดียวกับ บ ทั้งหมด รูป ป ที่มีเส้นเติมพบครั้งแรกในจารึกวัดโพธิ์หอม พ.ศ. 2225 ส่วนรูป ฟ ไม่พบในจารึกเลย พบครั้งแรกในใบลานกัจจายนมูลนิสสัย พ.ศ. 2246
ผลก็คือเวลาเขียนคำบาลี เสียง ป จะใช้รูป บ เช่น "ปัญญา" ในบทสวดเขียนด้วยรูปนี้ ส่วนคำไทยที่มีเสียง ป ในทางปฏิบัติก็พบทั้ง 2 รูป ตัวอย่างในแบบเรียนอักษรขอมไทยหลายคำใช้รูป บ แทน ป เช่น "ไป" ไบ → ไบ "ปวด" บวฯต → บวฯต ขณะที่คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมใช้รูป ป ในคำไทยอย่าง "ปอก" "ปาว"
3.3 พยัญชนะที่ไม่มีรูปเฉพาะ
อักษรไทยมีพยัญชนะบางตัวที่ไม่มีในภาษาบาลีสันสกฤต และอักษรขอมไทยก็ไม่ได้สร้างรูปเฉพาะไว้ให้ จึงใช้รูปของพยัญชนะที่ใกล้เคียงแทน ในฟอนต์ RST-KHOMTHAI ถ้าพิมพ์ตัวเหล่านี้จะออกมาเป็นรูปของตัวที่ใช้แทนเลย
อักษรไทยพิมพ์อักษรขอมไทย
ฃ (ใช้รูป ข)ฃ
ฃ
ฅ (ใช้รูป ค)ฅ
ฅ
ซ (ใช้รูป ช)ซ
ซ
ฎ (ใช้รูป ฏ)ฎ
ฎ
ด (ใช้รูป ฑ)ด
ด
ฝ (ใช้รูป ผ)ฝ
ฝ
ที่น่าสนใจคือ ด ใช้รูปเดียวกับ ฑ ซึ่งตรงกับอักษรเขมรที่ ឌ (ฑ) ออกเสียงเป็น ด ในแบบเรียนอักษรขอมไทยก็เขียนกำกับอักษรตัวนี้ไว้ว่า "ฑ-ด" ส่วน ฮ ไม่มีรูปในอักษรขอมไทย ปุ่ม ฮ ในฟอนต์จึงเอาไปใช้เป็นอังคั่นเดี่ยว
อย่างไรก็ตาม ตัวอย่างคำในแบบเรียนอักษรขอมไทยเองก็มีทั้งคำที่ใช้รูป ด และคำที่ใช้รูป ต แทนเสียง ด เช่น "กวาด" กวฯาต → กวฯาต "เดือน" เตือฯน → เตือฯน แต่ "เดียว" เดียฯว → เดียฯว คำว่า "ก็ดี" ก็ให้ไว้ทั้ง 2 รูป จึงถือว่าใช้ได้ทั้งคู่
ส่วน ซ นั้นมี 2 รูป ถ้าพิมพ์ ซ จะได้รูปเดียวกับ ช คือ ซ แต่ถ้าพิมพ์ ซฯ จะได้รูปเดียวกับ ฌ คือ ซฯ ซึ่งเป็นรูปที่แบบเรียนอักษรขอมไทยใช้ในคำอย่าง "ซึ่ง" "ซื่อ" (ดูหัวข้อ 6.5)
3.4 ตัวเชิง ร ที่วางไว้ข้างหน้า
ตัวเชิงส่วนใหญ่วางอยู่ใต้พยัญชนะตัวที่อยู่ทางซ้าย แต่ตัวเชิง ร ต่างออกไป คือเป็นรูปคล้ายวงเล็บที่ครอบพยัญชนะตัวนั้นจากทางซ้าย เหมือนกับ ្រ ในอักษรเขมร ในการพิมพ์จึงต้องพิมพ์ รฯ ไว้ก่อนพยัญชนะที่ควบด้วย คล้ายกับการพิมพ์สระเอที่ต้องพิมพ์ก่อนพยัญชนะ เช่นคำว่า "ตรง" พิมพ์ รฯตง → รฯตง และ "เพราะ" พิมพ์ เรฯพาะ → เรฯพาะ ถ้าพิมพ์ตามลำดับเสียงเป็น ตรฯง จะได้ ตรฯง ซึ่งผิด
ตัวเชิง ร มีอีกแบบหนึ่งคือ รฯฯ คือแบบคล้ายอักษรเขมรปัจจุบัน เช่น รฯฯก → รฯฯก ส่วนรูปที่ได้จากการพิมพ์ ฯ 3 ตัวขึ้นไปเป็นเรผะ ซึ่งจะอธิบายในหัวข้อ 6.3
3.5 ตัวเชิงที่มีหลายรูปเลือกใช้ยังไง
ตัวเชิงหลายตัวมีรูปให้เลือกมากกว่า 1 แบบ คำถามคือแต่ละแบบใช้ต่างกันยังไง คำตอบสั้นๆคือไม่มีกฎทางอักขรวิธีกำหนดไว้ ทุกรูปเป็นตัวเชิงตัวเดียวกัน อ่านเหมือนกัน ต่างกันแค่ลีลาการเขียนและตำแหน่งที่วาง ทั้งแบบเรียนและคู่มือ 3 เล่มไม่มีเล่มไหนบอกว่าคำไหนต้องใช้รูปไหน
สิ่งเดียวที่มีคำอธิบายไว้คือหมายเหตุในคู่มือการพิมพ์ ซึ่งบอกว่าตัวเชิงบางตัว เช่น ว ท ธ ทำรูปที่มีองศาต่างกันไว้ "เพื่อให้ไม่ซ้อนทับตัวเชิงด้านหน้า" และยกตัวอย่างคำว่า "กล่าว" ถ้าพิมพ์ ก่ลฯาวฯ → ก่ลฯาวฯ เชิง ว จะไปทับเชิง ล แต่ถ้ากด ฯ เพิ่มเป็น ก่ลฯาวฯฯ → ก่ลฯาวฯฯ เชิง ว จะเปลี่ยนเป็นรูปที่ 2 ซึ่งหลบกันได้และดูสวยกว่า แสดงว่ารูปต่างๆมีไว้ให้เลือกตามความเหมาะสมของพื้นที่ ไม่ใช่ตามคำ
ตัวเชิงพิมพ์อักษรขอมไทยลักษณะ
ฆกฆฯ กฆฯฯ
กฆฯ กฆฯฯ
รูปที่ 2 เส้นตรงกลางไม่ม้วน
จกจฯ กจฯฯ
กจฯ กจฯฯ
รูปที่ 2 ตั้งชันกว่า
ฉกฉฯ กฉฯฯ
กฉฯ กฉฯฯ
รูปที่ 2 เลื่อนไปทางขวา
ฌกฌฯ กฌฯฯ
กฌฯ กฌฯฯ
รูปที่ 2 เส้นตรงกลางไม่ม้วน
ฑกฑฯ กฑฯฯ
กฑฯ กฑฯฯ
รูปที่ 1 หน้าตาเหมือนตัวเต็มลดขนาด รูปที่ 2 เปลี่ยนรูปไป
ทกทฯ กทฯฯ
กทฯ กทฯฯ
รูปที่ 2 ตั้งชันกว่า
ธกธฯ กธฯฯ
กธฯ กธฯฯ
รูปที่ 2 ตั้งชันกว่า
นกนฯ กนฯฯ
กนฯ กนฯฯ
รูปที่ 1 เป็นรูปย่อ รูปที่ 2 มีเส้นเติมเส้นข้างบน
กนฯฯฯ กนฯฯฯฯ
กนฯฯฯ กนฯฯฯฯ
รูปที่ 3 และ 4 คือรูปที่ 1 และ 2 ที่เลื่อนไปทางขวา
พกพฯ กพฯฯ
กพฯ กพฯฯ
รูปที่ 1 เหมือนตัวเชิง ว รูปที่ 2 เหมือนตัวเต็มลดขนาด
มกมฯ กมฯฯ
กมฯ กมฯฯ
รูปที่ 1 หางยาวไปทางซ้าย รูปที่ 2 หางสั้น
ยกยฯ กวฯยฯฯ กอฯยฯฯ
กยฯ กวฯยฯฯ กอฯยฯฯ
รูปที่ 2 จะแปลงเมื่อต่อจากตัวเชิง อ หรือ ว เท่านั้น ใช้ในสระออยและอวย
วกวฯ กวฯฯ
กวฯ กวฯฯ
รูปที่ 2 ตั้งชันกว่า
ษกษฯ กษฯฯ
กษฯ กษฯฯ
รูปที่ 2 ใกล้เคียงตัวเชิงของ ส แค่เติมขีดเข้ามา หน้าตาคล้ายตัวเชิงของ ส ในอักษรเขมรปัจจุบัน
อกอฯ กอฯฯ
กอฯ กอฯฯ
รูปที่ 2 ตั้งชันกว่า
กรณีตัวเชิง น ที่มีถึง 4 รูปนั้น ถ้าดูจากรูปร่างจะเห็นว่าเป็น 2 ลีลา คูณ 2 ตำแหน่ง รูปที่ 1 กับ 3 เป็นรูปย่อ รูปที่ 2 กับ 4 เป็นรูปเต็มที่มีเส้นบนเหมือน น ตัวเล็ก ส่วนรูปที่ 3 กับ 4 ก็คือรูปที่ 1 กับ 2 ที่เลื่อนไปทางขวา
ความต่างระหว่างหนังสือ 2 เล่มเป็นเรื่องของลายมือ ในแบบเรียนอักษรขอมไทยซึ่งเขียนด้วยมือ ผู้เขียนตวัดเชิง น เป็นเส้นหยักยื่นออกไปทางขวาของพยัญชนะตัวบนแทบทุกคำ โดยเฉพาะเมื่อพยางค์นั้นมีสระอา เชิง น จะไปห้อยอยู่ใต้สระอา เช่น "จาน" จานฯฯฯ แทนที่จะเป็น จานฯ ส่วนคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมวาดตัวเชิงไว้ตรงกลางใต้พยัญชนะตามปกติ ตัวอย่างในบทความนี้ที่ยกจากแบบเรียนจึงพิมพ์ด้วย นฯฯฯ เพื่อให้หน้าตาใกล้กับต้นฉบับ ยกเว้นเมื่อเห็นว่าไปซ้อนทับกับตัวที่อยู่ทางขวา แต่จะพิมพ์ นฯ เป็นหลักก็ไม่ผิด
