วิเคราะห์ปัญหาของคำแปลจารึกบันทายฉมาร์ด้วยภาษามอญของเพจ "เรียนภาษามอญ"
เขียนเมื่อ 2026/10/22 22:25
แก้ไขล่าสุด 2026/10/27 20:41
เนื่องจากว่าเพจเฟซบุ๊ก "เรียนภาษามอญ Learning Mon Language" ได้โพสต์คำแปลจารึกบันทายฉมาร์ K.227 ฉบับใหม่ที่อ่านโดยอาศัยภาษามอญและภาษาสยามเป็นหลัก แล้วกลับได้ข้อสรุปว่าคนที่ออกรบกับจามคือชาววิชัยปุระ ส่วนชาวเขมรเป็นแค่คนที่ถูกกวาดต้อนมา ซึ่งตรงข้ามกับที่นักวิชาการอ่านกันมาเกือบร้อยปี บทความนี้จะลองตรวจดูทีละจุดว่าศัพท์มอญที่ยกมาอ้างนั้นมีอยู่จริงหรือ มีความหมายตามที่ว่าหรือเปล่า โดยเทียบจากทั้งพจนานุกรมภาษามอญและภาษาเขมรโบราณ
1. สิ่งที่เพจเรียนภาษามอญเสนอ
หลังจากที่เราได้เผยแพร่บทความ เรียนรู้อักษรและภาษาเขมรโบราณจากการถอดข้อความศิลาจารึกปราสาทบันทายฉมาร์ ในบล็อกนี้เมื่อ 10 ตุลาคม ผู้ดูแลเพจ "เรียนภาษามอญ Learning Mon Language" ในเฟซบุ๊ก (ซึ่งมั่นใจว่าเขาได้อ่านบทความนี้ก่อนโพสต์เพราะเขาได้เอาภาพจารึกที่แต่งสีแล้วจากบทความนี้ไปลงประกอบในเพจ ก่อนที่จะแก้รูปเป็นขาวดำภายหลัง) ก็ได้นำข้อความจารึกนี้ไปแปลใหม่ลงไว้ในโพสต์นี้ ซึ่งเริ่มลงตั้งแต่ในวันต่อมา โดยตั้งหลักไว้ว่า
"จารึกชิ้นนี้สลักด้วยอักษรขอมโบราณ โดยปรากฏตัวเขียนที่มีรากศัพท์ผสมผสาน ทำให้สามารถอ่านออกเสียงตามสำเนียงของภาษาต่างๆ ได้หลากหลาย ไม่จำกัดเฉพาะภาษาเขมรเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงภาษามอญ ภาษาสยาม และภาษาพื้นถิ่นอื่น ๆ เช่น ภาษากุย เป็นต้น"
จากนั้นก็อธิบายศัพท์ในจารึกเกือบร้อยคำ โดยแต่ละคำจะยกคำมอญปัจจุบันที่เทียบเคียงได้ บางคำก็เทียบกับภาษาไทย บางคำก็ยอมรับว่าเป็นภาษาเขมรหรือสันสกฤต แล้วนำมาประกอบเป็นคำแปลใหม่ 5 ตอน ข้อสรุปสำคัญที่ต่างไปจากการอ่านเดิมมีดังนี้
- เหตุการณ์ภรตราหุ (บรรทัด 7-14) จากเดิมที่ว่าไพร่พลในพระนครโยน "ปิตัย" ทิ้งแล้วหนีไป กลายเป็นว่าชาวเมือง "จับอาวุธ(ปิตย)(ลุกขึ้นสู้)กลางมณฑปแล้วไล่ฟัน(รอด)ทั้งหมด"
- ศึกที่ภูเขาตรยา (บรรทัด 25-26) จากเดิมที่ว่านักสัญชักทั้งสองไล่ตีทัพจามจนถูกฟันเหลือแต่มือ กลายเป็นว่า "ถล่มฝ่าเข้าไปจนพังหลังคากระท่อมจามปา ยิงด้วยลูกศร"
- ตอนท้าย (บรรทัด 27-29) จากเดิมที่ว่าเจ้าชายนำทัพเขมรรบ 78 แห่งและปกป้องเจ้าชายไว้ได้จนกลับถึงกัมพุชเทศ กลายเป็นว่า "เสด็จนำคนเขมรสี่ตำบลจากการสู้รบ 78 ครั้ง (หรือ 108 ครั้ง) พระราชทานให้ตั้งที่อยู่อาศัยทั้งหมดในละแวกดินแดนกัมพุชะ"
ในโพสต์ต่อมายังต่อยอดไปอีกว่า คำว่า "สฺตจ" และ "สํตจ" เป็นคำสยามที่มีมาก่อนที่เขมรจะยึดกัมพูชา ในพุทธศตวรรษที่ 18 ชาวเขมรยังเป็นกลุ่มคนที่ถูกกวาดต้อนมาตั้งถิ่นฐาน ส่วนผู้ที่ออกรบกับจามคือชาววิชัยปุระ ภาพประกอบโพสต์ยังเขียนว่าคำเหล่านี้ "มีมาก่อนที่เขมรจะล้มกษัตริย์ขอมเสียอีก" และพาดหัวโพสต์แรกว่า "พบ เขมร หลัง สยำ 6 ศตวรรษ"
ข้อความเต็มของทั้ง 2 โพสต์คัดเก็บไว้ด้านล่างตามที่ปรากฏ ณ วันที่ 22 ตุลาคม 2026 ต้องเก็บข้อความเดิมเอาไว้พร้อมบอกวันที่ให้ชัดเพราะโพสต์ถูกแก้บ่อยมาก และถ้ามีการลบหรือแก้ภายหลังจะได้ไม่สามารถอ้างว่าไม่เคยโพสต์ได้
กดที่หัวข้อเพื่อแสดงข้อความ
ข้อความเต็มของโพสต์แรก "จารึกบันทายฉมาร์ K.227 พบ เขมร หลัง สยำ 6 ศตวรรษ"
จารึกบันทายฉมาร์ K.227
พบ เขมร หลัง สยำ 6 ศตวรรษ
--------------------------------------------
เป็นจารึกบนกรอบประตูของปราสาทบันทายฉมาร์ สร้างขึ้นในยุคเมืองพระนครตอนปลาย (พุทธศตวรรษที่ 18) ในรัชสมัยของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เป็นหลักฐานสำคัญที่กล่าวถึงการนำทัพร่วมกับชาววิชัยปุระทำสงครามกับกรุงจามปา และนำชาวเขมรที่ได้จากการทำสงครามมาไว้ที่ดินแดนกัมพุชะ
จารึกชิ้นนี้สลักด้วยอักษรขอมโบราณ โดยปรากฏตัวเขียนที่มีรากศัพท์ผสมผสาน ทำให้สามารถอ่านออกเสียงตามสำเนียงของภาษาต่างๆ ได้หลากหลาย ไม่จำกัดเฉพาะภาษาเขมรเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงภาษามอญ ภาษาสยาม และภาษาพื้นถิ่นอื่น ๆ เช่น ภาษากุย เป็นต้น
จากที่ข้าพเจ้าได้ศึกษาเรียนรู้และสั่งสมประสบการณ์ผ่านการแปลจารึกโบราณมาหลายหลัก พบว่ารากศัพท์ในจารึกยุคก่อนเมืองพระนครและยุคเมืองพระนคร ในส่วนที่เป็นภาษาพื้นถิ่นนั้น นอกจากเป็นภาษาเขมรแล้ว ยังมีความสอดคล้องกับรากศัพท์ภาษามอญ ภาษาสยาม และภาษาอื่น ๆ ที่อยู่ในพื้นถิ่นด้วย โดยเฉพาะภาษาสยาม มีความเชื่อมโยงกับการค้นพบคำว่า "สฺยำ" ในจารึก K.174 และ K.557/600 ซึ่งมีอายุเก่าแก่กว่าจารึก K.227 นี้ราว 5-6 ศตวรรษ หลักฐานดังกล่าวทำให้ยืนยันได้ว่า ภาษาสยามไม่ได้คัดลอกมาจากภาษาเขมร หากแต่มีวิวัฒนาการมาอย่างยาวนาน
จารึกหลักนี้มีผู้วิเคราะห์และแปลความไว้มากมาย แต่ส่วนใหญ่ยังคงยึดติดกับภาษาเขมรเป็นหลัก ทั้งที่ในความเป็นจริง ดินแดนแห่งนี้มีหลักฐานยืนยันชัดเจนว่าเป็นที่อยู่อาศัยร่วมกันของชาวสยามโบราณและชาวมอญโบราณรวมทั้งชนเผ่าอื่นมาตั้งแต่ต้น การพึ่งพาภาษาเขมรเพียงอย่างเดียวจึงอาจทำให้สูญเสียใจความสำคัญบางประการไป เพื่อให้ได้ความหมายที่สมบูรณ์และรอบด้านที่สุด ข้าพเจ้าจึงเลือกเปิดมุมมองใหม่ด้วยการแปลเปรียบเทียบกับภาษามอญ เพื่อพิสูจน์ดูว่าผลลัพธ์ที่ได้จะสร้างความแตกต่างจากความเข้าใจเดิมอย่างไรบ้าง
หมายเหตุ: นี้เป็นชิ้นงานแปลสดโดยอาศัยภาษามอญและภาษาสยามเป็นหลัก ซึ่งจะประกอบด้วยอรรถาธิบายคำศัพท์ไว้อย่างละเอียด สำหรับตัวเลขจะอ้างอิงจากตัวเลขเขมรเพียงแค่เลขห้าตัวเดียว นอกนั้นมีในระบบตัวเลขมอญเกือบทั้งหมด งานแปลนี้มุ่งรักษาความหมายตรงตามรากศัพท์เดิมเป็นสำคัญ จึงพยายามหลีกเลี่ยงการแต่งเติมเสริมความ เนื้อหาทั้งหมดแบ่งเป็น 5 ตอนดังต่อไปนี้
======================
ตอนที่ 1
----------
{{{ "(1) ⦿ ต วฺระ คฺฤห รตฺน ติ กนฺตาล กมฺรเตงฺ ชคตฺ ศฺรีศฺรีนฺทฺรเทว (2) รูป กมฺรเตงฺ อญฺ ศฺรีศฺรีนฺทฺรกุมาร ราชปุตฺร (3) ⦿ อาเคฺนย กมฺรเตงฺ ชคตฺ อรฺชุนเทว (4) ⦿ อีศาน กมฺรเตงฺ ชคตฺ ศฺรีธรเทวปุรเทว (5) ⦿ ไนรฺฤติ กมฺรเตงฺ ชคตฺ ศฺรีเทวเทว (6) ⦿ วายวฺย กมฺรเตงฺ ชคตฺ ศฺรีวรฺทฺธนเทว สฺยงฺ มนฺตฺรี"
คำแปล
---------
ในพระเรือนแก้วได้ตั้งรูปกมรเตงชคัตศรีศรีนทรเทวะ (และรูป)กมรเตงอัญศรีศรีนทรกุมาร ผู้เป็นราชบุตร ฝั่งทิศตะวันออกเฉียงใต้(มีรูป)กมรเตงชคัตอรชุนเทวะ ฝั่งทิศตะวันออกเฉียงเหนือ(มีรูป)กมรเตงชคัตศรีธรเทวปุรเทวะ ฝั่งทิศตะวันตกเฉียงใต้(มีรูป)กมรเตงชคัตศรีเทวเทวะ ฝั่งทิศตะวันตกเฉียงเหนือ(มีรูป)กมรเตงชคัตศรีวรรธนเทวะ ทั้งหมดนั้นเป็นมนตรี }}}
ตอนที่ 2
----------
{{{ "(7) ⦿ นา ภรตราหุ สํ วุทฺธิ โทฺรห ต วฺระปาท ศฺรียโศวรฺมฺมเท- (😎 ว ปิ เถฺลงฺ จปฺ วฺระมนฺทิร อิส วลนคร โผงฺ ปงฺ ปิตย ก- (9) นฺตาลฺ มตฺตวาร รตฺ อิสฺส สฺตจฺ เถฺลงฺ ฉฺปงฺ อฺนกฺ สญฺชกฺ อรฺชุน อฺน- (10) กฺ สญฺชกฺ ศฺรี ธรเทวปุร ฉฺปงฺ กรฺ สํตจฺ สฺยงฺ ตตฺวลฺ โตยฺ เวฺน- (11) ก สฺตจฺ ผฺชลฺ มุะ ผฺตฺวลฺ ภรตราหุ
จํนฺยร ผฺตฺยงฺนิ เปฺร โอยฺ นาม วฺระ ก- (12) มฺรเตงฺ อญฺ ศฺรีนฺฤปสิงฺหวรฺมฺม ต อฺนกฺ สญฺชกฺ เทวปุร ต ชา ปุ- (13) ตฺร อฺนกฺ สญฺชกฺ ศฺรี ธรเทวปุร โอยฺ นาม อํเตง ต อฺนกฺ สญฺชกฺ ต วฺยร (14) สฺถาปนา รูป อิส กุลปกฺษ โผงฺ สฺตจฺ ปฺรโกปฺ สํปตฺ นุกฺรม"
คำแปล
---------
กาลครั้งหนึ่ง ภรตราหูมีเจตนาประทุษร้ายต่อพระบาทศรียโศวรฺมฺมเทวะ จึงบุกพังทลายยึดพระราชวังไว้หมด ผลเมืองทั้งหลายจับอาวุธ(ปิตย)(ลุกขึ้นสู้)กลางมณฑปแล้วไล่ฟัน(รอด)ทั้งหมด (พระองค์)เสด็จต่อต้านสู้กลับ โดยมีผู้ติดตามส่วนพระองค์(ชื่อ) อรชุน กับ ศรีธรเทวปุระ ต้านสู้ป้องกันให้สมเด็จ ทั้งหมดล้มลงต่อหน้าต่อตา (พระองค์)เสด็จเผชิญหน้าจนล้มภรตราหูลงได้
มีพระราชโองการให้รับทราบโดยทั่วว่า ได้โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า พระกมรเตงอัญศรีนฤสิงหวรฺมฺม ส่วนผู้ติดตามพระองค์(ชื่อ)เทวปุระ ผู้เป็นบุตร และผู้ติดตามพระองค์(ชื่อ)ศรีธรบุระ ได้โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามเป็น "อำเตง" ่ผู้ติดตามส่วนพระองค์ทั้งสอง ให้สถาปนารูปทั้งหมดไว้ (สำหรับ)เครือญาติทั้งหลายนั้น เสด็จพระราชทานทรัพย์สมบัติตามลำดับชั้น }}}
ตอนที่ 3
----------
{{{ "(15) ⦿ นา สฺตจฺ เทา ทฺวีป จามฺป ต ปูรฺวฺวกาล สฺรจฺ สฺตจฺ จปฺ ทุรฺคฺค ติ กุรุงฺ (16) จามฺป ต โชฺมะ ศฺรี ชยอินฺทฺรวรฺมฺม เปฺร เถฺว เล วฺนํ เจตฺ กตางฺ สฺตจฺ วิงฺ เส- (17) นาปติ จามฺป ทํเนปฺร กฺรฺวยฺ ภา ยางฺ มหาตาล นำ จามฺป เวลา อผุ- (18) ยฺ วฺยรฺ ทนฺ ตปฺ มุข วล โตยฺ สฺกตฺ ลปฺ โกฺรยฺ จญฺ อฺนกฺ สมุทา- (19) ย อฺยตฺต ปฺรสมฺ เลยฺ สฺตจฺ ปญฺจฺยรฺ วล โผงฺ สฺตจฺ วิงฺ ฉฺปงฺ กรฺ (20) ลฺวะ วฺนํ ตฺรยา จรฺ เล วฺนํ โนะ จามฺป โจํชุํ โอยฺ ฉฺนฺวต เถฺลงฺ อฺนกฺ สมุทา- (21) ย ตฺรู ผฺสฺยตฺ อิสฺส คงฺ อฺนกฺ ภยฺ มฺวย ตป คุะ "
คำแปล
-----------
กาลครั้งหนึ่ง เสด็จถึงดินแดนจามปาสำเร็จก่อนเวลา แล้วเสด็จยึดป้อมปราการที่กษัตริย์จามปา มีพระนามว่าศรีชัยอินทรวรฺมฺม ที่ได้โปรดสร้างไว้บนพนมเจตกตาง แล้วก็เสด็จกลับ แม่ทัพจามปา(ชื่อ)ทํเนประกรวยภายางมหาตาล นำทัพจามปาในเวลาสิบสองอผุย(ยามดึกประมาณเที่ยงคืน) กองหน้าของจามปาลอบสกัดข้างหลัง จนคนของกองหลังไม่เหลือให้รวบรวมเลย (พระองค์)เสด็จบัญชากำลังพลทั้งหมดและวกกลับไปต้านสู้ป้องกันให้อีกฝั่งบริเวณพนมตรยา เคลื่อนทัพถึงบนเขา คนของจามปาจู่โจมโดยให้กองหน้าถล่มคนในกองหลัง ถูกตีแตกพ่ายทั้งหมด เหลือคนเพียง 30 (หรือ 60) เท่านั้น }}}
ตอนที่ 4
----------
{{{ "สฺตจฺ ฉฺปงฺ จุะ ตลฺ ต เช- (22) งฺ วฺนํ โนะ จามฺป โสฺรํ สํตจฺ อฺยตฺ อฺนกฺ มฺวย ต อาจฺ ฉฺปงฺง เลยฺ อฺนกฺ ส- (23) ญฺชกฺ ศฺรีเทว อฺนกฺ สญฺชกฺ ศฺรีวรฺทฺธน ชา กุเล ปฺรติชฺญา สฺยงฺ อฺนกฺ สฺรุกฺ (24) วิชยปุร นา โสฺปต อฺวฺยะ เตลฺ มานฺ วฺระสรฺวฺวชฺญ ติ โกฺรย โหงฺ (25) คลฺ ทฺวลฺ มนฺนุ ฉฺปงฺ ปง ขฺลฺวนฺ โตยฺ เวฺนกฺ สฺตจฺ ปงฺคํ ติงฺ จามฺป เถฺลงฺ (26) เจฺรนฺ ติ ผฺตฺวลฺ สลฺ ไตย จามฺป โปะ นุ ลํเวง ตฺรู ต ไผฺท สฺยงฺ ต ตฺวลฺ"
คำแปล
---------
เสด็จต่อสู้มุ่งตรงลงมาจนถึงที่เชิงเขา คนของจามปาปิดล้อมสมเด็จไว้ ไม่มีแม้แต่คนเดียวที่อาจสู้ได้เลย ผู้ติดตามพระองค์(ชื่อ)ศรีเทวะ และศรีวรรธนะ ผู้เป็นญาติ ได้ปฏิญาณร่วมกับชาวชุมชน(เมือง)วิชัยปุระว่า "ขอให้เข้าถึงชีวิตที่ได้อยู่กับพระผู้เป็นเจ้าในภายภาคหน้าเทอญ" ทูลรำลึกแล้ว ต่อสู้ยกใหญ่(อย่างเข้มข้น)ซึ่ง ๆ หน้า เสด็จบังคม(เชิดหน้า)บุกตีจามปา ถล่มฝ่าเข้าไปจนพังหลังคากระท่อมจามปา ยิงด้วยลูกศร ถูกข้างลำตัวทั้งหมดและล้มลง }}}
ตอนที่ 5
----------
{{{ "(27) โระ ปฺรติชฺญา ปนฺทฺวลฺ อํปล ราชปุณฺย นา สฺตจฺ นำ อฺนกฺ เขฺมรฺ ตํปิงฺ ปฺว- (28) น ฉฺปงฺ อเนฺล ไภปิย ตปฺ ปฺรํปิย กรฺ คงฺ อิสฺส ลฺวะ กมฺวุชเทศ (29) ปฺรสาท ต อฺนกฺ สญฺชกฺ ต วฺยร โอยฺ นาม อํเตง สฺถาปนา รูป"
คำแปล
-----------
ตามที่ได้ปฏิญาณไว้ จึงมีพระราชบัญชาให้ประกอบพระราชกุศล(พิธี)เฉลิมฉลองชัยมงคล เนื่องในโอกาสเสด็จนำคนเขมรสี่ตำบลจากการสู้รบ 78 ครั้ง (หรือ 108 ครั้ง) พระราชทานให้ตั้งที่อยู่อาศัยทั้งหมดในละแวกดินแดนกัมพุชะ และทรงพระกรุณาโปรดฯ พระราชทานนาม "อำเตง" แก่ผู้ติดตามส่วนพระองค์ทั้งสองคน และสถาปนารูปไว้ }}}
======================
อรรถาธิบายคำศัพท์ (ตอนที่ 1)
--------------------------------------------
"ต"
ในที่นี้ทำหน้าที่เป็นคำบุพบทที่แปลว่า "ใน"
(เป็นคำที่ทำหน้าที่หลากหลายขึ้นอยู่บริบทของประโยค)
"ติ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า " ติ / ไต๊ " แปลว่า ที่, ดิน
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ที่ / ได้ "
หากเทียบเคียงกับเสียงพูดในภาษามอญว่า "ได๊ " แปลวา ใน, ข้างใน, ด้านใน
(ในจารึกนี้พบคำนี้ 4 ครั้งคือ: ติ กนฺตาล, ติ กุรุงฺ, ติ โกฺรย, ติ ผฺตฺวลฺ)
"กนฺตาลฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ก็อนตาน / ก็อนตาว) "ล" ในภาษามอญเป็นได้ทั้งแม่กน และ แม่เกอว์ จึงอ่านได้ 2 เสียง
เทียบเคียงกับคำกร่อนในภาษามอญปัจจุบันคือ "กะตาว" (ကတဴ) แปลว่า ตั้ง, วาง, ร้อน
หรือยังสามารถเทียบเคียงกับเสียงกร่อนในภาษามอญว่า "กะโต่" เพื่อให้ใกล้เคียงกับความหมายในภาษาเขมรว่า "กันดาล" ที่แปลว่า กลาง, ตรงกลาง
"สฺยงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ซยัง"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "sorm" (သီု) แปลว่า รวม, ทั้ง, รวมทั้ง, ทั้งหมด
คำต่อไปนี้เป็นภาษาสันสกฤต
"วฺระ คฤห รตฺน" = พระเรือนแก้ว
"อาเคฺนย" = ทิศตะวันออกเฉียงใต้
"อีศาน" = ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
"ไนรฺฤติ" = ทิศตะวันตกเฉียงใต้
"วายวฺย" = ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ
"มนฺตฺรี" = ผู้เป็นใหญ่, อำมาตย์, ที่ปรึกษา, เสนาบดี
ส่วนคำว่า "กมฺรเตงฺชคต" มีคำอธิบายรายละเอียดรากศัพท์ไว้แล้วตามลิงก์ด้านล่างนี้
https://www.facebook.com/share/p/1MZqvJYXq8/
อรรถาธิบายคำศัพท์ (ตอนที่ 2)
--------------------------------------------
"นา"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เนีย / แน" (နာ)
เป็นคำขึ้นต้นของการเล่าเรื่อง คล้ายกับคำว่า "กาลครั้งหนึ่ง" "เรื่องมีอยู่ว่า"
ถ้าในชีวิตประจำวัน มักใช้เป็นคำชี้เฉพาะเจาะจงเช่น อันนี้, เพื่อ, สำหรับ, ด้วย, โดย
"ทฺโรห"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ตโรฮะ"
เป็นคำที่มอญใช้อยู่จนถึงปัจจุบัน เขียนว่า ဒြိုဟ် พูดออกเสียง "graoih" (ဂြိုဟ်စ)
(รากศัพท์มาจากสันสกฤต)
"ปิ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ปิ / ไป๊"
เป็นคำที่พบบ่อยในจารึกศาลสูง จังหวัดลพบุรี ซึ่งยังไม่ทราบคำแปลที่แน่ชัด สันนิษฐานว่าน่าจะกร่อนมาจาภาษาสันสกฤต "อปิ" ที่แปลว่า เพื่อ, เพื่อที่จะ, เพื่อว่า, เหตุเพราะ
ถ้าพิจารณาจากบริบทในประโยคแล้วสามารถเทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ปิ / พิ" (ဗိ / ဖိ) แปลว่า บุก, ดัน, ผลัก
"เถฺลงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "tha-laoing"
รากศัพท์ตามภาษามอญคือ လေင် (laoing) แปลว่า เสีย, พัง , สูญเสีย
เติมอักษรนำเช่น ထ, ဓ, ဒ, ပ เพื่อจะแผลงเป็นคำสกรรมกริยา เช่น ဓလေင်, ဒလေင်, ပၠေၚ် ความหมายจะเป็น ทำลาย, ทำให้สูญเสีย
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ ถล่ม
"จบฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "จ้อบ" (စပ်)
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "จับ"
แปลความตามภาษามอญคือ ยึด
"ปิ เถฺลงฺ จบฺ" ในบริบทนี้จึงแปลรวมว่า "บุกพังทลายเข้ายึด"
"อิสฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อึ้ด"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "อั้ด" (အိုတ်) แปลว่า หมด (all)
"โผงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โผ่ง"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ฮโปง" (ဟဗေါင်) แปลว่า พวง, ทั้งพวง, ทั้งหลาย
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ปวง"
แปลว่า ทั้งปวง, ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ทั้งหลาย
"ปงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ปัง" (ပင်) แปลว่า "ยก"
"ปิตย"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ไป๊เตียะ / ไป๊ตั๊ย"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "เปะเตี้ยก" (ဗတေက် / ဂတေက် / ခတေက်) กร่อนเป็นภาษาพูด "ฮเตี้ยก" แปลว่า อาวุธชนิหนึ่งที่ทำด้วยไม้เนื้อแข็งด้ามยาวและติดเหล็กปลายแหลม
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ปฏัก"
(เป็นอาวุธที่มีลักษณะดังที่เห็นในรูปแกะสลักบนปราสาทบันทายฉมาร์)
หรือเทียบเคียงกับคำในภาษามอญอีกคำคือ "pe-taik" (ဗတိုက်) แปลว่า สู้, ต่อสู้, รบ
"ปงฺ ปิตย" ความหมายตามบริบทคือ จับอาวุธ (ประเภทหอกหรือทวน) หรือ ลุกขึ้นสู้
"รตฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ร็อด" (ရတ်) แปลว่า เกี่ยว, ฟัน, ตัด ความหมายในบริบทนี้คือ "ไล่ฟัน"
เทียบเคียงกับภาษาสยามคือ "รอด" ความหมายในบริบทนี้คือ สู้ให้รอด
(ไม่ว่าจะยึดตามภาษาสยามหรือภาษามอญ ความหมายทั้งสองภาษาก็เข้ากันกับเนื้อเรื่องอย่างลงตัว)
"อิสฺส"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อึ้ดซะ"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "อั๊ดซัม" (အိုဿီု) แปลว่า ทั้งหมด รวมทั้งหมด
"สฺตจฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ซต๊อจ"
รากศัพท์ตามภาษามอญคือ "ต๊อด" (တတ်) แปลว่า ตัด, เดินตัดหน้า, ข้ามผ่าน, เดินทางลัด, เด็ดขาด
เทียบเคียงกับคำราชาศัพท์สยามคือ "เสด็จ" เป็นคำกริยา แปลตามรากศัพท์ภาษามอญคือ เดินหน้า ดำเนินการ
ส่วนคำว่า "สํตจฺ" เทียบเคียงกับคำราชาศัพท์สยามคือ "สมเด็จ" เป็นคำนาม แปลตามรากศัพท์ภาษามอญคือ ผู้มีความเด็ดขาด
"ฉฺปงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ชปัง"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ป้อน / ปุ้น" กร่อนมาจาก "จปุน" (စပုန်) หรือ "ซปุน" (သပုန်) แปลว่า ต้าน, ต่อต้าน, ต่อสู้, รบ, ทำสงคราม
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "บัง" แปลว่า ปกป้อง ป้องกัน
"อฺนกฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อเนียก" เทียบเคียงกับคำพูดในภาษามอญบางชุมชนคือ "อเนียะฮ์" (အနး / အနိဟ်) แปลว่า คน
"สญฺขกฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "สอญเจียก"
กร่อนเป็นคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "สเจียก" (သ္ဇက်) แปลว่า ดึง ชัก ลาก จูง วาด ร่าง(กฎ) ติดตาม
"อฺนกฺ สญฺชกฺ" ความหมายในบริบทนี้จึงแปลว่า ผู้ติดตามส่วนพระองค์
"กรฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "kor"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ (ကိုဝ်) อ่านออกเสียง "kor" แปลว่า ให้
"ฉฺปงฺ กรฺ" แปลว่า ต่อต้านให้, ป้องกันให้
"ตตฺวลฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ตตฺวล"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญป้จจุบันคือ "ตตุ้ม / โต่ม" (ဒတုံ / ဒေါမ်) เป็นคำอกรรมกริยา แปลว่า ตก / ล้ม
"โตยฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โตย" เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "โตย" (တုဲ) แปลว่า แล้ว หรือเทียบเคียงกับคำในภาษามอญอีกคำคือ "ตอ / ฮต๊ะ" (တဝ် / ဟတ) แปลว่า ต่อ, ตรง
เทียบเคียงกัคำในภาษาสยามคือ โดย ต่อ ตรง (คำบุพบท)
"วฺเนกฺ"
แม้ในคำภาษามอญมีเสียงคล้ายกันแต่ความหมายไม่เข้ากัน จึงละไว้ในการเทียบเคียง หากเทียบเคียงกับภาษาเขมร แปลว่า "ตา" ซึ่งน่าจะกร่อนเสียงมาจากคำราชาศัพท์ของสยามคือ พระเนตร
"ตตฺวลฺ โตยฺ วฺเนกฺ" ความหมายตามบริบทคือ ล้มลงต่อหน้าต่อตา
"ผฺชลฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ผจอน" (ဖဇန်)
เทียบเคียงกับคพูดในภาษามอญปัจจุบันคือ ဟဇန် แปลว่า โหดร้าย
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ผจญ หรือ เผชิญ"
"มุะ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "มุห์" (မုဟ်) แปลว่า จมูก
(เป็นคำที่ตกทอดมาถึงภาษามอญปัจจุบันโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง)
เทียบเคียงกับภาษาสยามคือ "จมูก"
"ผฺชลฺ มุะ" ในบริบทนี้จึงแปลว่า "เผชิญหน้า หรือ ประจาญบาน"
"ผตฺวลฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ผตวล"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ปโต่ม" (ဗ္ဒောံ) เป็นคำสกรรมกริยา แปลว่า ทำให้ล้ม หรือ ทุ่ม
"จํนฺยร"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า jomñor (စမ္ညဝ်)
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "tomñor" (တမ္ညဝ်) แปลว่า อย่างเลื่องลือ โดยทั่วถึง
"ผฺตฺยงฺนิ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "พะตยั้งไน๊ / พเตี้ยงไน๊"
เทียบเคียงกับภาษามอญปัจจุบันคือ "พแต้มแนง / ปตี้มเนียง" (ပ္တီ) แปลว่า รายงานมา หรือ แจ้งมา แปลตามบริบทคือ มีพระราชโองการ
"เปฺร"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เปรย" (ပြေ)
(เป็นคำที่ตกทอดมาถึงภาษามอญปัจจุบันโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง)
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "โปรด"
ในภาษามอญปัจจุบันมีการเติมท้ายคำว่า จ๊าด (စိုတ်) รวมเป็น "เปรยจ๊าด" (ပြေစိုတ်) แปลว่า พอใจ
"โอย"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อวย / อุย" (ဥယ်)
ในภาษามอญไม่นิยมใช้เป็นทางการ (เป็นคำภาษาตลาด) แปลว่า โกยให้ ตักให้ มอบให้ หรือ เก็บให้สะอาด
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "อวย"
"อํเตงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อ็อมเตียง / อองเตียง / อองตาญ"
ความหมายตามรากศัพท์ภาษามอญคือ
"อํ" (အံ) แปลว่า สำเร็จ ชัยชนะ
"เตง / ตาญ" (တေင်) แปลว่า ตึง, เข้มงวด, ยิ่ง ๆ ขึ้น, รายงาน
ในบริบทนี้จึงแปลว่า ผู้สำเร็จแทนพระองค์
"วฺยร"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "vear"
เทียบเคียงกับสำเนียงพูดของชาวมอญที่อยู่ฝั่งชายทะเลอันดามันคือ "เบียร์ / แบร์" แปลว่า สอง
"ปฺรโกปฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ประโกบ"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ปกอบ" (ဗ္ဂပ်)
พ้องกับคำในภาษาสยามคือ "ประกอบ"
แปลความตามบริบทในที่นี้คือ พระราชทาน
คำต่อไปนี้เป็นภาษาสันสกฤต
"สํวุทฺธิ โทฺรห" = ทรยศประทุษร้ายโดยเจตนา
"มนฺทิร" = มณเฑียร, เรือนของพระมหากษัตริย์
"มตฺตวาร" = "มตฺตวารณ" = ระเบียง, มุข, มณฑป
"สฺถาปนา" = ตั้งไว้
"กุลปกฺษ" = คณะญาติ, เครือญาติ
"สํปตฺ" = ทรัพย์สมบัติ
"นุกรมฺ" = ตามลำดับ
อรรถาธิบายคำศัพท์ (ตอนที่ 3)
------------------------------------
"เทา"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โต่" (ဒေါ) บางทีออกเสียง "โท" แปลว่า ถึง, จนถึง
เป็นคำที่ตกทอดมาถึงคำในภาษามอญปัจจุบันโดยไม่มีเสียงเปลี่ยแปลง
"สฺรจฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ซ็อด"
เทียบเคียงกับภาษาสยามคือ เสร็จ หรือ สำเร็จ
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญโบราณคือ သိုတ် / တသိုတ် ออกเสียง "sort"
"กุรุง"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "กุเริง / เก๊าเริง" (ကုရုင်) แปลว่า ผู้ว่าที่ทำการราชการ ซึ่งในที่นี้หมายถึง กษัตริย์ปกครองเมืองจามปา
แผลงมาเป็นภาษาสยามคือ "กรุง" หมายถึง ศูนย์กลางของที่ทำการราชการ
"วนํ"
เป็นคำในภาษาสันสกฤติ แปลว่า ป่าที่เต็มไปด้วยต้นไม้ขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นได้ทั้งในป่าดงดิบบนที่ราบและบนภูเขา หากแยกรากศัพท์ตามภาษามอญ สามารถแยกได้ดังนี้ "ว + นํ" โดยแปลตามรากศัพท์ภาษามอญดังนี้ ว(พ) = พ่อ (หมายถึงใหญ่), นํ = ต้นไม้ ดังนั้นความหมายดั้งเดิมคือ "ต้นไม้ใหญ่" ตรงกับความหมายในภาษาสันสกฤตคือ ป่าไม้ใหญ่
"โชฺมะ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "จโมะ" (ဇ္မောအ်) แปลว่า ชื่อ
(เป็นคำที่ตกทอดมาถึงคำพูดในภาษามอญบางชุมชนโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง)
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ชื่อ"
ภาษามอญปัจจุบันเขียนว่า ယမု (ยมุ) เวลาพูดมักออกเสียงว่า "จโมะ" "อโมะ"
"เถฺว"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ทเวย"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญโบราณ "dwoh" (ဒွံ) ภาษามอญปัจจุบันกร่อนเป็น "bdoh" (ဗ္ဒဟ်) แปลว่า ทำให้เกิด หรือ สร้าง
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ทำ"
"วิง"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "woing" (ဝိင်)
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ (အဝိင်) แปลว่าเหวี่ยง, วกกลับ
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "แว้ง"
"นำ"
เป็นคำที่ตกทอดมาถึงคำในภาษาสยามปัจจุบันโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญคือ "แนง / เนียง" แปลว่า นำมา, เอามา
"อผุย"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อพุย"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "abhaoih" (အဘိုအ်) แปลว่า ส่วน, สัดส่วน ความหมายในบริบทนี้คือ "ยาม"
ตามหลักโหราศาสตร์มอญโบราณ เวลาทั้งหมดมี 16 ยาม แบ่งออกเป็น กลางวัน 8 ยาม และกลางคืน 8 ยาม ซึ่งในจารึกนี้กล่าวว่า เวลา 12 อผุย เท่ากับช่วงเวลาประมาณเที่ยงคืน (22.30 น. - 24.00 น.)
"ทนฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ต่อน" คำมอญในวรรณกรรม แปลว่า ทบ, บวก
"ตปฺ"
อ่านตามสำเนียงเขมรว่า "ดั๊บ" แปลว่า สิบ
เทียบเสียงในภาษามอญคือ "ဍိုပ်" ถ้าเป็นภาษามอญในที่นี้ไม่ได้แปลว่า "หัว" เป็นคำที่แปลว่า "กอง" ในสมัยก่อนมีการจัดของที่เป็นลูก ๆ กองละสิบลูก หรือจัดทหารกองละสิบนาย ทางมอญเรียกว่า "ดั๊บ" 1 ดั๊บเท่ากับ 10
"วฺยรฺ ทนฺ ตปฺ" = 2+10 = 12
"สฺกตฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "สก๊อด" เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "สกุ๊ด" (သ္ကုတ်) แปลว่า ตัดให้ขาด ความหมายในบริบทนี้คือ ตัดกำลังพล
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "สกัด"
"ลปฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ลอบ" ตรงกับภาษาสยามคือ "ลอบ"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "โหล็บ" (လောပ် / လုပ်) แปลว่า เข้า
"โกฺรยฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โกรย" เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "กราว" (ကြဴ) แปลว่า ข้างหลัง ภายหลัง, ภายภาคหน้า
"จญฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "จอญ"
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "จน" แปลว่า till, หมดหนทาง
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญคือ "เจ้อ" (စဵု)(till)
หรือยังสามารถเทียบเคียงกับเสียงกร่อนในภาษามอญว่า "จยะ" (ကျ) เพื่อให้ใกล้เคียงกับความหมายในภาษาเขมรว่า "จัญ" ที่แปลว่า แพ้
"อฺยตฺต"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อะย็อตตะ"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "อั้ดต๊ะ" (အိုတ်တး) แปลว่า หมดเกลี้ยง, หมดเปลือก, ไม่เหลือ, ไม่มี
"ปฺรสมฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ประซ็อม" (ပြသံ)
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ประสม"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ปโก้ม" (ပ္ကောံ) แปลว่า รวม, รวบรวม
"เลยฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เลย" (လေဝ်)
ตรงกับคำในภาษาสยามคือ "เลย" (ทั้งสยามและมอญใช้เหมือนกัน)
"ปญฺจฺยรฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ปอญ-เจียร์" (ပည္ဇာ)
เทียบเคียงกับคำราชาศัพท์ในภาษาสยามคือ "บัญชา"
"ลฺวะ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ลเวียะฮ์ / ลแวะฮ์" (လွး) แปลว่า ฝั่ง, ฟาก, ฝ่าย, แถว, บริเวณ
เทียบเคียงกับคำคำในภาษาสยามคือ "ละแวก"
(เป็นคำที่ตกทอดมาถึงภาษามอญปัจจุบันโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง)
"โนะ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โนะฮ์"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญบางชุมชนคือ "เนียะฮ์" (ညး / နး / နိဟ်) แปลว่า คน, ชาว
"โจํชุํ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โจมจุ่ม" (စောံဇီု) แปลว่า ปะทะกันเป็นคู่ ๆ, ปะทะกันเป็นชุด ๆ, รวมกันปะทะ
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "จู่โจม"
คำว่า "ฉฺนฺวต"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "จนวด" (စၞောတ်) เวลาพูดมักออกเสียงว่า "กะนวด / อะนวด (ကၞောတ် /အၞောတ်) แปลว่า ยอด, ปลาย, ข้างหน้าสุด
(เป็นคำที่ตกทอดมาถึงภาษามอญปัจจุบันโดยแทบไม่มีการเปลี่ยนแปลง)
"ตฺรู"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ตเรา"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "แตะฮ์แระฮ์" (ဒးရး) แปลว่า ถูก, โดน, ถูกต้อง
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ถูก"
"ผฺสฺยตฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "bha-syot"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ปฺยอด" (ဗျတ်) แปลว่า หมดสภาพ ซึ่งความหมายในบริบทนี้คือ แตกพ่าย
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ ยับ, ย่อยยับ
"คงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เกี่ยง" (ဂင်) แปลว่า ค้าง, เหลือ
ตรงกับคำในภาษาสยามคือ "คง"
"ไภ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ไพ"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญคือ ဘိုက် (ไภก์) แปลว่า ครึ่ง
เทียบเคียงกับอีกคำคือ အပါ် (อไป๊) แปลว่า ครึ่งร้อย หมายถึง ห้าสิบ
เทียบกับภาษาเขมรคือ ម្ភៃ (มะไพ) แปลว่า ยี่สิบ
"ภยฺมฺวย ตปฺ" แปลว่า
(50x1)+20 = 60 (ระเบบเลขมอญ)
(20x1)+10 = 30 (ระบบเลขเขมร)
"คุะ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โกะฮ์" (ဂ်ှ / ဂဟ်) แปลว่า นั้น, แค่นั้น, เท่านั้น
(เป็นคำที่ตกทอดมาถึงภาษามอญปัจจุบันโดยไม่มีการเปลี่ยนเสียง)
คำต่อไปนี้เป็นภาษาสันสกฤต
"ทวีป" = ดินแดน
"ปูรฺวฺวกาล" = "ปูรวกาล" = ก่อนเวลา, กาลก่อน
"ทุรฺคฺค" = ผู้ที่เข้าถึงได้ยาก, ป้อมปราการ, ที่มั่น
"เสนาปติ" = แม่ทัพ
"มุขวล" = กองพลแนวหน้า
"สมุทาย"
เป็นคำที่พบในคัมภีร์มหาภารตะ ใช้เรียกทหารกองหนุนหรือกองหลัง
อรรถาธิบายคำศัพท์ (ตอนที่ 4)
-------------------------------------
"จุะ"
อ่านตามสำเนียงว่า "จุ๊ฮ์"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันได้ 2 คำดังนี้
"เจ๊ะฮ์" (စေဟ်) แปลว่า ลง
"จู้" (စူ) แปลว่า มุ่งตรง
"ตลฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เตอล์" (ဒဵု) แปลว่า จนถึง
"เชงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เจียง หรือ jaoing" (ဇေင်)
เป็นคำที่สามารถอ่านออกเสียงได้ 2 เสียง ซึ่งความหมายก็จะเปลี่ยนไปตามเสียงที่ออก
ถ้าออกเสียง "เจี่ยง" จะเป็นคำที่กร่อนมาจาก "เจรียง" (ဇြေင်) แปลว่า เคียง, เคียงข้าง, เชิง
ถ้าออกเสียง "jaoing" ปัจจุบันเขียน "jaing" (ဇိုင်) แปลว่า ขา, เท้า, ตีน
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "เชิง"
"โสฺรํ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ซโรม" (သရီု) กร่อนเป็นเสียง พูด "ฮโรม / ฮเริม" (ဟရီု) แปลว่า คลุม ซึ่งความหมายในบริบทนี้คือ ปิดล้อม
"อฺยตฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อะย็อด"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "อั้ด" (အိုတ်) แปลว่า หมด (emty)
"มฺวยฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "มฺวอย / มัว" ตรงกับตัวเลขมอญ (မွယ် / မွဲ) แปลว่า หนึ่ง
"อาจฺ"
เป็นคำตรงกับภาษาสยามโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง
"กุเล"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "กุเลย / เก๊าเลย"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "กเลา" (ကလော) แปลว่า ญาติ
(รากศัพท์มาจากสันสกฤต)
"สฺรุกฺ"
ถ้าอ่านตามสำเนียงมอญว่า "เซิ็ก" แปลว่า ที่ตั้งรกราก
ถ้าออกเสียงว่า "สรุก" แปลว่า ชุมชน
"โสฺปต"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ซโปด" (သ္ပေါတ်) คำมอญในวรรณกรรม แปลว่า แตะต้อง เข้าถึง
"อฺวฺยะ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อเวียะ"
เทียบเคียงกับคำพูดในภาษามอญปัจจุบันคือ "ฮเวียะ" (ဟဝ) แปลว่า ภพ ชีวิต
"เตลฺมานฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เตมาน"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "เต่ะมอง" (ဒမံင်) แปลว่า อยู่ ได้อยู่
"โหงฺ"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันว่า "โร่ง" (ရောင်) เป็นคำปิดท้ายประโยคอวยพรที่เทียบกับภาษาไทยคือ เทอญ
"คลฺ ทฺวลฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เก่อต่วล" (ဂဒေါန်)
มาจากรากศัพท์ตามภาษามอญคือ ဒေါန် (ต่วล) แปลว่า บ่น, ติเตียน, สั่งสอน
"เก่อต่วล" (ဂဒေါန်) จึงแปลว่า คำบ่น คำติเตียน คำสั่งสอน
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "คำทูล" หมายถึง คำกล่าวทูล
"มนฺนุ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "เมียะนนุ" (မန္နုဟ်) แปลว่า การรำลึก
รากศัพท์ตามภาษามอญคือ "นนุฮ์" (န္နုဟ်) ปัจจุบันเขียนว่า "ปนุฮ์" (ဗၞုဟ်) พูดว่า "ฮะนุฮ์" แปลว่า รำลึก
"ขฺลฺวนฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "คล่อน" (ခၠန်) กร่อนเป็น "ค่อน" (ခန်) แปลว่า ขุ่น, เข้มข้น
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ข้น"
"ปงฺคํ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ปังก็อม"
ตรงกับคำในภาษาสยามคือ บังคม
แยกรากศัพท์ตามภาษามอญดังนี้ "ปัง" แปลว่า ยก, คํ เป็นคำสันสกฤต แปลว่า หัว ฉะนั้น "ปงฺคํ" ในที่นี้จึงแปลว่า ยกหัว, เชิดหน้า (ไม่ใช่ก้มหัว)
"ติงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "toing" (တိင်)
คำนี้ในภาษามอญปัจจุบันใช้กับการตีหรือบรรเลงเครื่องดนตรี
เทียบเคียงกับภาษาสยามคือ "ตี"
ความหมายในบริบทนี้จึงแปลว่า (บรรเลงเพลงดาบ)บุกตีทัพจามปา
"เจฺรนฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "จเรน" (စြေန်) แปลว่า สกัดออกให้เล็กลง
"เถฺลงฺ เจฺรนฺ" แปลว่า ถล่มแหลกให้แตกกระจุย
"สลฺไตย"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ซลไต" (သၠတဲါ) แปลว่า หลังคากระท่อม
"โปะ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โปะฮ์" (ပေါဟ်) แปลว่า ยิง ใช้กับอาวุธชนิดที่มีสายดึงเช่น ธนู หนังสติ๊ก
ถ้าเป็นอาวุธชนิดที่ยิงด้วยกระสุนเช่นปืน จะใช้คำว่า "โปน" (ပန်)
"นุ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "นุ"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "เนียะ / แนะ" (န) แปลว่า ด้วย โดย
"ลํเวงฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ล็อมเวียง"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันได้หลายคำดังนี้
เสียงกร่อนเป็น "และเวียง" (လဝေင်) พูดว่า "แมะเวียง" (မဝေင်) แปลว่า กระสุนลูกกลม ๆ
เสียงกร่อนเป็น "Lwoh" (လွဟ်) แปลว่า อาวุธ
เสียงกร่อนเป็น "ลเวีย" (လွဴ)
พูดว่า "เลีย" (လဴ) แปลว่า ลูกศร