โดยรวมแล้วอาจเลือกใช้ตามที่เห็นว่าพิมพ์แล้วสวย ถ้าอักษรซ้อนทับกันให้พิจารณาใช้รูปที่เลื่อนตำแหน่งไป หรืออย่างตัวเชิง ม ซึ่งรูปแบบแรกมีขนาดใหญ่อาจเลือกใช้อีกรูปแบบที่เล็กกว่าเมื่อเห็นว่าไปซ้อนทับตัวอื่น
4. สระ
อักษรขอมไทยแบ่งสระเป็น 2 แบบ คือสระจม ที่ใช้ประสมกับพยัญชนะ และสระลอย ที่เขียนได้ด้วยตัวเองโดยไม่ต้องมีพยัญชนะ ใช้กับพยางค์ที่ขึ้นต้นด้วยเสียง อ อักษรไทยปัจจุบันใช้แต่สระจมเกือบทั้งหมด (สระลอยที่เหลืออยู่มีแค่ ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ) เราจึงคุ้นเคยกับสระจมมากกว่า และรูปสระจมของอักษรขอมไทยก็ใกล้เคียงกับอักษรไทยมาก แบบเรียนอักษรขอมไทยนับสระจมได้ 22 รูป สระลอย 12 รูป
4.1 สระจม
ตารางนี้ใช้ ก เป็นตัวอย่าง สระส่วนใหญ่มีในอักษรเขมรด้วยจึงแสดงไว้เทียบ แต่สระที่เพิ่มเข้ามาใช้ในภาษาไทยก็ไม่มีในอักษรเขมร ช่องเขมรจึงว่างไว้ บางสระมีรูปเขียนได้หลายแบบ
อักษรไทยพิมพ์อักษรขอมไทยอักษรเขมรฌรอักษรเขมรมูล
กะ
กะ
กะ
កៈ
កៈ
กา
กา
กา
កា
កា
กิ
กิ
กิ
កិ
កិ
กี
กี
กี
កី
កី
กึ
กึ
กึ
កឹ
កឹ
กื
กื
กื
កឺ
កឺ
กุ
กุ
กุ
កុ
កុ
กู
กู
กู
កូ
កូ
เกะ
เกะ
เกะ
កេះ
កេះ
เก
เก
เก
កេ
កេ
แกะ
แกะ
แกะ
កែះ
កែះ
แก
แก
แก
កែ
កែ
โกะ
โกะ
โกะ
កោះ
កោះ
โก
โก
โก
កោ
កោ
เกาะ
เกาะ
เกาะ
กอ
กอฯ
กอฯ
เกอะ
เกอฯะ
เกอฯะ
เกอ
เกอฯ
เกอฯ
เกิ
เกิ
កើ
កើ
เกียะ
เกียฯะ
เกียฯะ
เกีย
เกียฯ
เกียฯ
កៀ
កៀ
กยฯ
กยฯ
เกือะ
เกือฯะ
เกือฯะ
เกือ
เกือฯ
เกือฯ
កឿ
កឿ
กัวะ
กัวฯะ
กัวฯะ
กัว
กัวฯ
กัวฯ
កួ
កួ
กวฯ
กวฯ
กำ
กำ
กำ
កាំ
កាំ
ไก
ไก
ไก
កៃ
កៃ
กไฯ
กไฯ
ใก
ใก
ใก
เกา
เกา
เกา
កៅ
កៅ
กฤ
กฤฯฯ
กฤฯฯ
ក្ឫ
ក្ឫ
กฤฯฯฯ
กฤฯฯฯ
กฤๅ
กฤๅฯฯ
กฤๅฯฯ
ក្ឬ
ក្ឬ
กฤๅฯฯฯ
กฤๅฯฯฯ
กอย
กอฯยฯฯ
กอฯยฯฯ
กวย
กวฯยฯฯ
กวฯยฯฯ
កួយ
កួយ
สระที่อยู่ในรูปตัวเชิงคือ ออ (ตัวเชิง อ) เอีย (ตัวเชิง ย) เอือ (ตัวเชิง อ) และ อัว (ตัวเชิง ว) ในฟอนต์จึงต้องพิมพ์ ฯ ตามหลัง อ ย ว ของสระเหล่านี้ด้วย ส่วนสระอาที่มีเส้นหางยาวต่อจากพยัญชนะจะต่อเส้นให้อัตโนมัติ สระเหล่านี้ใช้ที่ว่างใต้พยัญชนะไปแล้ว จึงมีผลต่อวิธีเขียนตัวสะกดด้วย ซึ่งจะอธิบายในหัวข้อ 5.4
คู่มือการพิมพ์ยังมีรูปสระพิเศษที่พบในเอกสารเก่าอีกจำนวนหนึ่ง
ชื่อเรียกในคู่มือการพิมพ์พิมพ์อักษรขอมไทย
สระอาสูงกๅ
กๅ
สระเอาที่ใช้สระอาสูงเกๅ
เกๅ
สระเอาที่ใช้สระอาซ้อนกันเกาๅฯฯ
เกาๅฯฯ
สระเอาในภาษาสันสกฤตเกๅฯ
เกๅฯ
เรผะเชื่อมกับสระอาสูงกรฯฯฯฯฯๅ
กรฯฯฯฯฯๅ
สระไอตำแหน่งบนกไฯ
กไฯ
4.2 การเปลี่ยนรูปพยัญชนะเมื่อประสมสระ
พยัญชนะหลายตัวเปลี่ยนรูปเล็กน้อยเมื่อประสมกับสระบางตัว ซึ่งฟอนต์จะเปลี่ยนให้อัตโนมัติ ไม่ต้องพิมพ์อะไรเพิ่ม ที่เห็นได้ชัดคือเมื่อประสมกับสระอา พยัญชนะที่มีเส้นศกจะลากเส้นต่อไปเป็นหางของสระอา
กา
กา
กา
ขา
ขา
ขา
คา
คา
คา
ฆา
ฆา
ฆา
งา
งา
งา
จา
จา
จา
ฉา
ฉา
ฉา
ชา
ชา
ชา
ฌา
ฌา
ฌา
ญา
ญา
ญา
ฏา
ฏา
ฏา
ฐา
ฐา
ฐา
ฑา
ฑา
ฑา
ฒา
ฒา
ฒา
ณา
ณา
ณา
ตา
ตา
ตา
ถา
ถา
ถา
ทา
ทา
ทา
ธา
ธา
ธา
นา
นา
นา
บา
บา
บา
ปา
ปา
ปา
ผา
ผา
ผา
พา
พา
พา
ภา
ภา
ภา
มา
มา
มา
ยา
ยา
ยา
รา
รา
รา
ลา
ลา
ลา
วา
วา
วา
ศา
ศา
ศา
ษา
ษา
ษา
สา
สา
สา
หา
หา
หา
อา
อา
อา
ส่วนสระที่วางข้างบนอย่าง อิ อี อึ อื เมื่อประสมกับพยัญชนะที่มีเส้นศกยื่นขึ้นไป เช่น ก ค ต ภ ว ศ ส จะตัดเส้นศกออกแล้ววางสระแทนที่ ซึ่งต่างจากอักษรเขมรที่ยังคงเส้นศกไว้ ส่วน ป ไม่ได้ตัดเส้นศก แต่เลื่อนเส้นทางขวาออกเล็กน้อยเพื่อไม่ให้ชนกับสระ
กิ
กิ
กิ
กี
กี
กี
กึ
กึ
กึ
กื
กื
กื
คิ
คิ
คิ
คี
คี
คี
คึ
คึ
คึ
คื
คื
คื
ติ
ติ
ติ
ตี
ตี
ตี
ตึ
ตึ
ตึ
ตื
ตื
ตื
ปิ
ปิ
ปิ
ปี
ปี
ปี
ปึ
ปึ
ปึ
ปื
ปื
ปื
ภิ
ภิ
ภิ
ภี
ภี
ภี
ภึ
ภึ
ภึ
ภื
ภื
ภื
วิ
วิ
วิ
วี
วี
วี
วึ
วึ
วึ
วื
วื
วื
ศิ
ศิ
ศิ
ศี
ศี
ศี
ศึ
ศึ
ศึ
ศื
ศื
ศื
สิ
สิ
สิ
สี
สี
สี
สึ
สึ
สึ
สื
สื
สื
ข้อควรระวังคือสระพวกนี้หากใช้กับคำสองพยางค์ที่ใช้ตัวเชิงพยัญชนะต้นของพยางค์หลังจะต้องใส่สระวางบนไว้ที่พยัญชนะตัวแรก ไม่อย่างนั้นจะแสดงผลไม่ถูกต้อง เช่น หัตถี เขียน หัตีถฯ → หัตีถฯ ไม่ใช่ หัตถฯี → หัตถฯี สระวางบนจะไม่วางแทนศกถ้าเขียนคั่นด้วยตัวเชิง แต่ถ้าเป็นพยัญชนะที่ไม่มีศกอยู่แล้วจะเขียนสระวางบนก่อนหรือหลังตัวเชิงก็ไม่ต่างกัน
4.3 สระลอย
สระลอยใช้เขียนพยางค์ที่มีพยัญชนะต้นเป็น อ และจะอยู่ต้นพยางค์เสมอ แต่มีแค่บางสระเท่านั้นที่มีรูปสระลอย ในฟอนต์พิมพ์สระลอยได้โดยพิมพ์ อ ตามด้วยสระ แล้วตามด้วย ฯ
อักษรไทยพิมพ์อักษรขอมไทยอักษรเขมรฌรอักษรเขมรมูล
อะ
อะ
อะ
អ
អ
อา
อา
อา
អា
អា
อิ
อิฯ
อิฯ
ឥ
ឥ
อี
อีฯ
อีฯ
ឦ
ឦ
อีฯฯ
อีฯฯ
อือ
อืฯ
อืฯ
อุ
อุฯ
อุฯ
ឧ
ឧ
อู
อูฯ
อูฯ
ឩ
ឩ
เอ
เอฯ
เอฯ
ឯ
ឯ
โอ
โอฯ
โอฯ
ឱ
ឱ
ไอ
ไอฯ
ไอฯ
ឰ
ឰ
เอา
เอาฯ
เอาฯ
ឳ
ឳ
ฤ
ฤ
ฤ
ឫ
ឫ
ฤฯ
ฤฯ
ฤๅ
ฤๅ
ฤๅ
ឬ
ឬ
ฤๅฯ
ฤๅฯ
ฦ
ฦ
ฦ
ឭ
ឭ
ฦๅ
ฦๅ
ฦๅ
ឮ
ឮ
คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมแยกไว้ว่าสระลอยที่ใช้กับภาษาบาลีมี 8 ตัว คือ อะ อา อิ อี อุ อู เอ โอ ส่วนในภาษาไทยมีเพิ่มอีก 4 ตัวคือ ไอ เอา ฤ ฤๅ รวมเป็น 12 ตัว ซึ่งตรงกับจำนวนในแบบเรียนอักษรขอมไทย ส่วนรูป อือ ลอย กับ ฦ ฦๅ เป็นรูปที่มีในฟอนต์เพิ่มมาจากนั้น
สระลอยเหล่านี้ไม่ได้ใช้แค่กับคำบาลี ในคำไทยก็ใช้ด้วย และไม่ได้แยกเสียงสั้นยาวหรือเสียงสระอย่างเคร่งครัดนัก เช่นใช้ เอา ลอยเขียน "อ่อน" ในคำว่า "อ่อนใจ" ใช้ อิ ลอยเขียน "อีก" กับ "อึม" และใช้ เอ ลอยเขียน "เอ็น" ตัวอย่างการใช้สระลอยในแบบเรียนอักษรขอมไทยมีดังนี้
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
อุทิศ (อุทิสส)อุฯทิสสฯ
อุฯทิสสฯ
โอ้เอ้โอฯเอฯ
โอฯเอฯ
อ่อนใจเอาฯนฯฯฯใจ
เอาฯนฯฯฯใจ
เอาเอาฯ
เอาฯ
อีกอิฯกฯ
อิฯกฯ
เอ็นดูเอฯนฯดู
เอฯนฯดู
เองเเอฯงฯ
เเอฯงฯ
อึมอิฯมฯ
อิฯมฯ
สังเกตว่าพยัญชนะที่ตามหลังสระลอยเขียนเป็นตัวเชิงซ้อนใต้สระลอยได้เลย และคำว่า "เอง" ในแบบเรียนเขียนสระเอไว้ข้างหน้าสระลอยเออีกตัว จึงต้องพิมพ์ เ 2 ตัว (ไม่ใช่สระแอ) ส่วนคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมยกตัวอย่างคำเดียวกันนี้ว่า "เองตัวดี" เขียนคำแรกด้วยสระเอลอย คำหลังด้วยสระจม
ส่วน ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ ที่ยังใช้ในภาษาไทยปัจจุบันนั้นรูปเขียนต่างไปมาก ฤ กับ ฤๅ มีรูปตัวเต็ม 2 แบบ และใช้เป็นตัวเชิงประสมกับพยัญชนะได้ด้วย (กฤฯฯ → กฤฯฯ) แบบเรียนอักษรขอมไทยบอกด้วยว่า ฤๅ ยังเขียนในรูป ร ประสมสระอึหรืออือได้ โดยอาจมีตัวเชิง ร ครอบอีกชั้น เช่น รึ → รึ รื → รื รฯรื → รฯรื
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
ดังฤๅตังฯฤๅ
ตังฯฤๅ
ฤทธิฤทธฯิ
ฤทธฯิ
ฤๅสายรฯรืสายฯ
รฯรืสายฯ
นิฤพานนิรืพานฯฯฯ
นิรืพานฯฯฯ
5. วิธีเขียนคำภาษาไทย
หัวข้อนี้เป็นวิธีเขียนคำภาษาไทยด้วยอักษรขอมไทย ต้องเข้าใจก่อนว่าอักษรขอมไทยไม่มีอักขรวิธีที่เป็นมาตรฐานตายตัวแบบอักษรไทยปัจจุบัน คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมอธิบายไว้ว่าคนไทยในอดีตเขียนหนังสือตามเสียงที่ได้ยิน การสะกดคำแต่ละครั้งจึงต่างกันไป เพราะยังไม่มีกฎเกณฑ์ให้ยึดเป็นมาตรฐานอย่างพจนานุกรมในปัจจุบัน คำเดียวกันจึงเขียนได้หลายแบบ สิ่งที่อธิบายในนี้เป็นความนิยมที่พบบ่อย ไม่ใช่กฎที่ต้องทำตามทุกครั้ง
5.1 หน้าที่ 3 อย่างของตัวเชิง
ในการเขียนภาษาไทย ตัวเชิงทำหน้าที่ได้ 3 อย่าง ถ้าแยก 3 อย่างนี้ออกจากกันได้ก็จะอ่านและเขียนได้ไม่สับสน
  1. พยัญชนะตัวที่ 2 ของอักษรควบกล้ำและอักษรนำ เช่น "แขวน" แขวฯน → แขวฯน ตัวเชิง ว คือตัวควบ
  2. ตัวสะกด เช่น "มาก" มากฯ → มากฯ ตัวเชิง ก คือตัวสะกด การใช้แบบนี้เป็นลักษณะเด่นของอักษรขอมไทย
  3. พยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไป เช่น "สัจจะ" สัจจฯะ → สัจจฯะ ตัวบนคือตัวสะกดของพยางค์แรก ตัวเชิงคือพยัญชนะต้นของพยางค์หลัง พบในคำบาลีสันสกฤตเป็นหลัก
นอกจากนี้ตัวเชิง อ ย ว ยังเป็นส่วนหนึ่งของรูปสระออ เอีย เอือ อัว ด้วยตามที่เห็นในตารางสระจม
ข้อจำกัดสำคัญคือ ใต้พยัญชนะหนึ่งตัวมีที่ว่างสำหรับตัวเชิงหรือสระล่างแค่ชั้นเดียว ถ้าที่ตรงนั้นถูกใช้ไปแล้ว ตัวที่ตามมาก็ต้องเขียนเป็นตัวเต็มไว้ข้างหลัง หลักข้อนี้ข้อเดียวอธิบายวิธีเขียนส่วนใหญ่ในหัวข้อถัดๆไปได้
5.2 อักษรควบกล้ำและอักษรนำ
อักษรควบกล้ำและอักษรนำเขียนโดยให้พยัญชนะตัวหลังเป็นตัวเชิงใต้ตัวหน้า แบบเดียวกับอักษรเขมร ถ้าเป็นการควบกับ ร ก็พิมพ์ รฯ ไว้ข้างหน้าตามที่อธิบายในหัวข้อ 3.4 สระที่วางข้างหน้า (เ แ โ ไ) จะวางไว้หน้าพยัญชนะตัวแรกเหมือนอักษรไทย
เนื่องจากข้างใต้มีตัวเชิงอยู่แล้ว แบบเรียนอักษรขอมไทยจึงบอกว่าคำที่พยัญชนะต้นเป็นอักษรนำและอักษรควบกล้ำนิยมสะกดด้วยตัวเต็ม ตัวอย่างจากทั้งแบบเรียนและคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมเป็นไปตามนี้ทั้งหมด
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
แปลบแบลฯบ
แบลฯบ
แขวนแขวฯน
แขวฯน
เหม็นเหมฯน
เหมฯน
หน่ายหานฯฯฯย
หานฯฯฯย
กวาดกวฯาต
กวฯาต
ตรมรฯตม
รฯตม
พรมรฯพม
รฯพม
กรมรฯกม
รฯกม
แกลบแกลฯบ
แกลฯบ
กลุ่มกลฯุ่ม
กลฯุ่ม
หลากหลฯาก
หลฯาก
หนาวหนฯาว
หนฯาว
เหลวเหลฯว
เหลฯว
คำที่ควบกับ ร อย่าง "ตรม" "พรม" "กรม" แม้ที่ว่างข้างใต้จะยังอยู่เพราะตัวเชิง ร ไปอยู่ข้างหน้า แต่ในคู่มือก็เขียนตัวสะกดเป็นตัวเต็มเหมือนกัน ส่วนในแบบเรียนมีทั้ง 2 แบบ เช่น "ตรง" รฯตง → รฯตง ใช้ตัวเต็ม แต่ "ครอง" เรฯคางฯ → เรฯคางฯ ใช้ตัวเชิง
5.3 ตัวสะกดใช้ตัวเชิงหรือตัวเต็ม
จุดที่ต่างจากอักษรไทยมากที่สุดคือตัวสะกด แบบเรียนอักษรขอมไทยอธิบายว่าตัวสะกดในอักษรไทยอยู่ถัดจากพยัญชนะต้นหรือสระเสมอ แต่ในอักษรขอมไทยอยู่ได้ทั้งข้างล่างและข้างหลัง และให้หลักทั่วไปไว้ว่า "นิยมเขียนพยัญชนะตัวสะกดในรูปตัวเชิงซ้อนใต้พยัญชนะตัวต้น และบางครั้งก็มีการใช้ตัวเต็มเขียนไว้ข้างหลัง" พร้อมตัวอย่างคำเดียวกันที่เขียนได้ 2 แบบ
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
มากมาก

มากฯ
มาก
มากฯ
จานจาน

จานฯฯฯ
จาน
จานฯฯฯ
สวยสวฯย

สวฯยฯ
สวฯย
สวฯยฯ
วิธีนี้ต่างจากอักษรเขมรปัจจุบัน ซึ่งเขียนตัวสะกดเป็นตัวเต็มไว้ข้างหลังเสมอ ตัวเชิงในภาษาเขมรปัจจุบันจะอยู่ในตำแหน่งตัวสะกดก็ต่อเมื่อมันเป็นพยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไปด้วย (ดูหัวข้อ 5.7)
ทีนี้ถ้าดูตารางในคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอม จะเจอคู่ที่ชวนสงสัย เช่น "ผม" เขียน ผมฯ ใช้ตัวเชิง แต่ "นม" เขียน นม ใช้ตัวเต็ม ทั้งที่เป็นสระเดียวกันและตัวสะกดตัวเดียวกัน คู่มือไม่ได้ให้เหตุผลไว้ และเมื่อไล่ดูตัวอย่างทั้งหมดก็หาเงื่อนไขที่แยก 2 คำนี้ออกจากกันไม่ได้ จึงควรจะถือว่าใช้ได้ทั้ง 2 แบบ มากกว่าที่จะต้องจำเป็นคำไป เพราะในบทอ่านท้ายแบบเรียนก็ยังพบการสะกดที่มีการใช้ทั้งตัวเชิงและตัวเต็มในคำที่คล้ายกัน และคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมอธิบายเองว่าการสะกดในเอกสารเก่าไม่มีมาตรฐานตายตัว
อย่างไรก็ตามมีบางกรณีที่เลือกไม่ได้หรือมีความนิยมชัดเจน สรุปได้ตามตารางนี้ รายละเอียดและตัวอย่างอยู่ในหัวข้อถัดไป
กรณีตัวสะกดตัวอย่าง
ใต้พยัญชนะต้นมีสระอุ อูตัวเต็มสูง สูง
พยัญชนะต้นเป็นอักษรควบกล้ำหรืออักษรนำ (มีตัวเชิงอยู่แล้ว)ตัวเต็มแขวน แขวฯน
สระเอีย อัว และสระเอือ ออ ที่ใช้รูปตัวเชิงตัวเต็มเรียง เรียฯง
ตัวสะกดเป็น รตัวเต็มเสมออาหาร อาหาร
ตัวสะกดเป็น ฟ ฬ (ไม่มีรูปตัวเชิง)ตัวเต็มเสมอกาฬ กาฬ
ตัวสะกดเป็น ยนิยมตัวเชิงนาย นายฯ
สระออที่เปลี่ยนเป็นรูปสระเอา และสระเออรูป เ-ินิยมตัวเชิงออก เอากฯ
สระอา แอ เอ และสระโอะลดรูปนิยมตัวเชิง แต่ตัวเต็มก็พบมาก มากฯ มาก
พยางค์ที่ใช้ไม้หันอากาศแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน (ดูหัวข้อ 8)วัน วัน มั่น มั่นฯฯฯ
5.4 ตัวสะกดกับสระแต่ละตัว
แบบเรียนอักษรขอมไทยแยกหลักการเขียนตัวสะกดไว้ตามสระที่ประสม ดังนี้
  • สระอุ อู ตัวสระอยู่ข้างใต้ ตัวสะกดจึงเขียนเป็นตัวเต็ม
  • สระออ เมื่อมีตัวสะกด จะเปลี่ยนรูปสระเป็นสระเอา แล้วตัวสะกดนิยมเขียนเป็นตัวเชิง ทั้งนี้เพราะรูปสระออปกติคือตัวเชิง อ ซึ่งใช้ที่ว่างข้างใต้ไปแล้ว ในอักษรเขมรเองรูป ោ (โอ) ก็ประกอบจากสระเอกับสระอาเช่นกัน คู่มือการพิมพ์เรียกรูปนี้ว่า "สระออรูปที่ 2"
  • สระเอีย เมื่อมีตัวสะกด ตัวสะกดเขียนเป็นตัวเต็ม เพราะ ย เป็นตัวเชิงอยู่แล้ว
  • สระเอือ ถ้าใช้รูปสระอือกับตัวเชิง อ ตัวสะกดเขียนเป็นตัวเต็ม แต่ถ้าใช้ อ ตัวเต็ม ตัวสะกดเขียนเป็นตัวเชิงใต้ อ
  • สระอัว เมื่อมีตัวสะกด นิยมเขียนตัวสะกดเป็นตัวเต็ม เพราะ ว เป็นตัวเชิงอยู่แล้ว
  • สระโอะ เมื่อมีตัวสะกด นิยมเขียนตัวสะกดเป็นตัวเชิง ยกเว้นเมื่อพยัญชนะต้นเป็นอักษรควบกล้ำหรืออักษรนำ
  • สระเออ นิยมใช้รูป เ-ิ แล้วเขียนตัวสะกดเป็นตัวเชิง ซึ่งเหมือนกับ ើ ในอักษรเขมร
ตารางนี้รวมตัวอย่างของแต่ละสระจากแบบเรียนอักษรขอมไทย แล้วเสริมด้วยคำจากคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมที่ใช้สระเดียวกัน
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
สระอุ อู
ลุมลุม
ลุม
สูงสูง
สูง
ถูกถูก
ถูก
บุญบุญ
บุญ
สูบสูบ
สูบ
สุ่มสุ่ม
สุ่ม
ลุยลุย
ลุย
สระออ
จอบเจาบฯ

จอฯบ
เจาบฯ
จอฯบ
มอบหมายเมาบฯหมฯายฯ
เมาบฯหมฯายฯ
ทองธาราเทางฯธารา
เทางฯธารา
ออกเอากฯ
เอากฯ
ครอบครองเรฯคาบฯเรฯคางฯ
เรฯคาบฯเรฯคางฯ
หนองน้ำหนฯฯฯองนำ
หนฯฯฯองนำ
กอบกอฯบ
กอฯบ
หอบหอฯบ
หอฯบ
หอกหอฯก
หอฯก
ปอกปอฯก
ปอฯก
หลอกหลอฯก
หลอฯก
หยอกหยอฯก
หยอฯก
สระเอีย
เสียมเสียฯม
เสียฯม
เรียงเรียฯง
เรียฯง
เปลี่ยนเปลฯียฯน
เปลฯียฯน
เพียบพร้อมเพียฯบเรฯพาม
เพียฯบเรฯพาม
คนเดียวเปลี่ยวใจคนฯฯฯเดียฯวเปลฯียฯวใจ
คนฯฯฯเดียฯวเปลฯียฯวใจ
เหี่ยวเหี่ยฯว
เหี่ยฯว
เฉี่ยวเฉี่ยฯว
เฉี่ยฯว
เชี่ยวเชี่ยฯว
เชี่ยฯว
เหลียวเหลฯียวฯ
เหลฯียวฯ
สระเอือ
เดือนเตือฯน