(หากพิจารณาจากรูปแกะสลักนักรบกำลังยิงธนูบนปราสาทบันทายฉมาร์ คำว่า "โปห์ นุ ลํเวงฺ" จึงตีความได้ว่า "ยิงด้วยลูกศร")
"ไผฺท"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "พไต่"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "ปไต่" (ဗ္ဒဲါ) แปลว่า ข้าง ด้านข้าง
คำต่อไปนี้เป็นภาษาสันสกฤต
"ปฺรติชฺญา" = ปฏิญาณตน
"สรฺวฺวชฺญ" = ผู้รู้ทุกสิ่ง (สันสกฤต)
"วรห์ สรฺวฺวชฺญ ติ โกรย" = พระผู้รู้ทุกสิ่งในภายภาคหน้า(พระผู้เป็นเจ้า)
======================
อรรถาธิบายคำศัพท์ (ตอนที่ 5)
-------------------------------------
"โระ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "โรฮ์ / เราฮ์"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "เรีย" ( ရဴ ) แปลว่า ตามที่
"ปนฺทฺวลฺ"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ปอนต่วล" (ပန်ဒေါန်) กร่อนเป็น (ပဒေါန်) แปลว่า ทำการบ่น ทำการติเตียน ทำการสั่งสอน
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "บัณฑูร"
ในบริบทนี้จึงแปลว่า มีพระราชบัญชา
"อํปล"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "อ็อมปอล / อองปอล" (အံပိုန်)
ความหมายตามรากศัพท์ในภาษามีดังนี้
"อํ" (အံင်) แปลว่า สำเร็จ ชัยชนะ
"ปลฺ" (ပိုန်) แปลว่า ผลที่ได้รับ
"อํปลฺ" ในบริบทนี้จึงแปลว่า ชัยมงคล
"ตํปิงฺ"
เทียบเคียงกับคำในภาษาสยามคือ "ตำบล"
"ปฺวน"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ปวอน" ตรงกับตัวเลขมอญ (ပန်) แปลว่า สี่
"อเนฺล"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ออนเลย"
เทียบเคียงกับคำในภาษามอญปัจจุบันคือ "อะลอน" (အလန်) แปลว่า ครั้ง (จำนวนครั้ง)
"ปิย"
อ่านตามสำเนียงมอญว่า "ไป๊ย์" ตรงกับตัวเลขมอญ (ပိ) แปลว่า สาม
"ไภปิย ตปฺ ปฺรํปิย" แปลว่า
(50×3)+10+8 = 108 (ระบบเลขมอญ)
(20x3)+10+8 = 78 (ระบบเลขเขมร)
คำต่อไปนี้เป็นภาษาสันสกฤต
"ราชปุณฺย" = พระราชกุศล, พระราชพิธีเฉลิมฉลอง
"กมฺวุชเทศ" = ดินแดนกัมพุชะ, ประเทศกัมพุชะ
"ปฺรสาท" = ความอนุเคราะห์, ความกรุณา, ทรงโปรดฯ
======================
แปลโดย:
อมร สิงห์วอน
12-16 Oct 2026
ข้อความเต็มของโพสต์ต่อมา 22 ตุลาคม 2026
คำว่า "เสด็จ" "สมเด็จ" เดิมสะกดว่า "สฺตจ" "สํตจ" เป็นคำสยามที่มีมาก่อนที่เขมรจะยึดกัมพูชามาเป็นของเขมรแล้ว ในพุทธศตวรรษที่ 18 เขมรยังเป็นกลุ่มคนที่ถูกพระเจ้าชัยวรมันกวาดต้อนมาจากการทำสงครามและให้ตั้งถิ่นฐานในดินแดนกัมพูชา ผู้ที่ออกรบสู้กับจามปาในขณะนั้นคือชาววิชัยปุระ ไม่ใช่ชาวเขมร หลักฐานชี้ชัดในจารึกปราสาทบันทายฉมาร์ K.227
[ข้อความในภาพประกอบ]
คำว่า เสด็จ สมเด็จ เป็นคำที่มีมาก่อนที่เขมรจะล้มกษัตริย์ขอมเสียอีก
[ข้อความที่เขียนเพิ่มในคอมเมนต์]
ต้นตระกุลกษัตริย์วรมันไม่ใช่เขมร เป็นแขกนักเดินเรือชื่อโกฑิญญะที่รบชนะราชินีฟูนานและได้อภิเษกกับราชินี ตามบันทึกจีนราชินีองค์นี้ชื่อ "หลิวเย่" เทียบเคียงกับคำในภาษามอญคือ လျး (ลฺยะฮ์) อ่านออกเสียงตามสำเนียงมอญ เลียะเยียะฮ์ / เลียะเย่ฮ์ แปลว่า แสง หรือ รัศมี
ในคัมภีร์มอญโบราณกล่าวถึงเมืองโกรม (ဍုင်ကြောံ) แขกยึดอาณาจักรกรอมได้และตั้งตนเป็นกษัตริย์ตระกุลวรมัน (แขก + กรอม = ขอม)
ในพงศาวดารมอญไม่เคยมีคำว่า มอญ-เขมร ครับ มีแต่ မန်ဒိုင် (มอญไต/มอญไท), မန္ဒ (Munda), မည (มอญญะ) เท่านั้นครับ ตามพงศาวดารสะเทิม มีชื่อเผ่าพันธุ์หนึ่งที่เรียกว่า "ขไม" (Khmaing) (ออกเสียงเหมือนที่คนกัมพูชาเรียกชนชาติตนเอง) อาศัยอยู่ตามเกาะ มีความว่องไวในทะเล เป็นคนป่าเถื่อน ชอบแอบเข้ามาจับเด็กทารกตามชุมชนในเมืองสะเทิมไปกิน เกาะที่ว่านี้ปัจจุบันชาวมอญเรียกว่า เกาะขไม พม่าเรียกว่า ปะลูจ้วน
[ส่วนนี้เพิ่มเข้ามาหลังจากบทความนี้เผยแพร่ไปแล้ว]
ต่อมาในวันที่ 24 ตุลาคม 2026 เพจได้ลงโพสต์ใหม่ เสนอว่าคำที่เขาเรียกว่า "กมิร" ในจารึกขอมและจารึกชวาไม่น่าจะหมายถึงชาวเขมร แต่เป็นชนเผ่าแขกเผ่าหนึ่งที่ในหนังสือมอญเรียกว่า "กะมี่" ข้อความและข้อความในภาพประกอบโพสต์คัดเก็บไว้ด้านล่าง ส่วนคำอธิบายดูในหัวข้อ 7
ต่อมาในวันที่ 24 ตุลาคม 2026 เพจได้ลงโพสต์ใหม่ เสนอว่าคำที่เขาเรียกว่า "กมิร" ในจารึกขอมและจารึกชวาไม่น่าจะหมายถึงชาวเขมร แต่เป็นชนเผ่าแขกเผ่าหนึ่งที่ในหนังสือมอญเรียกว่า "กะมี่" ข้อความและข้อความในภาพประกอบโพสต์คัดเก็บไว้ด้านล่าง ส่วนคำอธิบายดูในหัวข้อ 7
ข้อความเต็มของโพสต์วันที่ 24 ตุลาคม 2026
เคยอ่านเจอในหนังสือพงศาวดารมอญฉบับหนึ่งซึ่งนานมาแล้ว เขียนเป็นภาษามอญว่า ဂကူကမဳ หรือ ဂလာကမဳ ความหมายของมอญคือ ชาวแขกกะมี่ เป็นชนเผ่าแขกเผ่าหนึ่งที่ชื่อว่า "กะมี่"
ใครที่ยังมีหนังสือมอญกล่าวถึงคำที่ว่านี้ช่วยถ่ายรูปส่งมาให้หน่อยครับ ถ้าจำไม่ผิดน่าจะเป็นหนังสือประวัติเกี่ยวกับพระเจ้าอักษะ(สมิงอะซะฮ์ သၟိင်အသး)ที่รบกับแขก
[ข้อความในภาพประกอบ]
"กมิร" ที่พบทั้งในจารึกขอมและชวานั้นไม่น่าจะใช่ชาวเขมร ในวรรณกรรมมอญมีคำว่า ဂလာကမဳ ความหมายของมอญหมายถึงแขกกมี
ข้อสรุปทั้งหมดนี้ตั้งอยู่บนการตีความศัพท์ทีละคำ ถ้าศัพท์มอญที่ยกมาไม่ได้มีความหมายตามที่อ้าง ข้อสรุปก็ไม่มีฐานรองรับ ในบทความนี้จึงจะตรวจศัพท์เหล่านั้นกับพจนานุกรมภาษามอญของ แฮร์รี เลนนาร์ด ชอร์โท (Harry Leonard Shorto) ซึ่งเป็นพจนานุกรมภาษามอญที่ใช้อ้างอิงกันมากที่สุดในทางวิชาการ และให้รูปเขียนมอญแบบวรรณคดีกำกับไว้ทุกคำ ประกอบกับพจนานุกรมภาษาเขมรโบราณของ ฟิลิป เจนเนอร์ (Philip Jenner) ซึ่งมักยกคำมอญโบราณจากพจนานุกรมจารึกมอญของชอร์โทมาเทียบไว้ด้วย
ในบทความนี้ใช้สีแยกประเภทของข้อความดังนี้ คำที่เขียนด้วยอักษรมอญแสดงเป็นสีแดง ตามด้วยปริวรรตเป็นอักษรไทยแบบถอดตามรูปในวงเล็บ ซึ่งแสดงเป็นสีเขียวน้ำทะเล เช่น ရတ် (รต์) โดยสระบางตัวถอดตามค่าในภาษามอญวรรณคดี เช่น ဒဵု (เทุ) အို (อิุ) သီု (สิุม) และสระ ဴ ถอดเป็น -าว หลังพยัญชนะกลุ่มเสียงที่ 1 เช่น ကြဴ (กฺราว) และเป็น เ-ีย หลังพยัญชนะกลุ่มเสียงที่ 2 เช่น လဴ (เลีย) ส่วนคำในจารึกเขมรที่ปริวรรตเป็นอักษรไทยก็แสดงด้วยสีเดียวกัน เช่น รตฺ อักษรพม่าแสดงเป็นสีเขียว เช่น မြန်မာ การถอดเป็นอักษรโรมัน ทั้งรูปมอญวรรณคดีที่ชอร์โทถอดไว้ รูปมอญโบราณ และรูปเขมรโบราณ แสดงเป็นสีม่วงตัวเอียง เช่น rat ส่วนเสียงอ่านตามที่ชอร์โทบันทึกไว้แสดงเป็นสัทอักษรสีส้มในเครื่องหมาย / / เช่น /ròt/
2. ปัญหาเรื่องวิธีการ
ภาษามอญกับภาษาเขมรเป็นญาติกัน คำคล้ายกันจึงไม่ได้พิสูจน์อะไร
ภาษามอญกับภาษาเขมรอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติกเหมือนกัน จึงมีคำพื้นฐานที่สืบมาจากรากเดียวกันอยู่ไม่น้อย ตัวอย่างเช่นคำต่อไปนี้ ซึ่งเจนเนอร์ก็บันทึกไว้ในพจนานุกรมของเขาเอง
| ความหมาย | เขมรโบราณ | มอญโบราณ | มอญปัจจุบัน |
|---|---|---|---|
| หนึ่ง | mvay | moy | မွဲ (ไมฺว) mway /mòa/ |
| สี่ | pvan | pan | ပန် (ปน์) pan /pɔn/ |
| จมูก | muḥ | moḥ | မိုဟ် (มิุห์) muh /mùh/ |
| เท้า | jeṅ | juṅ | ဇိုၚ် (ชิุง์) juiṅ /càŋ/ |
| มือ | tai | tey | တဲ (ไต) tay /toa/ |
ดังนั้นการที่หาคำมอญที่คล้ายคำในจารึกได้จำนวนหนึ่ง ไม่ได้แสดงว่าจารึกเขียนเป็นภาษามอญ เพราะถ้าเป็นภาษาเขมรก็ต้องมีคำแบบนี้อยู่แล้ว สิ่งที่จะบอกได้ว่าเป็นภาษาไหนมี 2 แบบ แบบแรกคือคำที่ 2 ภาษาใช้คนละคำ เช่นคำว่า "สิบ" "ยี่สิบ" "ห้า" "ภูเขา" "วิ่ง" แบบที่สองคือคำร่วมเชื้อสายที่แต่ละภาษาพัฒนารูปไปคนละแบบแล้ว เช่นคำว่า "สอง" และ "ชื่อ" ซึ่งถึงจะสืบมาจากรากเดียวกัน แต่รูปของแต่ละภาษาก็ต่างกันจนแยกออกได้ว่าเป็นของภาษาไหน คำทั้ง 2 แบบนี้จะดูกันในหัวข้อ 4 และ 5
ถ้าเลือกภาษาได้ทีละคำ คำแปลก็เป็นไปได้หลายทาง
ในคำอธิบายศัพท์ของเพจ คำหนึ่งเทียบกับภาษามอญ อีกคำเทียบกับภาษาไทย อีกคำยอมรับว่าเป็นภาษาเขมร บางคำเสนอไว้ 2-3 ทางเลือกจากคนละภาษา เช่น "รตฺ" ว่ามอญแปลว่า "ฟัน" แต่ไทยแปลว่า "รอด" แล้วบอกว่า "ไม่ว่าจะยึดตามภาษาสยามหรือภาษามอญ ความหมายทั้งสองภาษาก็เข้ากันกับเนื้อเรื่องอย่างลงตัว" หรือ "ปิตย" ที่เสนอทั้ง "ปฏัก" และ "สู้" วิธีนี้จึงไม่มีทางพิสูจน์ได้ว่าผิด เพราะถ้าภาษาหนึ่งไม่ได้ความก็เปลี่ยนไปใช้อีกภาษา และถ้ายังไม่ได้อีกก็อ้างว่าเป็น "เสียงกร่อน" ของคำอื่น ซึ่งหมายความว่าวิธีนี้ทดสอบไม่ได้ และไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับตัวจารึกเลย
ปัญหาคล้ายกันคือการเทียบรูปเขียนเมื่อ 800 ปีก่อนกับคำพูดภาษามอญปัจจุบันโดยตรง ภาษามอญเองก็เปลี่ยนไปมากในช่วงเวลานั้น ถ้าจะเทียบให้ถูกต้องควรเทียบกับรูปมอญโบราณที่พบในจารึกมอญยุคเดียวกัน ซึ่งชอร์โทรวบรวมไว้แล้ว ไม่ใช่เทียบกับเสียงพูดแล้วอธิบายส่วนที่ไม่ตรงว่า "กร่อน" (ดูตัวอย่างในหัวข้อ 3.2)
"คำเขมรคำ สันสกฤตคำ" ต่างจาก "มอญคำ สยามคำ" อย่างไร
ในจารึก K.227 มีคำสันสกฤตปนอยู่จริง เช่น ปฺรติชฺญา "ปฏิญาณ" สฺถาปนา "ประดิษฐาน" รูป และ กมฺวุชเทศ "แผ่นดินกัมพุชะ" แต่นี่ไม่ได้แปลว่าคนแปลเลือกภาษาตามใจเหมือนกัน เพราะ
- คำสันสกฤตเหล่านี้เป็นคำที่ภาษาเขมรยืมมาใช้จนเป็นส่วนหนึ่งของภาษาแล้ว เหมือนภาษาไทยที่มีคำบาลีสันสกฤตปนอยู่มาก คำเดียวกันนี้ยังใช้อยู่ในภาษาเขมรปัจจุบัน เช่น ប្រតិជ្ញា "ปฏิญาณ" และ ស្ថាបនា "สถาปนา" ไม่ได้ถูกยกมาจากภาษาอื่นเพื่อแปลจารึกหลักนี้โดยเฉพาะ
- คำสันสกฤตมีลักษณะที่ดูออกจากรูปเขียน เช่นสระเสียงยาว ตัวอักษรอย่าง ศ ษ ณ และตัวควบอย่าง ชฺญ สฺถ และความหมายตรวจได้จากพจนานุกรมสันสกฤตและจารึกภาษาสันสกฤตของอาณาจักรเดียวกัน
- คำสันสกฤตเป็นคำนามจำพวกชื่อคน ชื่อสถานที่ ตำแหน่ง และคำทางศาสนา ส่วนคำที่เป็นโครงของประโยค ได้แก่ คำไวยากรณ์ ตัวเลข สรรพนาม และกริยาพื้นฐาน เป็นคำเขมรทั้งหมด และเป็นแบบนี้เหมือนกันในจารึกเขมรอีกนับพันหลัก
ส่วนการแปลของเพจนั้น คำที่สลับไปใช้ภาษามอญหรือไทยรวมไปถึงคำไวยากรณ์และคำพื้นฐาน ใช้เสียงอ่านภาษาปัจจุบันเป็นเกณฑ์ ไม่ได้ตรวจว่าคำนั้นใช้อย่างไรในจารึกหลักอื่น และเมื่อเสียงไม่ตรงก็อธิบายว่า "กร่อน" ความต่างจึงไม่ได้อยู่ที่ว่ามีคำต่างภาษาปนหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่ามีเกณฑ์ที่ตรวจสอบได้หรือไม่