เตือนฯฯฯ
เตือฯน
เตือนฯฯฯ
เหมือนว่าเหมฯือนฯฯฯว่า
เหมฯือนฯฯฯว่า
เหลืองอร่ามเหลฯืองฯรฯอามฯ
เหลฯืองฯรฯอามฯ
การเมืองการเมือฯง
การเมือฯง
รุ่งเรืองรุ่งเรือฯง
รุ่งเรือฯง
สระอัว
เชิญชวนเชินฯฯฯชวฯน
เชินฯฯฯชวฯน
ปวดหายบวฯตหายฯ
บวฯตหายฯ
สระโอะ
ทายกทายิกาทายกฯทายิกา
ทายกฯทายิกา
ตกลงตกฯลงฯ
ตกฯลงฯ
หลงทางหลฯงทาง
หลฯงทาง
ตรงไปตรงมารฯตงไบรฯตงมา
รฯตงไบรฯตงมา
พบพบฯ
พบฯ
ผมผมฯ
ผมฯ
ชมชมฯ
ชมฯ
นมนม
นม
ยกยก
ยก
รกรก
รก
สระเออ
ระเบิดเถิดเทิงรเบิดฯเถิดฯเทิงฯ
รเบิดฯเถิดฯเทิงฯ
แรกเริ่มเดิมทีแรกฯเริมฯเดิมฯที
แรกฯเริมฯเดิมฯที
เชื้อเชิญเชือฯเชินฯฯฯ
เชือฯเชินฯฯฯ
ข้อสังเกตจากตาราง
  • สระออมี 2 แนวทางชัดเจน แบบเรียนใช้รูปสระเอากับตัวเชิงเป็นหลัก (เจาบฯ) ส่วนคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมใช้ตัวเชิง อ กับตัวสะกดตัวเต็มทุกคำ (กอฯบ) แบบเรียนเองก็ยอมรับแบบหลังด้วยโดยให้ "จอบ" ไว้ทั้ง 2 รูป
  • คำที่ขึ้นต้นด้วยอักษรนำอย่าง "หลอก" "หยอก" ในคู่มือเขียน ล ย เป็นตัวเต็มเรียงกัน เพราะที่ว่างข้างใต้ต้องเก็บไว้ให้ตัวเชิง อ ของสระออ ส่วน "หนองน้ำ" ในแบบเรียนกลับให้ น เป็นตัวเชิงแล้วเขียน อ เป็นตัวเต็มแทน
  • "เดือน" เขียนได้ 2 แบบตามหลักของสระเอือ ส่วน "เหมือน" "เหลือง" พยัญชนะต้นมีตัวเชิงอยู่แล้ว จึงใช้ อ ตัวเต็มแล้วซ้อนตัวสะกดไว้ใต้ อ
  • พยางค์ที่ควบกับ ร แล้วใช้สระออ เช่น "ครอบ" "ครอง" "พร้อม" เขียนด้วยรูปสระเอาเหมือนกัน คือ เรฯคาบฯ เรฯพาม
  • หลายคำในแบบเรียนไม่ได้ใส่วรรณยุกต์ และ "ระเบิด" ไม่ได้เขียนสระอะ ซึ่งเป็นเรื่องปกติของเอกสารเก่า
5.5 ตัวสะกด ร และ ย
คำที่สะกดด้วย ร แบบเรียนอักษรขอมไทยบอกว่าต้องเขียน ร เป็นตัวเต็มต่อจากพยัญชนะต้นหรือสระเสมอ เหตุผลน่าจะเป็นเพราะตัวเชิง ร อยู่ในตำแหน่งข้างหน้า ถ้าใช้เป็นตัวสะกดจะอ่านปนกับอักษรควบ
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
อาหารอาหาร
อาหาร
การบ้านการเมืองการบานฯฯฯการเมือฯง
การบานฯฯฯการเมือฯง
วิหารวิหาร
วิหาร
นครนคร
นคร
อากรอากร
อากร
จิตกรจิตกร
จิตกร
ส่วนคำที่สะกดด้วย ย นิยมเขียนเป็นตัวเชิง ย ตัวอย่างในคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมก็เป็นแบบเดียวกัน ยกเว้นเมื่อมีสระอุอยู่ข้างใต้อย่าง "ลุย" "กุย" ที่ต้องใช้ตัวเต็ม
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
ถอยหลังเข้าคลองเถายฯหลฯังเขาเคาลฯง
เถายฯหลฯังเขาเคาลฯง
ทรายสีทองรฯทายฯสีเทางฯ
รฯทายฯสีเทางฯ
นายน้อยนายฯเนายฯ
นายฯเนายฯ
เลยเลยฯ
เลยฯ
กายกายฯ
กายฯ
เหยเหยฯ
เหยฯ
จะเห็นว่าคำว่า "ถอย" "น้อย" ก็ใช้รูปสระเอาตามหลักของสระออด้วย
5.6 ตัวอย่างตามมาตราตัวสะกด
ตัวอย่างต่อไปนี้ยกมาจากตารางในคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอม (หน้า 98–100) ซึ่งจัดตามมาตราตัวสะกดแบบอักษรไทย คู่มือไม่ได้อธิบายหลักกำกับไว้ แต่เมื่อเทียบกับหลักจากแบบเรียนในหัวข้อก่อนหน้าก็จะเห็นว่าส่วนใหญ่ไปทางเดียวกัน คือพยางค์ที่มีสระอุ อักษรควบ หรืออักษรนำ ใช้ตัวสะกดตัวเต็ม ส่วนพยางค์อื่นส่วนใหญ่ใช้ตัวเชิง
แม่กก
กนก
กนก
กนก
รฯนก
นรก
รฯนก
ยก
ยก
ยก
รก
รก
รก
นากฯ
นาก
นากฯ
มากฯ
มาก
มากฯ
หลฯาก
หลาก
หลฯาก
หากฯ
หาก
หากฯ
หลอฯก
หลอก
หลอฯก
หยอฯก
หยอก
หยอฯก
หอฯก
หอก
หอฯก
ปอฯก
ปอก
ปอฯก
แม่กง
กางฯ
กาง
กางฯ
ทางฯ
ทาง
ทางฯ
ต่างฯ
ต่าง
ต่างฯ
นางฯ
นาง
นางฯ
สางฯ
สาง
สางฯ
ลางฯ
ลาง
ลางฯ
ช้างฯ
ช้าง
ช้างฯ
บางฯ
บาง
บางฯ
รฯพางฯ
พราง
รฯพางฯ
ยางฯ
ยาง
ยางฯ
แย่งฯ
แย่ง
แย่งฯ
แก่งฯ
แก่ง
แก่งฯ
แม่กด
กัต
กัด
กัต
สัจจฯะ
สัจจะ
สัจจฯะ
ครุฑ
ครุฑ
ครุฑ
สหัสสฯะ
สหัสสะ
สหัสสฯะ
มัททฯวะ
มัททวะ
มัททฯวะ
ตุฏฐฯิ
ตุฏฐิ
ตุฏฐฯิ
สัทธฯา
สัทธา
สัทธฯา
วัฑฒฯนา
วัฑฒนา
วัฑฒฯนา
จิตกร
จิตกร
จิตกร
หัตีถฯ
หัตถี
หัตีถฯ
อิฯตีถฯ
อิตถี
อิฯตีถฯ
แม่กน
วัน
วัน
วัน
ปัญฯญฯฯา
ปัญญา
ปัญฯญฯฯา
วัณโรค
วัณโรค
วัณโรค
นคร
นคร
นคร
กาล
กาล
กาล
กาฬ
กาฬ
กาฬ
แทนทฯี่
แทนที่
แทนทฯี่
สัญฯญฯฯา
สัญญา
สัญฯญฯฯา
มณฑฯล
มณฑล
มณฑฯล
อากร
อากร
อากร
อภิบาล
อภิบาล
อภิบาล
จัรฯกวาฬ
จักรวาฬ
จัรฯกวาฬ
แม่กบ
พบฯ
พบ
พบฯ
สบฯ
สบ
สบฯ
ลบฯ
ลบ
ลบฯ
กอฯบ
กอบ
กอฯบ
หอฯบ
หอบ
หอฯบ
ลอฯบ
ลอบ
ลอฯบ
รอฯบ
รอบ
รอฯบ
สูบ
สูบ
สูบ
เก็บฯ
เก็บ
เก็บฯ
แสบฯ
แสบ
แสบฯ
แหบฯ
แหบ
แหบฯ
แกลฯบ
แกลบ
แกลฯบ
แม่กม
ผมฯ
ผม
ผมฯ
นม
นม
นม
สุ่ม
สุ่ม
สุ่ม
ลุ่ม
ลุ่ม
ลุ่ม
ชมฯ
ชม
ชมฯ
ตุ่ม
ตุ่ม
ตุ่ม
รฯตม
ตรม
รฯตม
รฯพม
พรม
รฯพม
รฯกม
กรม
รฯกม
เล่มฯ
เล่ม
เล่มฯ
เกษฯฯม
เกษม
เกษฯฯม
กลฯุ่ม
กลุ่ม
กลฯุ่ม
แม่เกย
เลยฯ
เลย
เลยฯ
เสยฯ
เสย
เสยฯ
เคยฯ
เคย
เคยฯ
เปยฯ
เปย
เปยฯ
เกยฯ
เกย
เกยฯ
กายฯ
กาย
กายฯ
ลุย
ลุย
ลุย
กุย
กุย
กุย
เหยฯ
เหย
เหยฯ
นายฯ
นาย
นายฯ
บายฯ
บาย
บายฯ
ตายฯ
ตาย
ตายฯ
แม่เกอว
ลาวฯ
ลาว
ลาวฯ
สาวฯ
สาว
สาวฯ
หนฯาว
หนาว
หนฯาว
เหลฯว
เหลว
เหลฯว
เหวฯ
เหว
เหวฯ
กวฯาว
กวาว
กวฯาว
ขาวฯ
ขาว
ขาวฯ
ปาวฯ
ปาว
ปาวฯ
เหลฯียวฯ
เหลียว
เหลฯียวฯ
เหี่ยฯว
เหี่ยว
เหี่ยฯว
เฉี่ยฯว
เฉี่ยว
เฉี่ยฯว
เชี่ยฯว
เชี่ยว
เชี่ยฯว
จุดที่ต่างจากแบบเรียนคือพยางค์ที่ใช้ไม้หันอากาศอย่าง "วัน" "กัด" ซึ่งในคู่มือเขียนตัวสะกดเป็นตัวเต็ม และสระออที่ใช้ตัวเชิง อ กับตัวสะกดตัวเต็มทุกคำ ส่วนคำสองพยางค์อย่าง "นคร" "กนก" "อากร" "อภิบาล" เขียนเรียงตัวเต็มทั้งหมดเหมือนอักษรไทย
5.7 ตัวเชิงที่เป็นพยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไป
ในคำภาษาบาลีสันสกฤต ตัวสะกดของพยางค์หนึ่งกับพยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไปจะเขียนซ้อนกัน โดยตัวบนเป็นตัวสะกด ตัวล่างเป็นพยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไป คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมอธิบายว่าสระที่ประกอบอยู่ให้ถือว่าเป็นของพยัญชนะตัวล่าง แม้จะวางอยู่ในแถวเดียวกับตัวบนก็ตาม เช่น "สักเก" เขียนสระเอไว้หน้าสุด แต่อ่านกับ ก ตัวล่าง
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
สักกะสกกฯ
สกกฯ
สักกาสกกฯา
สกกฯา
อักขิอกิขฯ
อกิขฯ
จักขุจกขฯุ
จกขฯุ
สักเกสเกกฯ
สเกกฯ
สัจจะสัจจฯะ
สัจจฯะ
หัตถีหัตีถฯ
หัตีถฯ
สัทธาสัทธฯา
สัทธฯา
ปัญญาปัญฯญฯฯา
ปัญฯญฯฯา
มณฑลมณฑฯล
มณฑฯล
แทนที่แทนทฯี่
แทนทฯี่
จักรวาฬจัรฯกวาฬ
จัรฯกวาฬ
นี่คือการใช้ตัวเชิงแบบเดียวกับในภาษาเขมรปัจจุบัน เช่น សក្ក សច្ចៈ ហត្ថី คำบาลีแบบนี้จะมีหรือไม่มีไม้หันอากาศก็ได้ ในคู่มือเล่มเดียวกัน "สักกะ" ในตารางถ่ายถอดคำบาลีเขียน สกกฯ ไม่มีไม้หันอากาศ แต่ "สัจจะ" ในตารางมาตราแม่กดเขียน สัจจฯะ มีทั้งไม้หันอากาศและสระอะ ตามแบบการสะกดอย่างไทย
คู่มือยังอธิบายด้วยว่าการซ้อนกันในคำบาลีมีกฎของวรรคกำกับ คือพยัญชนะตัวที่ 1 ของวรรคซ้อนหน้าตัวที่ 1 และ 2 ในวรรคเดียวกันได้ ตัวที่ 3 ซ้อนหน้าตัวที่ 3 และ 4 ได้ ส่วนตัวที่ 5 ซ้อนหน้าได้ทุกตัวในวรรคของตัวเอง (ยกเว้น ง ที่ซ้อนหน้าตัวเองไม่ได้) ซึ่งก็คือกฎพยัญชนะสังโยคของภาษาบาลีนั่นเอง
การซ้อนข้ามพยางค์ไม่ได้จำกัดอยู่แค่คำบาลี คำไทยบางคำก็เขียนแบบนี้ เช่น "แทนที่" ในตารางของคู่มือให้ ท ของ "ที่" ซ้อนอยู่ใต้ น ของ "แทน" และคำประเภทอักขรพิเศษในหัวข้อ 6.5ก็อาศัยวิธีเดียวกัน
5.8 ตัวอย่างข้อความต่อเนื่อง
เพื่อให้เห็นภาพการใช้จริง ลองดูกลอนจากเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอนขุนแผนกับพลายงามจะเข้าสะกดทัพ ซึ่งแบบเรียนอักษรขอมไทยยกมาเป็นบทอ่าน (หน้า 21) ข้อความคือ "ขึ้นสะกดแจ่ม พระจันทร์แรมรีบดับลงลับหล้า พ่อลูกจัดแจง"
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
ขึ้นสะกดแจ่มขึ้นฯสกดฯแจ่มฯ
ขึ้นฯสกดฯแจ่มฯ
พระจันทร์แรมรีบรฯพจันฯรฯท์แรมฯรีบฯ
รฯพจันฯรฯท์แรมฯรีบฯ
ดับลงลับหล้าดับฯลงฯลับฯหลฯ้า
ดับฯลงฯลับฯหลฯ้า
พ่อลูกจัดแจงพ่อฯลูกจัดฯแจง
พ่อฯลูกจัดฯแจง
ในข้อความสั้นๆนี้มีครบแทบทุกเรื่องที่อธิบายมา
  • ตัวสะกดส่วนใหญ่เป็นตัวเชิง รวมถึงพยางค์ที่มีไม้หันอากาศอย่าง "จัน" "ดับ" "ลับ" "จัด"
  • "ลูก" มีสระอูอยู่ข้างใต้ ตัวสะกดจึงเป็นตัวเต็ม
  • "แจ่ม" ใช้ตัวเชิง แต่ "แจง" ซึ่งอยู่ถัดไปไม่กี่คำกลับใช้ตัวเต็ม แสดงว่าคนเขียนคนเดียวกันก็ใช้ปนกันได้
  • "พระ" กับ "ทร์" ใช้ตัวเชิง ร ครอบข้างหน้า และ "พระ" ไม่ได้เขียนสระอะ
  • "สะกด" เขียนแค่ ส แล้วซ้อน ด ไว้ใต้ ก ไม่มีสระอะ
  • วรรณยุกต์วางอยู่บนพยัญชนะต้น ส่วนตัวสะกดซ้อนอยู่ข้างล่าง เวลาพิมพ์จึงต้องพิมพ์วรรณยุกต์ก่อนตัวเชิง
6. วรรณยุกต์และเครื่องหมาย
6.1 วรรณยุกต์
อักษรขอมไทยมีรูปวรรณยุกต์เหมือนอักษรไทย ซึ่งเป็นสิ่งที่อักษรเขมรไม่มีเพราะภาษาเขมรไม่มีวรรณยุกต์ แต่การใช้วรรณยุกต์ในเอกสารเก่านั้นไม่แน่นอน แบบเรียนอักษรขอมไทยแบ่งไว้เป็น 3 ลักษณะ
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
ไม่ปรากฏรูป ต้องอ่านเอาจากความหมายของคำหรือข้อความข้างเคียง
แว่นแคว้นแวนฯฯฯแควฯน
แวนฯฯฯแควฯน
แม้นว่าแมนฯฯฯวา
แมนฯฯฯวา
ไพร่ฟ้าไรฯพฟา
ไรฯพฟา
ปรากฏรูปแต่เสียงไม่ตรงกับปัจจุบัน (พบแค่ไม้เอกกับไม้โท)
เผยแผ่เผยฯแผ้
เผยฯแผ้
ข้างข่างฯ
ข่างฯ
ปรากฏรูปและเสียงตรงกับปัจจุบัน
รุ่งเรืองรุ่งเรือฯง
รุ่งเรือฯง
มุ่งมั่นมุ่งมั่นฯฯฯ
มุ่งมั่นฯฯฯ
ต่างต่างฯ
ต่างฯ
ช้างช้างฯ
ช้างฯ
เล่มเล่มฯ
เล่มฯ
แบบเรียนย้ำว่าการปรากฏรูปของวรรณยุกต์ไม่มีกฎเกณฑ์ที่แน่นอน คำเดียวกันอาจมีหรือไม่มีวรรณยุกต์ก็ได้ ผู้อ่านจึงต้องพิจารณาคำข้างเคียงประกอบด้วย ส่วนคนที่จะพิมพ์ข้อความใหม่ในปัจจุบัน ใส่วรรณยุกต์ตามอักษรไทยไปเลยก็อ่านง่ายที่สุด
ในฟอนต์ ไม้โท ไม้ตรี ไม้จัตวา และทัณฑฆาต มี 2 ตำแหน่งให้เลือก พิมพ์ปกติจะอยู่ที่ไหล่พยัญชนะ (เยื้องขวา) ถ้าตามด้วย ฯ จะย้ายมาอยู่กลางพยัญชนะ ส่วนนิคหิตกลับกัน คือปกติอยู่กลาง ตามด้วย ฯ แล้วย้ายไปที่ไหล่
6.2 นิคหิต
นิคหิต (วงกลมวางบน) ในภาษาบาลีแทนเสียงนาสิกท้ายพยางค์ ซึ่งอ่านเป็น ง ในภาษาไทย ในการเขียนคำไทย แบบเรียนอักษรขอมไทยบอกว่านิคหิตมีความหมาย 3 อย่าง
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
ชุมนุม (แทนตัวสะกด ม)ชุํนุํ
ชุํนุํ
อำเภอ (แทนสระอำ)อํเพอฯ
อํเพอฯ
สังหรณ์ (แทน - ัง)สํหรณ์
สํหรณ์
ในตารางแจกลูกของแบบเรียนยังมีรูป "อุง" "อิง" "อัง" ที่ใช้นิคหิตแทนตัวสะกด ง แบบการอ่านภาษาบาลี เช่น "กุง" กุํ → กุํ ซึ่งรูปเดียวกันนี้ในคำว่า "ชุมนุม" กลับอ่านเป็นตัวสะกด ม จึงต้องดูจากบริบทว่าเป็นคำบาลีหรือคำไทย ส่วนในภาษาเขมร ុំ อ่านว่า "อม" หรือ "อุม"
6.3 เรผะ
เรผะคือรูป ร ขนาดเล็กที่วางอยู่ข้างบนพยัญชนะ ใช้แทน ร หัน (รร) ในคำไทย ในอักษรเขมรก็มีเรผะ ( ៌ ) ใช้ในคำยืมจากภาษาบาลีสันสกฤตเช่นกัน ในฟอนต์พิมพ์ได้โดยพิมพ์ ร ตามด้วย ฯ 3 ตัวขึ้นไป ซึ่งได้เรผะ 4 แบบ เรผะจะไปวางอยู่บนพยัญชนะที่อยู่ทางซ้าย
รูปพิมพ์อักษรขอมไทย
เรผะแบบที่ 1กรฯฯฯ
กรฯฯฯ
เรผะแบบที่ 2กรฯฯฯฯ
กรฯฯฯฯ
เรผะแบบที่ 3กรฯฯฯฯฯ
กรฯฯฯฯฯ
เรผะแบบที่ 4กรฯฯฯฯฯฯ
กรฯฯฯฯฯฯ
แบบเรียนอักษรขอมไทยบอกว่าอักษรขอมไทยในปัจจุบันใช้ ร 2 ตัวแบบเดียวกับอักษรไทยก็ได้ และยกตัวอย่างไว้ทั้ง 2 แบบ คือ "บรรษัท" ใช้เรผะ ส่วน "มรรคา" ใช้ ร 2 ตัว
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
บรรษัทบสรฯฯฯฯฯตตฯ
บสรฯฯฯฯฯตตฯ
มรรคามรรคคฯา
มรรคคฯา
6.4 เครื่องหมายอื่นๆ
เครื่องหมายส่วนใหญ่ใช้แบบเดียวกับอักษรไทยและหน้าตาก็ไม่ต่างกันนัก หลายตัวตรงกับเครื่องหมายในอักษรเขมรด้วย หลักการใช้ที่แบบเรียนอักษรขอมไทยอธิบายไว้มีดังนี้
  • ไม้ไต่คู้ ใช้กับ ก เท่านั้น คือคำว่า "ก็" ก็ → ก็ ซึ่งตรงกับคำว่า ក៏ ในภาษาเขมร ที่ใช้เครื่องหมายหน้าตาคล้ายกันและมีความหมายเหมือนกันด้วย คำอื่นที่อักษรไทยปัจจุบันใช้ไม้ไต่คู้จึงเขียนโดยไม่มีเครื่องหมายนี้ เช่น "เหม็น" เหมฯน แต่คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมมีตัวอย่าง "เก็บ" เก็บฯ ที่ใส่ไม้ไต่คู้
  • ไม้ยมก ใช้แบบเดียวกับอักษรไทย แต่ใช้เลข ๒ แทนได้
  • ทัณฑฆาต (การันต์) ใช้กำกับตัวที่ไม่ออกเสียงเหมือนอักษรไทย
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
รีบๆรีบฯ๒
รีบฯ๒
มากๆมากฯๆ
มากฯๆ
สรวงสวรรค์รฯสวฯงสวฯรรค์
รฯสวฯงสวฯรรค์
ดึกดำบรรพ์ตึกฯตำาบรรพ์
ตึกฯตำาบรรพ์
ตารางนี้สรุปเครื่องหมายทั้งหมดที่มีในฟอนต์ตามคู่มือการพิมพ์ บางตัวมีรูปเพิ่มเติมเมื่อเติม ฯ เข้าไปอีก ส่วนใหญ่คือแค่เลื่อนตำแหน่งที่วาง เครื่องหมาย ๏ ๚ ๛ ไม่มีบนแป้นพิมพ์ไทยทั่วไป ต้องใช้วิธีแทรกอักขระพิเศษหรือคัดลอกไปวาง
ชื่อเรียกพิมพ์อักษรขอมไทยรูปแบบอื่น
(เติม ฯ)
อักษรเขมรมูล
ไม้หันอากาศกั
กั
ក័
ไม้ไต่คู้ก็
ก็
ក៏
ทัณฑฆาต (การันต์)ก์
ก์
ก์ฯ
ក៍
นิคหิตกํ
กํ
กํฯ
កំ
วิสรรชนีย์ (ละสุด)กะ
กะ
กะฯ
កៈ
ไม้เอกก่
ก่
ไม้โทก้
ก้
ก้ฯ
ไม้ตรีก๊
ก๊
ก๊ฯ
ไม้จัตวาก๋
ก๋
ก๋ฯ
ฝนทองก่ฯ
ก่ฯ
ฟันหนูก่ฯฯ
ก่ฯฯ
ไม้ยมกกๆ
กๆ
កៗ
อังคั่นเดี่ยวฮ
ฮ
។
อังคั่นคู่๚
๚
៕
โคมูตร๛
๛
៚
ตาไก่๏
๏
๏ฯ
៙
ตาไก่ฟันหนู๏ฯฯ
๏ฯฯ
๏ฯฯฯ
ควง฿
฿
฿ฯ
ควงเป็นเส้นตั้งยาวสำหรับรวบข้อความหลายบรรทัดเข้าด้วยกัน คู่มือการพิมพ์แนะนำให้ใส่ในกล่องข้อความแยกเพื่อจะได้ขยับหาตำแหน่งที่เหมาะสมได้
6.5 อักขรพิเศษ
แบบเรียนอักษรขอมไทยยังมีหัวข้ออักขรพิเศษหรือ "คำบัญญัติ" คือคำที่มีลักษณะเฉพาะตัวซึ่งได้รับการถ่ายทอดต่อเนื่องกันมา แบบเรียนบอกว่าถ้าเขียนเป็นอย่างอื่นจะไม่ถูกต้อง กลุ่มนี้จึงเป็นข้อยกเว้นจากเรื่อง "ใช้ได้หลายแบบ" ที่ว่ามาทั้งหมด คำเหล่านี้ส่วนใหญ่ย่อรูปโดยซ้อนพยัญชนะต้นของคำหลังไว้ใต้คำหน้า และบางคำใช้รูปพยัญชนะต่างจากที่สะกดในอักษรไทย เช่นใช้รูป ซ แบบที่ 2 ซึ่งเหมือน ฌ ตัวอย่างทั้งหมดในแบบเรียนมีดังนี้
คำพิมพ์อักษรขอมไทย
กระทำกธฯำ