อักษรอ่านได้หลายภาษา แต่การสะกดไม่ได้เปิดกว้างขนาดนั้น
จริงอยู่ที่ว่าอักษรตระกูลเดียวกันนี้ใช้เขียนได้หลายภาษา ทั้งเขมร มอญ พม่า สันสกฤต รวมทั้งไทยในภายหลัง แต่ว่าแต่ละภาษามีวิธีสะกดคำของตัวเอง มอญโบราณก็มีจารึกของตัวเองจำนวนมากตั้งแต่สมัยทวารวดีไปจนถึงหริภุญชัยและพุกาม ซึ่งสะกดคำพื้นฐานอย่าง "สอง" "สิบ" "ชื่อ" ต่างจาก K.227 (ดูตารางในหัวข้อ 4 และ 5)
การจะบอกว่าจารึกหลักหนึ่งเป็นภาษามอญ ต้องอธิบายได้ว่าทำไมจึงสะกดเหมือนจารึกเขมรอีกนับพันหลัก แต่ไม่เหมือนจารึกมอญที่มีอยู่จริง
คำไทยที่ยืมจากเขมร ไม่ได้เป็นหลักฐานว่าเป็นคำสยามดั้งเดิม
คำไทยหลายคำที่เพจยกมา "เทียบเคียงกับคำในภาษาสยาม" เป็นคำที่ไทยยืมไปจากเขมร โดยคำที่ปรากฏในจารึกนี้มีดังนี้
| คำในจารึก | คำไทย | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| สฺตจฺ stac | เสด็จ | เขมรปัจจุบัน ស្ដេច "กษัตริย์" |
| สํตจฺ saṁtac | สมเด็จ | สฺตจฺ เติมหน่วยคำกลาง -aṁ- |
| ทฺวลฺ dval | ทูล | |
| ปนฺทฺวลฺ pandval | บันทูล, บัณฑูร | ทฺวลฺ เติมหน่วยคำกลาง -an- |
| ปงฺคํ paṅgaṁ | บังคม | |
| สฺกตฺ skat | สกัด | |
| กุรุงฺ kuruṅ | กรุง | |
| วฺนํ vnaṁ | พนม | |
| เจฺรนฺ cren | เจริญ | |
| ไผฺท phdai | ไผท |
หลักฐานที่บอกว่าไทยเป็นฝ่ายรับคำเหล่านี้ไปจากเขมรมีหลายข้อ
- บางคำมีร่องรอยการสร้างคำแบบเขมรที่ภาษาไทยไม่มี เช่นการเติมหน่วยคำกลางในตาราง ทำให้ภาษาไทยมีคำคู่อย่าง เสด็จ/สมเด็จ และ ทูล/บันทูล ที่อธิบายด้วยไวยากรณ์ไทยไม่ได้
- คำเหล่านี้ทั้งหมดปรากฏอยู่แล้วในจารึก K.227 ซึ่งสร้างก่อนจารึกภาษาไทยหลักแรก บางคำอย่าง stac ก็พบในจารึกเขมรตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 (ดูหัวข้อ 7) และยังเป็นคำที่ใช้กันทั่วไปในภาษาเขมรปัจจุบัน เช่น ភ្នំ "ภูเขา" ស្កាត់ "สกัด ขวาง" ច្រើន "มาก"
- ในภาษาไทย คำเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นคำราชาศัพท์หรือคำในวรรณคดี ซึ่งมีคำไทยความหมายเดียวกันใช้อยู่แล้ว เช่น พนม กับ ภูเขา หรือ ทูล กับ บอก
การที่ไทยมีคำเหล่านี้จึงแสดงว่าไทยรับไปจากเขมร ไม่ได้แสดงว่าจารึกเป็นภาษาสยาม
3. ตรวจศัพท์มอญทีละคำกับพจนานุกรม
ตารางในหัวข้อ 3.1 และ 3.2 นำคำมอญที่เพจยกมา ไปค้นในพจนานุกรมภาษามอญของชอร์โท (ฉบับออนไลน์ใน SEAlang Library) โดยแสดงรูปอักษรมอญพร้อมปริวรรตไทย รูปเขียนมอญวรรณคดีที่ชอร์โทถอดเป็นอักษรโรมันไว้ และเสียงอ่านเป็นสัทอักษร ส่วนคอลัมน์สุดท้ายเป็นความหมายตามพจนานุกรมเขมรโบราณของเจนเนอร์ ซึ่งเป็นความหมายที่ใช้ในการแปลแบบเดิม คำมอญที่เพจเขียนไว้บางคำใช้อักษร င แทน ၚ ตามที่นิยมในการเขียนภาษามอญปัจจุบัน ส่วนพจนานุกรมของชอร์โทใช้ ၚ ในที่นี้คงไว้ตามที่เพจเขียน
อย่างไรก็ตาม พจนานุกรมเล่มเดียวย่อมไม่ได้เก็บทุกคำ พจนานุกรมของชอร์โทบันทึกภาษาพูดเมื่อราว 70 ปีก่อน จึงอาจขาดทั้งคำในวรรณคดี คำถิ่น และคำที่เกิดขึ้นใหม่ อีกทั้งรูปเขียนมอญในฉบับออนไลน์ก็เป็นรูปมาตรฐานที่ผู้จัดทำเติมให้ภายหลัง ถ้าเพจสะกดต่างไปจากนั้นแม้เพียงเล็กน้อยก็จะค้นไม่เจอ ดังนั้นคำที่ค้นด้วยรูปที่เพจเขียนแล้วไม่พบ จึงได้ลองค้นต่อด้วยรูปสะกดใกล้เคียง ค้นจากความหมายภาษาอังกฤษ ค้นในพจนานุกรมมอญ-อังกฤษ MonEng และพจนานุกรมมอญ-พม่า A Ar Mon ของไนสักโลน (နာဲသက်လောန်) และค้นการใช้จริงในภาษาเขียนปัจจุบันจากวิกิพีเดียภาษามอญ ซึ่งพบว่าหลายคำมีใช้อยู่จริงและมีความหมายตามที่เพจอ้าง ส่วนคำที่ยังค้นไม่พบนั้นก็เป็นเพียงข้อจำกัดของแหล่งข้อมูลที่เข้าถึงได้ทางออนไลน์ ไม่ได้แปลว่าคำนั้นไม่มีอยู่จริง
แต่ประเด็นสำคัญคือ ต่อให้คำมอญคำหนึ่งมีอยู่จริงและมีความหมายตรงตามที่อ้าง ก็ยังต้องดูด้วยว่าเสียงตรงกับคำในจารึกหรือไม่ และคำในจารึกนั้นมีความหมายอย่างไรเมื่อปรากฏในจารึกเขมรหลักอื่น ซึ่งเป็นสิ่งที่ตารางในหัวข้อนี้พยายามแสดงให้เห็นเทียบกัน
คำในจารึกที่เพจยกคำมอญมาเทียบไว้หลายรูป ถ้าค้นพบในพจนานุกรมอย่างน้อยหนึ่งรูป ก็จัดไว้ในหัวข้อ 3.1 หรือ 3.2 ตามผลของรูปที่พบ และระบุในตารางว่ารูปไหนที่ค้นไม่พบ ส่วนคำที่ค้นไม่พบเลยแยกไว้ในหัวข้อ 3.3 ทุกตารางเรียงตามเลขบรรทัดที่คำนั้นปรากฏครั้งแรก
3.1 คำที่พบในพจนานุกรม แต่ความหมายไม่ตรงกับที่อ้าง
| คำในจารึก (บรรทัด) | เพจอ้าง | พจนานุกรมมอญของชอร์โท | เขมรโบราณ (เจนเนอร์) |
|---|---|---|---|
| ปิตย (8) | ဗတေက် (พเตก์) / ဂတေက် (คเตก์) / ခတေက် (ขเตก์) อาวุธด้ามยาวปลายแหลม เทียบ "ปฏัก" หรือ ဗတိုက် (พติุก์) "สู้" | ဂတေက် (คเตก์) khatek, gatek /həteak/ แปลแค่ว่าค้อนไม้ (mallet) ไม่ใช่อาวุธปลายแหลม ส่วน ဗတိုက် (พติุก์) phatuik /hətak/ แปลว่าสู้ ยุให้สู้ มาจากราก tak "ตี" ซึ่งพยัญชนะและสระไม่ตรงกับ ปิตย ในบทกลอนมอญที่ยกมาในวิกิพีเดียภาษามอญ พบ ဂတေက် (คเตก์) ในบริบทที่กล่าวถึงอาวุธด้วย จึงอาจใช้เรียกอาวุธประเภทค้อนหรือกระบองได้ แต่ก็ยังไม่ใช่อาวุธปลายแหลมแบบปฏัก |
pitai ไม่ทราบความหมายแน่ชัด พบในจารึกปราสาทบากงและโลเลย (K.315, K.318, K.324, K.327, K.330, K.331) ในตำแหน่ง "ผู้ดูแลพระปิไต" และในจารึก K.44 (ค.ศ. 674) ในวลี "ผู้ทำขนมปิไต" เจนเนอร์จึงสันนิษฐานว่าเป็นขนมชนิดหนึ่ง |
| รตฺ (9) | ရတ် (รต์) เกี่ยว ฟัน ตัด "ไล่ฟัน" | ရတ် (รต์) rat /ròt/ แปลว่าเกี่ยวข้าว ตัดหญ้า ใช้กับพืชที่ยืนต้นอยู่ ไม่ได้ใช้กับการฟันคน | rat วิ่ง หนี (ปัจจุบัน រត់) พบในจารึกเขมร 146 ครั้ง |
| สญฺชกฺ (9 ฯลฯ) | သ္ဇက် (สฺชก์) ดึง ชัก ลาก ติดตาม | သ္ဇက် (สฺชก์) sjak /sɛ̀ak/ เป็นคำนำหน้าวลีเพื่อทำให้เป็นนาม แปลว่า "สิ่งที่ถูก..." เช่น သ္ဇက် စ (สฺชก์ จ) "ของกิน" ไม่มีความหมายว่าดึงหรือติดตาม | sañjak ภักดีมั่นคง (ตามที่เจนเนอร์สันนิษฐาน) |
| เปฺร (11, 16) | ပြေ (เปฺร) โปรด, ပြေစိုတ် (เปฺรจิุต์) พอใจ | ပြေ (เปฺร) pre /pre/ แปลว่าเรียบ, สงบลง ชอร์โทระบุว่ายืมจากภาษาพม่า (ดูหัวข้อ 3.4) ส่วน ပြေ စိုတ် (เปฺร จิุต์) คือทำให้ใจสงบ ไม่ใช่การสั่ง | pre ใช้ให้ทำ สั่ง (ปัจจุบัน ប្រើ) |
| ปฺรโกปฺ (14) | ဗ္ဂပ် (พฺคป์) "พระราชทาน" | ဗ္ဂပ် (พฺคป์) bgap /pəkòp/ แปลว่าประกอบเข้าด้วยกัน ต่อ ซ่อม ไม่ได้แปลว่าให้ | prakop มอบให้ |
| ทนฺ (18) | คำมอญในวรรณกรรม แปลว่า ทบ บวก | ဒန် (ทน์) dan /tòn/ มีแต่ความหมาย "การลงโทษ" และ "ไม้เท้า" ซึ่งยืมจากบาลี daṇḍa | dantap สิบ- (ใช้สร้างเลข 11-19) |
| ลปฺ (18) | လောပ် (เลาป์) / လုပ် (ลุป์) เข้า | လောပ် (เลาป์) lup, lop /lùp/ เข้า เข้าไป ความหมายนี้ไม่ได้สนับสนุนคำแปล "ลอบ" ที่เพจใช้จริง | lap ลอบ แอบ |
| ลฺวะ (20, 28) | လွး (ลฺวะ) ฝั่ง ฟาก บริเวณ | လွး (ลฺวะ) lwaḥ /kəwɛ̀h/ แปลว่าไม้ท่อนที่หักออกมา | lvaḥ ถึง ไปถึง |
| ผฺสฺยตฺ (21) | ဗျတ် (พฺยต์) หมดสภาพ แตกพ่าย | ဗျတ် (พฺยต์) byat /pyòt/ แปลว่ากรอง ทำให้บริสุทธิ์ | phsyat ฆ่า (ผ- + syat "ตาย") |
| คงฺ (21, 28) | ဂင် (คง์) ค้าง เหลือ | ဂၚ် (คง์) gaṅ /kɛ̀aŋ/ แปลว่าติดค้างระหว่างกำลังตก (เช่นของที่ตกลงมาแล้วไปติดอยู่) | gaṅ เหลืออยู่ มั่นคง (ปัจจุบัน គង់) |
3.2 คำที่ความหมายใกล้กับที่อ้าง แต่เสียงไม่ตรงกับคำในจารึก
| คำในจารึก (บรรทัด) | เพจอ้าง | พจนานุกรมมอญของชอร์โท | เขมรโบราณ (เจนเนอร์) |
|---|---|---|---|
| สฺยงฺ (6 ฯลฯ) | သီု (สิุม) รวม ทั้งหมด | သီု (สิุม) suiṁ /sɒm/ รวมกันทั้งหมด ความหมายใกล้ แต่เสียงไม่ใกล้ สฺยงฺ เลย | syaṅ คำเชื่อมชี้กลับไปยังประธาน |
| อิส / อิสฺส (8 ฯลฯ) | အိုတ် (อิุต์) หมด, အိုဿီု (อิุสฺสิุม) ทั้งหมด | အိုတ် (อิุต์) ʼuit /ɒt/ หมด ตัวสะกดเป็น -t ไม่ใช่ -s ส่วน အိုဿီု (อิุสฺสิุม) ชอร์โทก็บันทึกรูป 'uissuiṁ ไว้จริงในความหมาย "หมดสิ้นทั้งหมด" แต่เป็นรูปที่เขียนติดกันของ အိုတ် (อิุต์) + သီု (สิุม) ซึ่งเสียง t กลืนเข้ากับ s ที่ตามมา ส่วน is ในจารึกเขมรเป็นคำเดี่ยวที่ใช้แบบนี้ตลอดมา | is หมด (ปัจจุบัน អស់) |
| ฉฺปงฺ (9 ฯลฯ) | စပုန် (จปุน์) / သပုန် (สปุน์) ต้าน ต่อสู้ รบ | စပုန် (จปุน์) ไม่พบในพจนานุกรม แต่ในวิกิพีเดียภาษามอญใช้ในความหมาย "ก่อกบฏ" เช่น ပွမစပုန် (ปฺวมจปุน์) "การก่อกบฏ" จึงน่าจะเป็นอีกรูปของคำเดียวกับ သပုန် (สปุน์) sapun /həpɔn/ แปลว่ากบฏ ก่อการกบฏ มาจากราก ပုန် (ปุน์) pun /pɔn/ "กบฏ" ตัวสะกดเป็น -n ไม่ใช่ -ŋ | chpaṅ สู้รบ (ปัจจุบัน ច្បាំង) |
| ตฺวลฺ (10, 26) | ဒတုံ (ทตุํ) / ဒေါမ် (เทาม์) ตก ล้ม | ဒေါံ (เทำ) doṁ /tòm/ ล้ม ส่วน ဒတုံ (ทตุํ) ชอร์โทเก็บไว้ที่หัวคำ ဖတုံ (ผตุํ) /hətom/ "ล้ม ทำให้ล้ม" ซึ่งระบุรูปมอญวรรณคดีไว้หลายแบบ รวมทั้ง datuṁ ที่ตรงกับรูปที่เพจเขียน ความหมายจึงตรงกับที่เพจอ้าง แต่ทุกคำลงท้ายด้วย -m ไม่ใช่ -l และไม่มี -v- | tval ล้ม (ปัจจุบัน ដួល) |
| ผฺตฺวลฺ (11, 26) | ဗ္ဒောံ (เพฺทำ) ทำให้ล้ม | ဗ္ဒောံ (เพฺทำ) bdoṁ /hətòm/ ทำให้ล้ม เป็นรากเดียวกับ ဒေါံ (เทำ) ข้างบน จึงลงท้ายด้วย -m เช่นกัน | phtval ทำให้ล้ม (ปัจจุบัน ផ្ដួល) |
| ผฺตฺยงฺ (11) | ပ္တီ (ปฺติม) รายงาน แจ้ง | ပ္တီ (ปฺติม) ptiṁ /pətɛm/ แจ้งผู้ใหญ่ มาจาก /tɛm/ "รู้" ความหมายใกล้ แต่ตัวสะกดเป็น -m และไม่มี -y- | phtyaṅ แจ้ง ประกาศ (ปัจจุบัน ផ្ដៀង) |
| เถฺว (16) | ဒွံ (ทฺวํ) / ဗ္ဒဟ် (พฺทห์) ทำให้เกิด สร้าง | ဒွံ (ทฺวํ) dwaʼ /kwòˀ/ แปลว่าแตะ, พนัน, ปาล์มชนิดหนึ่ง ส่วน ဗ္ဒဟ် (พฺทห์) bdah /pətòh/ ก่อตั้ง จัดตั้ง สร้างขึ้น ความหมายนี้ใกล้กับที่เพจอ้าง แต่เป็นคำที่สร้างจาก /tòh/ "เป็น" เสียงจึงไม่ใกล้ เถฺว | thve ทำ (ปัจจุบัน ធ្វើ) |
| ปฺรสมฺ (19) | ပ္ကောံ (เปฺกำ) รวม รวบรวม | ပ္ကောံ (เปฺกำ) pkoṁ /pəkom/ รวมกัน ความหมายใกล้ แต่เป็นคนละคำ (ประกอบจาก /pə-/ + /kom/) | prasam รวมพล |
| โนะ (20, 22) | ညး (ญะ) / နး (นะ) / နိဟ် (นิห์) คน ชาว | ညး (ญะ) ñaḥ /ɲɛ̀h/ คน แต่พยัญชนะต้นเป็น ñ ไม่ใช่ n และในจารึกคำนี้อยู่หลังคำนามแบบคำชี้เฉพาะ | noḥ นั้น (ปัจจุบัน នោះ) |