รฯกทฯำ
กธฯำ
รฯกทฯำ
หามิได้หามฯิได้
หามฯิได้
ก็ดีกีดฯ

กีตฯ
กีดฯ
กีตฯ
เป็นต้นว่าเบ็นฯฯฯต้นวฯา
เบ็นฯฯฯต้นวฯา
อันว่าอันวฯา

อวนฯ่า
อันวฯา
อวนฯ่า
แลมีแลมฯี
แลมฯี
อันใดอัไนดฯ

อนฯฯฯได
อัไนดฯ
อนฯฯฯได
บมีบมฯี
บมฯี
๓ ที๓ทีฯ
๓ทีฯ
ฉันใดฉไนดฯ
ฉไนดฯ
ทั้งหลายทรฯฯฯฯฯยฯ
ทรฯฯฯฯฯยฯ
ยินดียินตฯี
ยินตฯี
กตัญญูกตญฯญฯฯู
กตญฯญฯฯู
เขลาเขลฯา
เขลฯา
ซบเซาซฯบฯเซฯา
ซฯบฯเซฯา
แซ่งแซฯ่งฯ
แซฯ่งฯ
ซึ่งซฯึ่งฯ
ซฯึ่งฯ
ซื่อซฯื่อฯ
ซฯื่อฯ
ซื่อตรงซฯืรฯตง
ซฯืรฯตง
ซ้างม้าซฯ้างฯมา
ซฯ้างฯมา
เพราะเรฯพาะ
เรฯพาะ
พลอยเพลฯายฯ
เพลฯายฯ
"๓ ที" (3 ครั้ง) เป็นรูปพิเศษที่ฟอนต์ RST-KHOMTHAI ทำไว้ให้ โดยพิมพ์เลขตามด้วย ทีฯ ใช้ได้กับเลขทุกตัว เช่น "๑๐ ที" ๑๐ทีฯ → ๑๐ทีฯ
7. ตัวเลข
ตัวเลขขอมไทยมีลักษณะใกล้เคียงกับเลขไทยและเลขเขมรปัจจุบัน ในฟอนต์พิมพ์ด้วยเลขไทยได้เลย
เลขไทย
๐
๑
๒
๓
๔
๕
๖
๗
๘
๙
เลขขอมไทย
๐
๑
๒
๓
๔
๕
๖
๗
๘
๙
เลขเขมรฌร
០
១
២
៣
៤
៥
៦
៧
៨
៩
เลขเขมรมูล
០
១
២
៣
៤
៥
៦
៧
៨
៩
8. จุดที่แต่ละแหล่งบอกไม่ตรงกัน
เมื่ออ่านเอกสารทั้ง 3 เล่มเทียบกันจะเจอจุดที่บอกหรือทำไม่เหมือนกันอยู่หลายจุด ส่วนใหญ่ไม่ใช่ว่าเล่มไหนผิด แต่สะท้อนว่าอักษรขอมไทยมีวิธีเขียนได้หลายแบบจริงๆ และแต่ละเล่มมาจากคนละสายการสอน ตารางนี้รวมจุดที่ต่างกันไว้ให้เห็นในที่เดียว จะได้ไม่งงเวลาเปิดเล่มหนึ่งแล้วเจอไม่ตรงกับอีกเล่ม
เรื่องแบบเรียนอักษรขอมไทยคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมคู่มือการพิมพ์ / ฟอนต์
ตัวสะกดของพยางค์ที่ใช้ไม้หันอากาศใช้ตัวเชิง เช่น มั่น มั่นฯฯฯ จัด จัดฯ ดับ ดับฯใช้ตัวเต็ม เช่น วัน วัน กัด กัตตัวอย่างลำดับการพิมพ์ใช้ตัวเชิง คือ กั้น กั้นฯ
สระออเมื่อมีตัวสะกดเปลี่ยนเป็นรูปสระเอาแล้วใช้ตัวสะกดตัวเชิง เจาบฯ แต่ก็ให้รูป จอฯบ ไว้ด้วยใช้ตัวเชิง อ กับตัวสะกดตัวเต็มทุกคำ กอฯบ หอฯกมีทั้ง 2 รูป เรียกว่าสระออรูปที่ 1 และรูปที่ 2
อักษรนำกับสระออหนอง หนฯฯฯอง น เป็นตัวเชิง อ เป็นตัวเต็มหลอก หลอฯก ล เป็นตัวเต็ม อ เป็นตัวเชิงไม่ได้กล่าวถึง
ตำแหน่งของตัวเชิง นเขียนเยื้องไปทางขวาแทบทุกคำวาดไว้ตรงกลางใต้พยัญชนะมีให้เลือก 4 รูป ไม่ได้บอกว่าใช้ต่างกันยังไง
รูปที่ใช้แทนเสียง ป ในคำไทยมักใช้รูป บ เช่น ไป ไบ แต่ในตารางแจกลูกมีรูป ป ด้วยใช้รูป ป เช่น ปอก ปอฯก และจัดเป็นอักษรที่เพิ่มจากขอมบาลีมีทั้ง 2 รูป แต่ตัวเชิงมีที่ บ
รูปที่ใช้แทนเสียง ดกำกับรูป ด ว่า "ฑ-ด" แต่ตัวอย่างคำมีทั้งรูปนี้และรูป ตกัด เขียนด้วยรูป ต ส่วน มณฑล ใช้รูป ฑ ตามตัวสะกดเดิมพิมพ์ ด ได้รูปเดียวกับ ฑ
รูป ซคำกลุ่มอักขรพิเศษใช้รูปเดียวกับ ฌ ซฯไม่ได้กล่าวถึงมี 2 รูป คือ ซ (เหมือน ช) กับ ซฯ (เหมือน ฌ)
จำนวนสระลอย12 รูป (หน้าแจกลูกตอนต้นแสดงไว้ 8 รูป)ภาษาบาลี 8 รูป ภาษาไทย 12 รูป13 รูป (มี อือ เพิ่ม) และมี ฦ ฦๅ ด้วย
ไม้ไต่คู้ใช้กับคำว่า "ก็" เท่านั้นมีตัวอย่าง เก็บ เก็บฯมีรูปให้พิมพ์ ไม่ได้บอกหลักการใช้
ร หันเดิมใช้เรผะ ปัจจุบันใช้ ร 2 ตัวก็ได้ไม่ได้กล่าวถึงในส่วนภาษาไทยมีเรผะ 4 รูป
ถ้าต้องเลือกแบบใดแบบหนึ่งเพื่อพิมพ์งานของตัวเอง อาจเลือกยึดตามแบบเรียนอักษรขอมไทยเป็นหลัก เพราะเป็นเล่มเดียวที่อธิบายหลักการเขียนคำไทยไว้เป็นข้อๆพร้อมเหตุผล ส่วนคู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอมใช้เป็นคลังตัวอย่างเพิ่มเติมได้ดี
9. สรุปขั้นตอนการพิมพ์และทิ้งท้าย
ถ้าจะพิมพ์คำไทยสักคำเป็นอักษรขอมไทย ไล่ตามขั้นตอนนี้ได้เลย
  1. ดูก่อนว่าคำนั้นอยู่ในกลุ่มอักขรพิเศษหรือเปล่า เช่น กระทำ ก็ดี ทั้งหลาย ซึ่ง ถ้าใช่ให้พิมพ์ตามรูปเฉพาะของคำนั้น
  2. พยัญชนะต้น: ถ้าเป็นอักษรควบหรืออักษรนำ ให้ตัวที่ 2 เป็นตัวเชิง (พิมพ์ ฯ ตาม) ถ้าควบ ร ให้พิมพ์ รฯ นำหน้า และถ้าขึ้นต้นด้วยเสียง อ ที่มีรูปสระลอย จะใช้สระลอยก็ได้
  3. สระ: พิมพ์เหมือนภาษาไทย แต่ อ ย ว ที่เป็นส่วนของสระออ เอีย เอือ อัว ต้องตามด้วย ฯ และถ้าเป็นสระออที่มีตัวสะกด จะเปลี่ยนไปใช้รูปสระเอาก็ได้
  4. ตัวสะกด: ถ้าตัวสะกดเป็น ร ฟ ฬ ให้เขียนเป็นตัวเต็มเสมอ ส่วนตัวสะกดอื่นให้ดูว่าถ้าใต้พยัญชนะต้นยังว่างอยู่ ก็เขียนเป็นตัวเชิง แต่ถ้าไม่ว่างแล้ว (มีสระอุ อู หรือตัวเชิงอื่น) ก็เขียนเป็นตัวเต็ม
  5. ลำดับการกดแป้น: พยัญชนะ → สระบน → วรรณยุกต์ → ตัวเชิง
  6. ดูผลลัพธ์ ถ้าตัวเชิงชนกันหรือดูเบียด ให้กด ฯ เพิ่มเพื่อเปลี่ยนเป็นรูปอื่น
ตัวอย่างเช่นคำว่า "เปลี่ยนแปลง" พยางค์แรกมีอักษรควบ ปล กับสระเอีย จึงเป็น เปลฯี่ยฯ ตัวสะกด น ไม่มีที่ว่างข้างใต้แล้วจึงเป็นตัวเต็ม พยางค์หลังมีอักษรควบเหมือนกัน ตัวสะกด ง จึงเป็นตัวเต็มด้วย รวมเป็น เปลฯี่ยฯนแปลฯง → เปลฯี่ยฯนแปลฯง ส่วนคำว่า "บ้านนอก" พยางค์แรกใต้ บ ยังว่าง ตัวสะกดจึงเป็นตัวเชิงได้ พยางค์หลังใช้รูปสระเอากับตัวเชิง ได้เป็น บ้านฯเนากฯ → บ้านฯเนากฯ
จะเห็นว่าอักษรขอมไทยใกล้เคียงกับอักษรเขมรปัจจุบันมาก เพราะต่างก็พัฒนามาจากอักษรเขมรโบราณเหมือนกัน ลักษณะที่ต่างกันชัดเจนคืออักษรขอมไทยมีรูปพยัญชนะและสระที่เพิ่มเข้ามา มีรูปวรรณยุกต์ เพราะภาษาไทยเป็นภาษาที่มีวรรณยุกต์ในขณะที่ภาษาเขมรไม่มี และนิยมใช้ตัวเชิงเป็นตัวสะกดซึ่งภาษาเขมรปัจจุบันไม่ทำ
ส่วนอักษรไทยปัจจุบันซึ่งสืบมาจากอักษรสมัยสุโขทัยนั้น ก็มีอักษรขอมเป็นต้นแบบหลักเช่นกัน แต่ได้ปรับให้เรียบง่ายลงมาก โดยเขียนพยัญชนะทุกตัวเป็นตัวเต็มเรียงกันในบรรทัดเดียว ไม่ใช้ตัวเชิง และแทบไม่ใช้สระลอย
ทุกวันนี้ภาษาไทยไม่ได้ใช้ระบบการเขียนที่ซับซ้อนแบบนั้นแล้ว แต่ภาษาเขมรยังคงใช้ระบบตัวเชิงอยู่ ผู้ที่เรียนอักษรขอมไทยจึงเรียนอักษรเขมรต่อได้ง่าย และในทางกลับกัน ผู้ที่อ่านอักษรเขมรได้ก็จะอ่านอักษรขอมไทยได้ไม่ยาก ความใกล้เคียงกันของตัวอักษรนี้ก็เป็นส่วนหนึ่งที่แสดงถึงความเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมระหว่างไทยกับกัมพูชาที่มีมายาวนาน แม้ภาษาไทยกับภาษาเขมรจะเป็นภาษาคนละตระกูลกันก็ตาม
ไม่ว่าจะอักษรไหนก็มีความสวยงามและเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญ
เอกสารอ้างอิง
  1. สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. ชุดแบบอักษรขอมไทย RST-KHOMTHAI
    • โพสต์เผยแพร่ใน Facebook — facebook.com
    • ไฟล์ฟอนต์และ คู่มือการพิมพ์ชุดแบบอักษร (Font) อักษรขอมไทย (RST-KHOMTHAI) — Google Drive
    (วิธีกดแป้น รูปอักษรทั้งหมดในฟอนต์ ลำดับการพิมพ์ การตั้งค่าโปรแกรม และหมายเหตุเรื่องรูปตัวเชิงที่ทำไว้หลบกัน)
  2. แบบเรียนอักษรขอมไทย. archive.org (หลักการใช้ตัวสะกดตามสระ วรรณยุกต์ นิคหิต เรผะ เครื่องหมาย อักขรพิเศษ และบทอ่านท้ายเล่ม)
  3. สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร. คู่มือการอ่านถ่ายถอดอักษรขอม. 2553. watpamahachai.org (ส่วนประกอบของอักษร สระภาษาบาลีและภาษาไทย อักษรที่เพิ่มจากขอมบาลี ตัวอย่างตามมาตราตัวสะกด กฎการซ้อนพยัญชนะ และหลักการถ่ายถอด)
  4. Virunhaphol, Farida. Designing Khom Thai Letterforms for Accessibility. PhD thesis, University of Huddersfield, 2017. eprints.hud.ac.uk (จำนวนรูปอักษรแต่ละประเภท และสัดส่วนของตัวเต็มกับตัวเชิงในการออกแบบฟอนต์)
  5. Igunma, Jana. "Aksoon Khoom: Khmer Heritage in Thai and Lao Manuscript Cultures". Tai Culture 23 (2013). academia.edu
  6. พระพรศักดิ์ ฐิตเมโธ (ปรีชา). "การศึกษาอักษรขอมที่ใช้ในพระพุทธศาสนาเถรวาทในประเทศไทย". วารสารบัณฑิตสาเกตปริทรรศน์ 4(1) (2562): 47–55. tci-thaijo.org (ภาพรวมการใช้อักษรขอมบาลีและอักษรขอมไทยในไทย)
  7. ศิลปวัฒนธรรม. "จิตร ภูมิศักดิ์ : อักษรขอมไทย คือ “อักษรเขมร” แบบพื้นเมืองลุ่มน้ำเจ้าพระยา". silpa-mag.com
  8. ผู้จัดการออนไลน์. ข่าวการเปิดตัวชุดแบบอักษรขอมไทยของราชบัณฑิตยสภา. 2 กรกฎาคม 2026. mgronline.com
  9. กัมพูชาป่วนเพจ สนง.ราชบัณฑิตยสภา ลั่นไทยขโมยอักษรขอม | โชว์ข่าวเช้านี้ | 3 ก.ค. 69. YouTube
  10. สุรนี แก้วกลม. อักษรขอมที่ใช้บันทึกภาษาไทย. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจารึกภาษาไทย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2523. คลังปัญญามหาวิทยาลัยศิลปากร (ใช้ในหัวข้อ 3.2 เรื่องช่วงเวลาที่รูป ป ฟ เริ่มปรากฏ)
🤖 บทความนี้มีการค้นหาแหล่งอ้างอิงและเรียบเรียงข้อมูลโดยใช้ Claude Code ช่วย