| ตลฺ (21) | ဒဵု (เทุ) จนถึง | ဒဵု (เทุ) duiw /tɜ̀/ แปลว่าขอบเขต ใช้ในวลี ဒဵု ကဵု (เทุ เกุ) "จนถึง" (คำเดียวกันนี้ยังแปลว่าภูเขาด้วย) ความหมายใกล้ แต่ไม่มีตัวสะกด -l | tal ถึง (ปัจจุบัน ដល់) |
| ตฺรู (21, 26) | ဒးရး (ทะระ) ถูก โดน | ဒး (ทะ) /tɛ̀h/ แปลว่าถูก (เป้า) โดน ถูกต้อง ตรงกับที่เพจอ้าง ส่วน ဒး ရး (ทะ ระ) /tɛ̀h rɛ̀h/ แปลว่าเหมาะสมอย่างยิ่ง แต่เสียง /tɛ̀h/ ไม่ใกล้ ตฺรู | trū ถูกต้อง ถูก (เป้า) โดน (ปัจจุบัน ត្រូវ) ความหมายใกล้กับคำมอญมาก แต่เป็นคนละคำ |
| คลฺ ทฺวลฺ (25), ปนฺทฺวลฺ (27) | ဂဒေါန် (คเทาน์) / ဒေါန် (เทาน์) / ပန်ဒေါန် (ปน์เทาน์) บ่น ติเตียน สั่งสอน | ဒေါန် (เทาน์) don, dan /tòn/ แปลว่าดุ บ่น ตัวสะกดเป็น -n | dval ทูนไว้บนศีรษะ รับคำสั่ง ทูล (ปัจจุบัน ទូល) |
| มนฺนุ (25) | မန္နုဟ် (มนฺนุห์) / ဗၞုဟ် (พฺนุห์) การรำลึก | ဗၞုဟ် (พฺนุห์) bnuh /hənùh/ การนึกถึง มาจาก /pòh/ "จำ" ไม่มีส่วน man- อยู่ข้างหน้า | man คำเชื่อม "ว่า" (การอ่านตัวนี้ยังไม่ชัด) |
| ขฺลฺวนฺ (25) | ခၠန် (ขฺลน์) / ခန် (ขน์) ขุ่น ข้น เข้มข้น | ခၠန် (ขฺลน์) ไม่พบในพจนานุกรม พบในบทกลอนมอญหลายแห่งในวิกิพีเดียภาษามอญ แต่จากบริบทยังบอกความหมายไม่ได้ชัด ส่วน ခန် (ขน์) khan /khɔn/ แปลว่าขุ่น ข้น ซึ่งใส่ในประโยคแล้วไม่ได้ความ | khlvan ตัว ตนเอง (ปัจจุบัน ខ្លួន) ปงฺ ขฺลฺวนฺ คือ "ทุ่มตัว" |
| ลํเวงฺ (26) | လဝေင် (ลเวง์) / မဝေင် (มเวง์) กระสุน, လွဟ် (ลฺวห์) อาวุธ, လွဴ (เลฺวีย) / လဴ (เลีย) ลูกศร | လဝေၚ် (ลเวง์) ชอร์โทระบุว่าเป็นรูปเขียนแบบหนึ่ง (laweṅ) ของ ဝေၚ် (เวง์) /wɛ̀aŋ/ "หลีกเลี่ยง ละเว้น" ไม่ได้แปลว่ากระสุน ส่วน မဝေင် (มเวง์) ไม่พบ လွဟ် (ลฺวห์) ไม่พบในพจนานุกรม แต่ในวิกิพีเดียภาษามอญใช้กันมากในความหมาย อาวุธ เช่น ဂကောံလွပ်လွဟ် (คเกำลฺวป์ลฺวห์) "กลุ่มติดอาวุธ" ความหมายจึงตรงกับที่เพจอ้าง လဴ (เลีย) lau /lɛ̀a/ ก็แปลว่าลูกศรจริง สรุปคือ လဝေၚ် (ลเวง์) เสียงใกล้ ลํเวง แต่ความหมายไม่ตรง ส่วน လွဟ် (ลฺวห์) และ လဴ (เลีย) ความหมายตรงแต่เสียงห่างจาก ลํเวง มาก ภาษามอญเรียกหอกว่า ဗၞောဟ် (เพฺนาห์) bnuh /nùh/ ส่วนกระสุนคือ ကံ (กํ) kaṁ /kɔm/ |
laṁveṅ หอก ทวน (ปัจจุบัน លំពែង) |
เมื่อดูตัวสะกดของคำในตารางนี้รวมกัน จะเห็นว่าตัวสะกดตัวเดียวกันในจารึกถูกจับคู่กับคำมอญที่ลงท้ายต่างกันไปในแต่ละคำ
- -ṅ ของ สฺยงฺ และ ผฺตฺยงฺ จับคู่กับคำมอญที่ลงท้ายด้วย -m ของ ฉฺปงฺ จับคู่กับ -n และของ ปงฺ (หัวข้อ 3.4) จับคู่กับ -ŋ
- -l ของ ตฺวลฺ และ ผฺตฺวลฺ จับคู่กับ -m ของ ทฺวลฺ จับคู่กับ -n และของ ตลฺ จับคู่กับคำที่ไม่มีตัวสะกด
- -s ของ อิส จับคู่กับ -t
ในขณะที่คำร่วมเชื้อสายจริงในหัวข้อ 3.5 ตัวสะกดของ 2 ภาษาตรงกันอย่างเป็นระบบ เช่น jeṅ กับ juṅ, pvan กับ pan, muḥ กับ moḥ เสียงของภาษาเปลี่ยนไปตามกาลเวลาก็จริง แต่โดยทั่วไปการเปลี่ยนเสียงจะเกิดแบบเดียวกันกับทุกคำที่อยู่ในสภาพเดียวกัน ไม่ได้เปลี่ยนไปคนละทางในแต่ละคำ การที่ต้องอธิบายด้วย "เสียงกร่อน" คนละแบบในแต่ละคำ จึงเป็นสัญญาณว่าคู่คำเหล่านี้ไม่ได้เป็นคำเดียวกัน
3.3 คำที่ค้นด้วยรูปที่เพจเขียนแล้วไม่พบในพจนานุกรมของชอร์โท
คำมอญที่เพจยกมาต่อไปนี้ ค้นด้วยรูปที่เพจเขียนแล้วไม่พบในพจนานุกรมของชอร์โท จึงได้ค้นเพิ่มเติมด้วยวิธีที่กล่าวไว้ข้างต้น ผลที่ได้แสดงไว้ในคอลัมน์ข้อสังเกต
| คำในจารึก (บรรทัด) | คำมอญที่เพจอ้าง | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| กนฺตาล (1, 8) | ကတဴ (กตาว) ตั้ง วาง ร้อน | พจนานุกรมมีคำ က္တဴ (กฺตาว) ktau /kətao/ "ร้อน" และในภาษาเขียนปัจจุบันก็สะกดว่า ကတဴ (กตาว) ตามที่เพจเขียน ซึ่งพจนานุกรม MonEng ก็เก็บรูปนี้ไว้ในความหมาย "ร้อน" และระบุว่าเป็นรูปเดียวกับ က္တဴ (กฺตาว) ความหมาย "ร้อน" จึงมีจริง แต่ไม่พบความหมาย "ตั้ง วาง" ส่วน kantāl ในจารึกเขมรแปลว่า "กลาง" (ปัจจุบัน កណ្ដាល) พบในจารึกเขมร 67 ครั้ง |
| โผงฺ (8 ฯลฯ) | ဟဗေါင် (หเพาง์) พวง ทั้งหลาย | ไม่พบทั้งในพจนานุกรมและในวิกิพีเดียภาษามอญ คำที่แปลว่าพวงในพจนานุกรมคือ တၟဵု (เตฺมุ) /kəmɒ/ และ သ္တိုက် (สฺติุก์) /hətak/ ส่วน phoṅ ในจารึกเขมรแปลว่า "ทั้งหลาย ด้วยกัน" (ปัจจุบัน ផង) |
| กรฺ (10 ฯลฯ) | ကိုဝ် (กิุว์) ให้ | ไม่พบในพจนานุกรม แต่ถ้าถอดตามรูปจะได้ kuiw ตรงกับรูปมอญวรรณคดีของ ကဵု (เกุ) /kɒ/ ที่แปลว่า "ให้" จึงน่าจะเป็นการสะกดอีกแบบของคำเดียวกัน ความหมายตรงกับที่เพจอ้าง แต่เสียงห่างจาก kar ของเขมร |
| ผฺชลฺ (11) | ဟဇန် (หชน์) โหดร้าย | ไม่พบในพจนานุกรม พบในวิกิพีเดียภาษามอญเพียงแห่งเดียวในหน้ารวบรวมสุภาษิตมอญโบราณ แต่จากบริบทยังบอกความหมายไม่ได้ |
| จํนฺยร (11) | စမ္ညဝ် (จมฺญว์) / တမ္ညဝ် (ตมฺญว์) อย่างเลื่องลือ | ไม่พบในพจนานุกรมของชอร์โท แต่พจนานุกรมมอญ-พม่าของไนสักโลน (A Ar Mon) ให้ความหมาย တမ္ညဝ် (ตมฺญว์) ว่า "อึกทึก เอิกเกริก" และ "สะเทือน กระเพื่อม" และมีวลี ဒယ်တမ္ညဝ် (ทย์ตมฺญว์) "กระเพื่อมไปทั่ว เลื่องลือไปทั่ว" คำนี้ยังใช้กันมากในภาษาเขียนปัจจุบันในความหมาย เลื่องลือ มีชื่อเสียง เช่น ယၟုမြဟ်တမ္ညဝ် (ยฺมุมฺรห์ตมฺญว์) "ชื่อเสียงเลื่องลือ" ความหมายจึงตรงกับที่เพจอ้าง ส่วน စမ္ညဝ် (จมฺญว์) ไม่พบ ในจารึกเขมร caṃnyar เป็นคำบอกลำดับเวลา "ต่อจากนั้น ภายหน้า" |
| โอยฺ (11 ฯลฯ) | ဥယ် (อุย์) มอบให้ | ไม่พบทั้งในพจนานุกรมและในวิกิพีเดียภาษามอญ ส่วน ʼoy ของเขมรคือ "ให้" (ปัจจุบัน ឲ្យ) |
| อํเตง (13, 29) | အံ (อํ) สำเร็จ + တေင် (เตง์) ตึง | ไม่พบ အံ (อํ) ในความหมายว่าสำเร็จ ส่วน တေင် (เตง์) ชอร์โทบันทึกรูป teṅ ไว้เป็นรูปเขียนแบบหนึ่งของ သ္တေၚ် (เสฺตง์) /teaŋ/ "ตึง แน่น" ความหมายจึงตรงกับที่เพจอ้าง แต่ในจารึกเขมร ʼaṃteṅ เป็นบรรดาศักดิ์ที่ใช้นำหน้าชื่อบุคคล (เจนเนอร์แปลว่า "ผู้มีฐานะโดดเด่น") พบในจารึกหลักอื่นด้วย เช่น K.693 และ K.258 |
| เทา (15) | ဒေါ (เทา) ถึง จนถึง | ไม่พบ มีแต่ ဒေါဝ် (เทาว์) dow /tò/ "ท่ามกลาง, ปิด" เจนเนอร์ระบุว่าคำมอญโบราณที่ตรงกับ dau ของเขมรคือ dow ซึ่งแปลว่า "หนีไป" |
| กุรุงฺ (15) | ကုရုင် (กุรุง์) ผู้ว่าที่ทำการ | ไม่พบในพจนานุกรม แต่ในวิกิพีเดียภาษามอญพบใช้ในคำอย่าง ကုရုင်ဌာန် (กุรุง์ฐาน์) ซึ่งจากบริบทน่าจะหมายถึงสำนักงานใหญ่ ความหมายจึงใกล้กับที่เพจอ้าง ส่วน kuruṅ ในจารึกเขมรหมายถึงเจ้าผู้ครอง และกลายเป็นคำว่า "กรุง" ในภาษาไทย |
| วิงฺ (16, 19) | ဝိင် (วิง์) / အဝိင် (อวิง์) เหวี่ยง วกกลับ | ไม่พบทั้งในพจนานุกรมและในวิกิพีเดียภาษามอญ (พบแต่เป็นส่วนหนึ่งของคำอื่น) ส่วน viṅ ของเขมรแปลว่า "กลับ, อีก" (ปัจจุบัน វិញ) |
| สฺกตฺ (18) | သ္ကုတ် (สฺกุต์) ตัดให้ขาด | ไม่พบในพจนานุกรมของชอร์โท แต่พจนานุกรม MonEng ให้ความหมายว่า "ตัด ตัดออก ละเว้น" ตรงกับที่เพจอ้าง ในวิกิพีเดียภาษามอญก็พบใช้ในความหมาย "ขาด สิ้นสุด" เช่น ဟွံသ္ကုတ် (หฺวํสฺกุต์) "ไม่ขาดตอน" และชอร์โทก็มี ဒကုတ် (ทกุต์) /həkut/ "ขาด ตัดขาด" จากราก ကုတ် (กุต์) /kut/ "ตัด" ส่วน skat ของเขมรแปลว่า "สกัด ขวาง" (ปัจจุบัน ស្កាត់) |
| ปญฺจฺยรฺ (19) | ပည္ဇာ (ปญฺชา) บัญชา | ไม่พบทั้งในพจนานุกรมและในวิกิพีเดียภาษามอญ คำที่ใกล้ที่สุดในพจนานุกรมคือ ပ္ညပ် (ปฺญป์) /pəɲɔp/ "สั่ง แต่งตั้ง" ซึ่งชอร์โทเทียบกับบาลี paññatta |
| โสฺปต (24) | သ္ပေါတ် (เสฺปาต์) แตะต้อง เข้าถึง | ไม่พบในพจนานุกรม ในวิกิพีเดียภาษามอญพบแต่ในคำประสม ဇွောတ်သ္ပေါတ် (เชฺวาต์เสฺปาต์) ซึ่งยังบอกความหมายไม่ได้ชัด ส่วนในพจนานุกรมมี သပေါတ် (สเปาต์) /həpot/ "ไม้ถูพื้น แปรง" จากราก /pot/ "ถู" |
| เจฺรนฺ (26) | စြေန် (เจฺรน์) สกัดให้เล็กลง | ไม่พบทั้งในพจนานุกรมและในวิกิพีเดียภาษามอญ ส่วน cren ของเขมรแปลว่า "มาก" (ปัจจุบัน ច្រើន) |
| สลฺ ไตย (26) | သၠတဲါ (สฺลไตา) หลังคากระท่อม | ไม่พบทั้งในพจนานุกรมและในวิกิพีเดียภาษามอญ (ดูหัวข้อ 3.5) |
| ไผฺท (26) | ဗ္ဒဲါ (ไพฺทา) ข้าง ด้านข้าง | ไม่พบในพจนานุกรม แต่ในวิกิพีเดียภาษามอญพบใช้ เช่น ပ္ဍဲဗ္ဒဲါ (ไปฺฑไพฺทา) ซึ่งจากบริบทน่าจะแปลว่า "ท่ามกลาง, ภายใน" มากกว่า "ข้าง" คำมอญที่ตรงกับ phdai ของเขมรจริงๆคือ ပ္ဍဲ (ไปฺฑ) pḍay /doa/ ซึ่งแปลว่า "ใน" ส่วน phdai ในจารึกเขมรแปลว่า "พื้นผิว, ท้อง" |
| อเนฺล (28) | အလန် (อลน์) ครั้ง | ไม่พบในพจนานุกรมของชอร์โท แต่พจนานุกรม MonEng ให้ความหมายว่า "ครั้ง คราว" พจนานุกรมมอญ-พม่าของไนสักโลนก็ให้ความหมายว่า "ครั้ง คราว (ผลัด)" และเป็นคำลักษณนามนับครั้ง เช่น ပိအလန် (ปิอลน์) "สามครั้ง" และชอร์โทมี လန် (ลน์) /lòn/ "เวลา คราว" และ အလန် (อลน์) ก็ใช้กันมากในภาษาเขียนปัจจุบันในความหมาย ครั้ง เช่น မွဲသၞာံ မွဲအလန် (ไมฺวสฺนำ ไมฺวอลน์) "ปีละครั้ง" ความหมายจึงตรงกับที่เพจอ้าง แต่ ʼanle ในจารึกเขมรแปลว่า "แห่ง ที่" และมักตามด้วยจำนวน เช่น ʼanle 4 "สี่แห่ง" ในจารึก K.329 ซึ่งเข้ากับบริบทในบรรทัด 28 |
3.4 คำยืมจากภาษาพม่า
ในพจนานุกรมของชอร์โท คำที่ยืมมาจากภาษาอื่นจะระบุที่มาไว้ ปรากฏว่าคำมอญที่เพจใช้อธิบายหลายคำเป็นคำยืมจากภาษาพม่า ดังนี้
| คำในจารึก | คำมอญที่เพจใช้ | ความหมายในภาษามอญ | คำพม่าต้นทาง |
|---|---|---|---|
| ปงฺ | ပၚ် (ปง์) paṅ /pɛŋ/ | ยก ชู | ပင့် paṅ˚ ยกขึ้น |
| เปฺร | ပြေ (เปฺร) pre /pre/ | เรียบ, สงบลง | ပြေ pre เรียบ คลายลง |
| เลยฺ | လေဝ် (เลว์) le, lew /lè/ | ด้วย, เหมือนกัน | လည်း lañ: ก็, ด้วย |
| จุะ | စူ (จู) cū /cu/ | เจาะทะลุ | စူး cū: แหลม ทิ่ม |
ในกรณีของ เลยฺ เพจบอกว่า "ทั้งสยามและมอญใช้เหมือนกัน" แต่ตามพจนานุกรม คำมอญที่ใกล้ที่สุดคือ လေဝ် (เลว์) ซึ่งเป็นคำยืมจากพม่าและแปลว่า "ด้วย, เหมือนกัน" ไม่ได้แปลว่า "เลย"