-----------------------------------------

囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧

ดูสถิติของหน้านี้

หมวดหมู่

-- ภาษาศาสตร์ >> ตัวอักษร
-- ภาษาศาสตร์ >> ภาษาเขมร
-- ภาษาศาสตร์ >> ภาษาไทย

ไม่อนุญาตให้นำเนื้อหาของบทความไปลงที่อื่นโดยไม่ได้ขออนุญาตโดยเด็ดขาด หากต้องการนำบางส่วนไปลงสามารถทำได้โดยต้องไม่ใช่การก๊อปแปะแต่ให้เปลี่ยนคำพูดเป็นของตัวเอง หรือไม่ก็เขียนในลักษณะการยกข้อความอ้างอิง และไม่ว่ากรณีไหนก็ตาม ต้องให้เครดิตพร้อมใส่ลิงก์ของทุกบทความที่มีการใช้เนื้อหาเสมอ

三

目次

日本による名言集
モジュール
-- numpy
-- matplotlib

-- pandas
-- manim
-- opencv
-- pyqt
-- pytorch
機械学習
-- ニューラル
     ネットワーク
javascript
モンゴル語
言語学
maya
確率論
日本での日記
中国での日記
-- 北京での日記
-- 香港での日記
-- 澳門での日記
台灣での日記
北欧での日記
他の国での日記
qiita
その他の記事

記事の類別



ติดตามอัปเดตของบล็อกได้ที่แฟนเพจ

  記事を検索

  おすすめの記事

รวมร้านราเมงและบะหมี่ในจังหวัดโทจิงิ
ทำความเข้าใจการแปลงลาปลัสสำหรับแก้ปัญหาฟิสิกส์
รวมร้านราเมงและบะหมี่ในเมืองฟุกุโอกะ
ตัวอักษรกรีกและเปรียบเทียบการใช้งานในภาษากรีกโบราณและกรีกสมัยใหม่
ที่มาของอักษรไทยและความเกี่ยวพันกับอักษรอื่นๆในตระกูลอักษรพราหมี
การสร้างแบบจำลองสามมิติเป็นไฟล์ .obj วิธีการอย่างง่ายที่ไม่ว่าใครก็ลองทำได้ทันที
รวมรายชื่อนักร้องเพลงกวางตุ้ง
ภาษาจีนแบ่งเป็นสำเนียงอะไรบ้าง มีความแตกต่างกันมากแค่ไหน
ทำความเข้าใจระบอบประชาธิปไตยจากประวัติศาสตร์ความเป็นมา
เรียนรู้วิธีการใช้ regular expression (regex)
การใช้ unix shell เบื้องต้น ใน linux และ mac
g ในภาษาญี่ปุ่นออกเสียง "ก" หรือ "ง" กันแน่
ทำความรู้จักกับปัญญาประดิษฐ์และการเรียนรู้ของเครื่อง
ค้นพบระบบดาวเคราะห์ ๘ ดวง เบื้องหลังความสำเร็จคือปัญญาประดิษฐ์ (AI)
หอดูดาวโบราณปักกิ่ง ตอนที่ ๑: แท่นสังเกตการณ์และสวนดอกไม้
พิพิธภัณฑ์สถาปัตยกรรมโบราณปักกิ่ง
เที่ยวเมืองตานตง ล่องเรือในน่านน้ำเกาหลีเหนือ
ตระเวนเที่ยวตามรอยฉากของอนิเมะในญี่ปุ่น ปี 2013
เที่ยวชมหอดูดาวที่ฐานสังเกตการณ์ซิงหลง
ทำไมจึงไม่ควรเขียนวรรณยุกต์เวลาทับศัพท์ภาษาต่างประเทศ

ไทย

日本語

中文