แต่ภาษามอญกับภาษาพม่าอยู่ใกล้ชิดกันมาหลายร้อยปี และพม่าเองก็รับอะไรจากมอญไปไม่น้อย ตั้งแต่ตัวอักษรไปจนถึงคำศัพท์ จึงอาจมีคนแย้งได้ว่าที่จริงพม่าต่างหากที่ยืมคำเหล่านี้ไปจากมอญ การจะบอกว่าฝ่ายไหนยืมฝ่ายไหนจึงต้องมีหลักฐาน ดูแค่ว่าคำคล้ายกันไม่ได้ ซึ่งสำหรับคำเหล่านี้มีหลักฐานดังนี้
- พจนานุกรมของทั้ง 2 ฝั่งตรงกัน ชอร์โทระบุว่าทั้ง 4 คำมาจากพม่า ส่วนพจนานุกรมพม่า-อังกฤษของคณะกรรมาธิการภาษาเมียนมา (Myanmar Language Commission) ซึ่งเป็นหน่วยงานด้านภาษาของรัฐบาลพม่าเอง ก็ระบุที่มาของคำที่พม่ายืมไปจากมอญไว้ด้วย เช่น ကလန် kalan "หัวหน้าหมู่บ้าน" มาจากมอญ ကလန် (กลน์) และ တညင်း tañaṅ: "ลูกเนียง" มาจากมอญ ဂနေင် (คเนง์) แต่ทั้ง 4 คำนี้ไม่ได้ระบุว่ามาจากมอญ
- คำพม่ามีญาติในตระกูลภาษาทิเบต-พม่า คำว่า စူး cū: "แทง เจาะ" อยู่ในกลุ่มเดียวกับ ဆူး chū: "หนาม" ซึ่งนักภาษาศาสตร์สืบย้อนไปถึงคำทิเบต-พม่าดั้งเดิม *tsow "แทง, หนาม" ได้ และมีคำร่วมเชื้อสายในภาษาตระกูลเดียวกับพม่าที่อยู่ห่างไกลจากดินแดนมอญ เช่นภาษาลาหู่ á-chû "หนาม" ภาษาจิ่งเผาะ džu "หนาม" และภาษากาโรในอินเดีย su "แทง" ส่วน ပြေ pre "คลาย, สงบลง" ก็เข้าคู่กับ ဖြေ phre "แก้ (ปม) ทำให้คลาย" เป็นคู่กริยาที่เปลี่ยนเสียงต้นเป็นเสียงพ่นลมเพื่อให้เป็นการกระทำต่อสิ่งอื่น แบบเดียวกับ ပျက် pyak "พัง" กับ ဖျက် phyak "ทำลาย" ซึ่งเป็นวิธีสร้างคำของภาษาพม่าเอง และ ဖြေ ก็สืบจากคำโลโล-พม่าดั้งเดิม *prəy "แก้มัด" ที่มีคำร่วมเชื้อสายในภาษาอาชางและภาษามารู ซึ่งพูดกันที่ชายแดนพม่ากับยูนนาน
- เสียงของคำบอกช่วงเวลาที่ยืม คำพม่า လည်း สะกดด้วยตัว ည ซึ่งแสดงว่าในสมัยที่กำหนดการสะกดนั้นยังออกเสียง lañ มีเสียงนาสิกท้ายคำ แต่ภายหลังเสียงนี้หายไป พม่าปัจจุบันจึงอ่านว่า /lɛ́/ ส่วนมอญ လေဝ် (เลว์) อ่านว่า /lè/ ไม่มีเสียงนาสิกเลย ตรงกับเสียงพม่ายุคหลัง ถ้ามอญเป็นฝ่ายให้ ก็ไม่มีเหตุที่พม่าจะต้องเขียนด้วยตัว ည มอญจึงต้องรับคำนี้ไปหลังจากที่เสียงพม่าเปลี่ยนแล้ว
- กรณีที่หลักฐานยังไม่มาก สำหรับ ပၚ် (ปง์) ยังค้นไม่พบรากศัพท์ในตระกูลทิเบต-พม่า จึงอาศัยการวินิจฉัยของชอร์โทเป็นหลัก แต่ถึงจะไม่ใช่คำยืม ความหมาย "ยก" ก็ยังไม่ตรงกับ ปงฺ ในจารึก ซึ่งแปลว่า "โยน"
คำเหล่านี้จึงเป็นคำที่ภาษามอญรับมาจากพม่า ไม่ได้เป็นคำมอญดั้งเดิม การนำมาอธิบายจารึกเขมรที่สร้างขึ้นทางตะวันตกเฉียงเหนือของกัมพูชาในคริสต์ศตวรรษที่ 12 จึงไม่ได้ช่วยแสดงว่าจารึกเป็นภาษามอญ ถ้าจะแสดงอะไรได้ก็กลับกลายเป็นความคล้ายกับภาษาพม่า ซึ่งไม่มีใครเสนอว่าจารึกนี้เป็นภาษาพม่า
3.5 คำที่เป็นคำร่วมเชื้อสายจริง
มีบางคำที่เพจเทียบได้ถูกต้อง เพราะเป็นคำร่วมเชื้อสายของภาษามอญกับภาษาเขมร (บางคำได้ยกไว้แล้วในหัวข้อ 2)
| คำในจารึก | ความหมาย | มอญ | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| เชงฺ jeṅ | เท้า | ဇိုၚ် (ชิุง์) juiṅ /càŋ/ | มอญโบราณ juṅ |
| มุะ muḥ | จมูก | မိုဟ် (มิุห์) muh /mùh/ | มอญโบราณ moḥ |
| ติงฺ tiṅ | ไล่ตาม, ดีดเครื่องสาย | တိၚ် (ติง์) tiṅ /toiŋ/ | ดูคำอธิบายด้านล่าง |
| มฺวย mvay | หนึ่ง | မွဲ (ไมฺว) mway /mòa/ | มอญโบราณ moy |
| ปฺวน pvan | สี่ | ပန် (ปน์) pan /pɔn/ | มอญโบราณ pan |
| ปิย piy | สาม | ပိ (ปิ) pi /pɔeˀ/ | |
| โกฺรยฺ kroy | ภายหลัง | ကြဴ (กฺราว) krau /krao/ | ชอร์โทระบุรากศัพท์ /krao/ "อยู่ภายหลัง" |
| โชฺมะ jmoḥ | ชื่อ | ယၟု (ยฺมุ) imu, ymu /cəmùˀ/ | มอญโบราณ yamoʼ หรือ ʼimoʼ |
ในกรณีของ ติงฺ นั้น ฌอร์ฌ เซแด็ส (George Cœdès) เองก็เคยชี้ไว้ตั้งแต่ ค.ศ. 1929 ว่าภาษามอญเรียก "ตี" ว่า /toiŋ/ สะกดว่า tiṅ ตรงกับในจารึกนี้ ส่วนในภาษาเขมร คำนี้มีทั้งความหมาย "ไล่ตาม" และ "ดีดเครื่องสาย" (ปัจจุบัน ដេញ) ซึ่งพจนานุกรมของชอร์โทก็ให้ความหมายของคำมอญว่าดีดเครื่องสายเช่นกัน
แต่อย่างที่กล่าวไว้ในหัวข้อ 2 คำเหล่านี้เป็นคำที่ภาษามอญกับภาษาเขมรมีร่วมกันอยู่แล้ว และในคำที่แต่ละภาษาพัฒนารูปไปคนละแบบ จารึกก็ใช้รูปแบบเขมร เช่นคำว่า "ชื่อ" ในตารางข้างบน
ที่น่าสนใจคือคำร่วมเชื้อสายบางคำกลับสนับสนุนการแปลแบบเดิม เช่นในบรรทัด 26 สลฺ ไตย ที่แปลแบบเดิมว่า "เหลือแต่มือ" เพจแยกเป็นคำมอญ သၠတဲါ (สฺลไตา) "หลังคากระท่อม" ซึ่งค้นไม่พบ ทั้งที่ภาษามอญเรียกมือว่า တဲ (ไต) tay /toa/ (มอญโบราณ tey) ซึ่งเป็นคำเดียวกับ tai ของเขมร ถ้าจะอ่านเป็นภาษามอญจริงๆก็ยังได้ความว่า "มือ" อยู่ดี
4. ตัวเลขในจารึก
เพจเขียนไว้ในหมายเหตุตอนต้นว่า "สำหรับตัวเลขจะอ้างอิงจากตัวเลขเขมรเพียงแค่เลขห้าตัวเดียว นอกนั้นมีในระบบตัวเลขมอญเกือบทั้งหมด" แต่เมื่อเทียบกับตัวเลขมอญในพจนานุกรมของชอร์โทจะได้ดังนี้
| ค่า | ในจารึก K.227 | เขมรปัจจุบัน | มอญปัจจุบัน | ตรงกับมอญไหม |
|---|---|---|---|---|
| 1 | มฺวย mvay | មួយ | မွဲ (ไมฺว) mway /mòa/ | ร่วมเชื้อสาย |
| 2 | วฺยร vyar | ពីរ | ၜါ (บา) ḅā /ba/ มอญโบราณ ḅār | ร่วมเชื้อสาย แต่รูปสะกดเป็นแบบเขมร |
| 3 | ปิย piy | បី | ပိ (ปิ) pi /pɔeˀ/ | ร่วมเชื้อสาย |
| 4 | ปฺวน pvan | បួន | ပန် (ปน์) pan /pɔn/ | ร่วมเชื้อสาย |
| 5 | ปฺรํ praṁ (ใน ปฺรํปิย) | ប្រាំ | မသုန် (มสุน์) masun, pasun /pəsɔn/ | ไม่ตรง |
| 8 | ปฺรํปิย praṁpiy (5+3) | ប្រាំបី | ဒတံ (ทตํ) dacaṁ /həcam/ | ไม่ตรง มอญไม่ได้นับ 8 เป็น 5+3 |
| 10 | ตปฺ tap | ដប់ | စှ် (จฺห์) cah /cɔh/ มอญโบราณ cas | ไม่ตรง |
| 12 | วฺยรฺ ทนฺตปฺ vyar dantap | ដប់ពីរ | စှ် ၜါ (จฺห์ บา) /cɔh ba/ | ไม่ตรง |
| 20 | ภยฺ / ไภ bhay / bhai | ម្ភៃ | ၜါ စှ် (บา จฺห์) (สองสิบ) | ไม่ตรง |
ตัวเลขที่ตรงกับมอญมีแค่ 1, 3, 4 ซึ่งเป็นคำร่วมเชื้อสาย ส่วน "สิบ" "ยี่สิบ" "ห้า" และวิธีนับ "แปด" เป็นห้าบวกสาม เป็นแบบเขมรล้วน ตัวเพจเองก็ยอมรับในคำอธิบาย ตปฺ ว่า "อ่านตามสำเนียงเขมรว่า ดั๊บ แปลว่า สิบ" แล้วพยายามเทียบกับคำมอญ ဍိုပ် (ฑิุป์) ที่ว่าแปลว่า "กอง" (หน่วยละสิบ) แต่ในพจนานุกรมของชอร์โท ဍိုပ် (ฑิุป์) kḍuip, ḍuip /dɒp/ แปลว่าหัว ยอด ปลายบน ไม่มีความหมายเกี่ยวกับสิบ
ส่วน ไภ ที่เพจเสนอว่ามอญแปลว่า "ครึ่ง" หรือ "ครึ่งร้อย" คือ 50 นั้น ในพจนานุกรม ဘိုက် (ภิุก์) bhuik /phàk/ เป็นคำสร้อยในวลีที่แปลว่า "รวย" มาจากบาลี bhoga "โภคะ" ส่วน အပါ် (อปา์) ʼapāk /əpaik/ คือหน่วยน้ำหนัก "ครึ่งวิส" ไม่ใช่ตัวเลข 50
ส่วนการคำนวณแบบ "ระบบเลขมอญ" ของเพจ เมื่อเทียบกับการอ่านแบบเขมรจะได้ดังนี้
| บรรทัด | ข้อความในจารึก | เพจคำนวณแบบมอญ | อ่านแบบเขมร |
|---|---|---|---|
| 21 | ภยฺ มฺวย ตปฺ | (50x1)+20 = 60 | (20 × 1) + 10 = 30 |
| 28 | ไภ ปิย ตปฺ ปฺรํปิย | (50×3)+10+8 = 108 | (20 × 3) + 10 + 5 + 3 = 78 |
สูตรในบรรทัด 21 น่าจะพิมพ์ +20 ผิดจาก +10 เพราะในสูตรของบรรทัด 28 เพจให้ ตปฺ มีค่าเป็น 10 ถ้าใช้ +10 ก็จะได้ 60 ตามที่เพจว่า แต่สูตรในบรรทัด 28 คิดออกมาได้ (50×3)+10+8 = 168 ไม่ใช่ 108
ที่น่าสังเกตกว่านั้นคือ สูตรที่เพจเรียกว่าระบบเลขมอญก็ใช้ ตปฺ = 10 และ ปฺรํปิย = 8 (5+3) เหมือนกับการอ่านแบบเขมร (และ ตปฺ ที่แปลว่า 10 ก็ไม่มีในภาษามอญดังที่กล่าวไปข้างต้น) สูตรของเพจต่างจากการอ่านแบบเขมรตรง ไภ = 50 เท่านั้น ซึ่งเป็นค่าที่ภาษามอญไม่มีหลักฐานรองรับเช่นกัน ในทางกลับกัน bhai ที่แปลว่า 20 พบในจารึกเขมรหลักอื่นอีกหลายสิบหลัก เช่น K.258 K.397 และ K.571 และยังใช้อยู่ในภาษาเขมรปัจจุบันในรูป ម្ភៃ การอ่านแบบเขมรจึงไม่ได้แค่คำนวณได้ลงตัว แต่ค่าของตัวเลขทุกตัวยังตรวจสอบได้จากจารึกหลักอื่นด้วย ซึ่งก็คือตัวเลข 30 และ 78 ที่ฌอร์ฌ เซแด็สแปลไว้ตั้งแต่ ค.ศ. 1929
5. คำที่ชี้ว่าจารึกนี้เป็นภาษาเขมร
นอกจากตัวเลขแล้ว ยังมีคำพื้นฐานอีกหลายคำในจารึกที่ภาษาเขมรกับภาษามอญใช้คนละคำ หรือเป็นคำร่วมเชื้อสายที่รูปหรือความหมายต่างกันไปแล้ว (เช่น "ชื่อ" และ "ไป") และจารึกนี้ใช้รูปแบบเขมรทุกคำ
| ความหมาย | ในจารึก K.227 | มอญ |
|---|---|---|
| ข้า (สรรพนาม) | อญฺ añ (ใน กมฺรเตงฺ อญฺ) | มอญโบราณ ʼey |
| ไป | เทา dau | အာ (อา) ʼā /a/ ส่วนคำร่วมเชื้อสายของ dau คือมอญโบราณ dow แปลว่า "หนีไป" |
| วิ่ง หนี | รตฺ rat | ဒြေပ် (เทฺรป์) grip /krìp/ "วิ่ง" และ ဒဴ (เทีย) dau /tɛ̀a/ "วิ่งหนี" ส่วน ရတ် (รต์) rat /ròt/ ในภาษามอญแปลว่าเกี่ยวข้าว |
| ใน ที่ | ติ ti | มอญโบราณ ḍey (ส่วน ti ในภาษามอญแปลว่าดิน) |
| ชื่อ | โชฺมะ jmoḥ | มอญโบราณ yamoʼ ~ ʼimoʼ |
| กษัตริย์ เจ้า | สฺตจฺ stac | သၟီ (สฺมิม) smiṅ, smiṁ /hmoiŋ/ |
| ภูเขา | วฺนํ vnaṁ | ဒဵု (เทุ) duiw /tɜ̀/ |
| ให้ | โอยฺ oy | ကဵု (เกุ) kuiw /kɒ/ |
| หอก | ลํเวง laṁveṅ | ဗၞောဟ် (เพฺนาห์) bnuh /nùh/ |
คำว่า วฺนํ "ภูเขา" นี้เพจอธิบายว่าเป็นคำสันสกฤต vana "ป่าไม้ใหญ่" แล้วแยกตามภาษามอญเป็น ว (พ่อ) + นํ (ต้นไม้) แต่ในจารึกคำนี้ใช้นำหน้าชื่อภูเขาทุกครั้ง คือ วฺนํ เจตฺกตางฺ และ วฺนํ ตฺรยา และในคำแปลเพจเองก็แปลว่า "พนมเจตกตาง" และ "พนมตรยา" ตรงกับคำว่า ភ្នំ "ภูเขา" ของเขมร และ "พนม" ที่ไทยยืมไป
ทุกคำในตารางนี้ล้วนต่อเนื่องกับภาษาเขมรปัจจุบัน และพบในจารึกเขมรอื่นๆนับร้อยหลัก ภาพรวมจึงชัดเจนว่าภาษาของจารึก K.227 คือภาษาเขมรโบราณที่มีคำยืมสันสกฤตปนอยู่ตามปกติของจารึกสมัยพระนคร
สำหรับ သၟီ (สฺมิม) ที่แปลว่ากษัตริย์ในตารางข้างบน ปัจจุบันเขียนด้วยสระ ီ ซึ่งคำที่ใช้สระนี้ส่วนใหญ่ออกเสียงลงท้ายด้วย /m/ เช่น ဆီ (ฉิม) /chim/ "เลือด" และ တီ (ติม) /tɛm/ "รู้" แต่ชอร์โทบันทึกรูปมอญวรรณคดีของคำนี้ไว้ 2 แบบ คือ smiṅ และ smiṁ และบันทึกเสียงอ่านว่า /hmoiŋ/ ซึ่งลงท้ายด้วย /ŋ/ ตามรูป smiṅ เหมือนคำที่เขียนด้วย -ိၚ် อย่าง ထမိၚ် (ถมิง์) /həmoiŋ/ "พัน (ผ้า)" คำนี้จึงเป็นกรณีที่รูปเขียนปัจจุบันไม่ตรงกับเสียงอ่าน
6. จุดที่คำแปลกลับความหมาย
เมื่อความหมายของศัพท์แต่ละคำคลาดไปทีละนิด ผลรวมก็ทำให้เนื้อเรื่องเปลี่ยนไปเป็นคนละเรื่อง จุดที่เห็นชัดที่สุดมีดังนี้
ไพร่พลหนี กลายเป็นไพร่พลไล่ฟัน (บรรทัด 8-9)
... อิส วล นคร โผงฺ ปงฺ ปิตย กนฺตาลฺ มตฺตวาร รตฺ อิสฺส ...
คำแปลแบบเดิมคือ "ไพร่พลแห่งพระนครทั้งหมดต่างโยนปิตัยลงกลางมณฑปแล้วหนีไปสิ้น" เจนเนอร์ก็แปลวลีนี้ว่าทหารในพระนครโยนปิตัยแล้ว "fled" (หนี) เพจแปลใหม่ว่า "ผลเมืองทั้งหลายจับอาวุธ(ปิตย)(ลุกขึ้นสู้)กลางมณฑปแล้วไล่ฟัน(รอด)ทั้งหมด" ซึ่งต้องอาศัยคำมอญ 3 คำ ดังนี้
| คำในจารึก | เพจแปล | คำมอญที่อ้าง | ความหมายจริงของคำมอญ | เขมรโบราณ |
|---|---|---|---|---|
| ปงฺ | ยก | ပၚ် (ปง์) | ยก (คำยืมพม่า) | โยน |
| ปิตย | อาวุธ | ဂတေက် (คเตก์) | ค้อนไม้ | ปิไต (ไม่ทราบความหมายแน่ชัด อาจเป็นขนม) |
| รตฺ | ไล่ฟัน | ရတ် (รต์) | เกี่ยวข้าว | วิ่งหนี |
แต่ รตฺ ในจารึกเขมรแปลว่าวิ่งหนีมาตลอด และเนื้อเรื่องต่อจากนั้นก็เล่าว่ามีแต่เจ้าชายกับนักสัญชัก 2 คนที่ลุกขึ้นสู้ ซึ่งจะเข้ากับเรื่องก็ต่อเมื่อคนอื่นหนีไปหมดแล้ว
ประกาศตนเป็นคนวิชัยปุระ กลายเป็นปฏิญาณร่วมกับชาววิชัยปุระ (บรรทัด 22-24)
อฺนกฺ สญฺชกฺ ศฺรีเทว อฺนกฺ สญฺชกฺ ศฺรีวรฺทฺธน ชา กุเล ปฺรติชฺญา สฺยงฺ อฺนกฺ สฺรุกฺ วิชยปุร ...
เพจแปลบรรทัดนี้ว่านักสัญชักศรีเทวะและศรีวรรธนะ "ได้ปฏิญาณร่วมกับชาวชุมชน(เมือง)วิชัยปุระ" ทำให้ชาววิชัยปุระกลายเป็นอีกกลุ่มหนึ่งที่แยกจากนักสัญชักทั้งสอง แล้วนำไปสรุปในโพสต์ต่อมาว่าผู้ที่ออกรบคือชาววิชัยปุระ "ไม่ใช่ชาวเขมร" แต่ สฺยงฺ ในจารึกเขมรเป็นคำเชื่อมที่ชี้กลับไปยังประธาน (ดูหัวข้อ 3.2) ไม่ได้แปลว่า "ร่วมกับ" เจนเนอร์จึงแปลวลีนี้ว่า "The ʼnak sañjak Śrī Deva [and] the ʼnak sañjak Śrī Vardhana, who were kinsmen, declared [that they] were men of sruk Vijayapura" คือนักสัญชักทั้งสองซึ่งเป็นญาติกันประกาศว่าตนเป็นคนของสรุกวิชัยปุระ ชาววิชัยปุระในบรรทัดนี้จึงหมายถึงตัวนักสัญชักทั้งสองเอง
และ สฺรุกฺ ในจารึกเขมรคือหน่วยชุมชนหรือเขตปกครองภายในอาณาจักร การบอกว่าตนมาจากสรุกไหนก็เหมือนบอกว่ามาจากหมู่บ้านไหน ไม่ได้บอกว่าเป็นคนละชาติ ฌอร์ฌ เซแด็สเองก็เสนอว่าวิชัยปุระน่าจะอยู่แถวบันทายฉมาร์ เพราะจารึกที่พบที่นั่นมีผู้ที่ชื่อนฤปสิงหวรมันเหมือนในบรรทัด 12
เหลือแต่มือ กลายเป็นพังหลังคากระท่อม (บรรทัด 25-26)
สฺตจฺ ปงฺคํ ติงฺ จามฺป เถฺลงฺ เจฺรนฺ ติ ผฺตฺวลฺ สลฺ ไตย จามฺป โปะ นุ ลํเวง ตฺรู ต ไผฺท สฺยงฺ ต ตฺวลฺ
คำแปลแบบเดิมคือ "เจ้าชายคำนับทั้งสอง แล้วทั้งสองก็ไล่ตีฝ่ายจามที่บุกขึ้นมาเป็นจำนวนมาก ครั้นถูกโค่นล้มลงก็ยังเหลือมือไว้สู้ ฝ่ายจามใช้หอกแทงถูกท้อง ทั้งสองจึงล้มลง" เพจแปลใหม่ว่า "เสด็จบังคม(เชิดหน้า)บุกตีจามปา ถล่มฝ่าเข้าไปจนพังหลังคากระท่อมจามปา ยิงด้วยลูกศร ถูกข้างลำตัวทั้งหมดและล้มลง" ในตอนนี้มีจุดที่น่าสังเกตคือ
- ปงฺคํ เพจแยกเป็น ปัง "ยก" + คํ "หัว" ซึ่งอ้างว่าเป็นคำสันสกฤต แต่ภาษาสันสกฤตไม่มีคำว่า gaṁ ที่แปลว่าหัว คำนี้คือ "บังคม" ซึ่งไทยยืมไปจากเขมรนั่นเอง จึงยากที่จะแปลว่าเชิดหน้า
- สลฺ ไตย ที่ว่าเป็น "หลังคากระท่อม" ค้นไม่พบในพจนานุกรม และภาษามอญเองก็มี တဲ (ไต) "มือ" ที่ตรงกับ ไตย อยู่แล้ว
- ลํเวง ถูกตีความเป็น "ลูกศร" โดยอ้างว่ากร่อนเป็น လဴ (เลีย) ซึ่งต้องตัดเสียงทิ้งไปเกือบหมดคำ
กองทัพเขมร กลายเป็นเชลยเขมร (บรรทัด 27-29)
นา สฺตจฺ นำ อฺนกฺ เขฺมรฺ ตํปิงฺ ปฺวน ฉฺปงฺ อเนฺล ไภ ปิย ตปฺ ปฺรํปิย กรฺ คงฺ อิสฺส ลฺวะ กมฺวุชเทศ ...
ตอนนี้คือที่มาของข้อสรุปที่ว่าชาวเขมรเป็นคนที่ถูกกวาดต้อนมา คำแปลแบบเดิมคือ "เมื่อเจ้าชายนำทัพเขมร ตำปิงทั้งสี่สู้รบในเจ็ดสิบแปดแห่ง ต่างปกป้องเจ้าชายไว้ได้อย่างมั่นคง ครั้นกลับถึงแผ่นดินกัมพูชาแล้ว..." เจนเนอร์ก็แปลไว้ทำนองเดียวกันว่า "When His Majesty was pleased to lead the Khmer, all four taṃpiṅ fought in seventy-eight places to keep [him] safe from harm"
ในโครงสร้างประโยค อฺนกฺ เขฺมรฺ ตํปิงฺ ปฺวน คือประธานของกริยา ฉฺปงฺ "สู้รบ" ซึ่งเพจเองก็แปล ฉฺปงฺ ว่า "ต้าน ต่อต้าน ต่อสู้ รบ ทำสงคราม" ในตอนอื่น นั่นหมายความว่าชาวเขมรคือคนที่สู้ แต่ในตอนนี้เพจเปลี่ยน ฉฺปงฺ เป็นคำนาม "การสู้รบ" แล้วแปลว่า "นำคนเขมรสี่ตำบลจากการสู้รบ 78 ครั้ง" ทำให้ชาวเขมรกลายเป็นสิ่งที่ถูกนำมา ซึ่งคำว่า "จาก" ในคำแปลนี้ก็ไม่ได้มาจากคำใดในจารึกเช่นกัน
ส่วนที่แปลว่า "พระราชทานให้ตั้งที่อยู่อาศัยทั้งหมดในละแวกดินแดนกัมพุชะ" นั้น มาจาก กรฺ คงฺ อิสฺส ลฺวะ กมฺวุชเทศ แต่ถ้าดูตามคำอธิบายศัพท์ของเพจเอง ก็ไม่มีคำไหนที่แปลว่าตั้งที่อยู่อาศัยเลย
| คำในจารึก | เพจอธิบายว่า |
|---|---|
| กรฺ | ให้ |
| คงฺ | ค้าง เหลือ |
| อิสฺส | ทั้งหมด |
| ลฺวะ | ฝั่ง ฟาก บริเวณ |
| กมฺวุชเทศ | ดินแดนกัมพุชะ |
ความหมาย "ตั้งถิ่นฐาน" จึงไม่ได้มาจากคำใดในจารึก ซึ่งต่างจากที่เพจตั้งใจไว้ในหมายเหตุตอนต้นว่า "พยายามหลีกเลี่ยงการแต่งเติมเสริมความ"
นอกจากนี้ ตํปิงฺ ที่เพจเทียบกับคำว่า "ตำบล" ก็ไม่ตรงกันทั้งสระและตัวสะกด คำที่ใกล้กับ "ตำบล" กว่าคือ តំបន់ (ตํบนฺ) ที่แปลว่าเขต ซึ่งเป็นคนละคำ ส่วน ตํปิงฺ พบในจารึกนี้แห่งเดียว เจนเนอร์สันนิษฐานว่าเป็นหน่วยทหารประเภทไล่ล่า โดยสัมพันธ์กับ ติงฺ ที่แปลว่าไล่ตาม
7. ข้อกล่าวอ้างทางประวัติศาสตร์ในโพสต์ต่อๆมา
"พบ เขมร หลัง สยำ 6 ศตวรรษ" จริงหรือ
ตามพจนานุกรมภาษาเขมรก่อนสมัยพระนครของเจนเนอร์ ประกอบกับจารึกที่พบภายหลัง คำว่า "สยาม" และ "เขมร" พบในจารึกยุคแรกดังนี้
| คำ | จารึกที่เก่าที่สุด | การใช้ |
|---|---|---|
| syāṃ | K.557/600 ทวลวัดคำนูร ค.ศ. 611 | ในชื่อข้าทาส ku syāṃ po |
| kmer | K.1247 ราวคริสต์ศตวรรษที่ 7 (ไม่ระบุศักราช กำหนดอายุจากรูปอักษร) และ K.18 ค.ศ. 726 รวมทั้ง K.11 และ K.786 ที่ระบุปีไม่ได้แน่ชัด | เรียกชาวเขมร และเป็นชื่อข้าทาส |
ช่วงห่างจึงไม่ถึงร้อยปี ไม่ใช่ 6 ศตวรรษ และที่สำคัญคือคำว่า syāṃ ทุกแห่งที่ยกมาก็อยู่ในจารึกภาษาเขมรทั้งสิ้น การพบคำนี้จึงบอกว่าคนที่พูดภาษาเขมรเรียกคนบางกลุ่มว่าสยามมาตั้งแต่ตอนนั้น ไม่ได้บอกว่ามีภาษาสยามเขียนอยู่ในจารึก และยังแสดงด้วยว่ามีคนพูดภาษาเขมรอยู่แล้วตั้งแต่ตอนนั้น ไม่ว่าคำว่า "เขมร" จะถูกบันทึกไว้ครั้งแรกเมื่อไร ข้อที่ว่าเขมรมาทีหลังสยาม 6 ศตวรรษจึงขัดกับหลักฐานที่เพจยกมาเอง
ส่วนจารึก K.174 ที่เพจอ้างว่ามีคำว่า "สฺยำ" และเก่ากว่า K.227 ราว 5-6 ศตวรรษนั้น ที่จริงเป็นจารึกภาษาเขมร 5 บรรทัดที่สลักบนผนังหินของเพิงผาพระพุทธเลอ บนเขาพนมกุเลน ระบุมหาศักราช 869 (ค.ศ. 947) และไม่มีคำว่า สฺยำ อยู่ในจารึก เพจน่าจะพิมพ์เลขผิดหรือสับสนกับจารึกหลักอื่น ซึ่งหลักที่น่าจะตั้งใจพูดถึงคือ K.154 ที่เลขต่างกันเพียงหลักเดียว จารึกหลักนี้คือศิลาจารึกภูมิก็อมเรียง (សិលាចារឹកភូមិកំរៀង) เป็นศิลาจารึกภาษาเขมรสมัยก่อนพระนครจากบ้านก็อมเรียงในจังหวัดกันดาล ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติกัมพูชา ระบุมหาศักราช 656 (ค.ศ. 734) ในด้านที่ 2 มีชื่อ ku syāṃ อยู่ในรายชื่อข้าทาสที่ถวายแด่เทพเจ้า จารึกนี้เก่ากว่า K.227 ราว 5 ศตวรรษตรงกับที่เพจว่า แต่ก็เป็นจารึกภาษาเขมร และใช้คำนี้เป็นชื่อข้าทาสแบบเดียวกับ K.557/600
"เสด็จ" "สมเด็จ" เป็นคำสยามดั้งเดิมหรือ
คำว่า stac พบแล้วในจารึกเขมรก่อนสมัยพระนครอย่าง K.710 และ K.560/739 ในคริสต์ศตวรรษที่ 7-8 ก่อนที่จะมีจารึกภาษาไทยหลักแรกหลายร้อยปี ในภาษาเขมรคำนี้ยังใช้อยู่จนถึงปัจจุบันในรูป ស្ដេច "กษัตริย์" และ สํตจฺ ก็สร้างจาก สฺตจฺ ด้วยการเติมหน่วยคำกลางแบบเขมร (ดูตารางในหัวข้อ 2) กลายเป็น សម្ដេច ในปัจจุบัน ส่วน တတ် (ตต์) tat /tɔt/ ที่เพจยกมาเป็นรากศัพท์ของ สฺตจฺ นั้นแปลว่าตัด ตัดข้าม ต้องตีความต่ออีกหลายชั้นจึงจะไปถึง "เดินหน้า" หรือ "ผู้มีความเด็ดขาด" ได้ และเสียงก็ต่างกันทั้งต้นคำ (st- กับ t-) และตัวสะกด (-c กับ -t) อีกทั้งถ้า สฺตจฺ เป็นคำสยามดั้งเดิมจริง ก็ไม่จำเป็นต้องหารากศัพท์จากภาษามอญ ข้ออ้างสองส่วนนี้จึงไปด้วยกันได้ยาก
"เขมรล้มกษัตริย์ขอม" กับตำนานพระเจ้าแตงหวาน
ข้อความสั้นๆในภาพประกอบโพสต์ที่ว่าคำว่าเสด็จ สมเด็จ "มีมาก่อนที่เขมรจะล้มกษัตริย์ขอมเสียอีก" นั้นแสดงให้เห็นว่าเพจเชื่อว่า "ขอม" ผู้สร้างเมืองพระนครกับ "เขมร" เป็นคนละชนชาติกัน และเขมรขึ้นมามีอำนาจด้วยการล้มกษัตริย์ขอม ซึ่งเป็นความเชื่อที่มักอ้างอิงกับตำนานพระเจ้าแตงหวาน ชาวสวนที่สังหารกษัตริย์แล้วได้ขึ้นครองราชย์แทนในช่วงหลังรัชกาลพระเจ้าชัยวรมันที่ 9 (คริสต์ศตวรรษที่ 14) โดยในโลกออนไลน์มักตีความต่อว่าเป็นการที่ทาสเขมรลุกขึ้นล้มราชวงศ์เดิมของผู้สร้างเมืองพระนคร แต่ความเชื่อนี้มีปัญหาหลายข้อ
- ตำนานพระเจ้าแตงหวานเพิ่งปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรในพงศาวดารที่เขียนขึ้นหลังเหตุการณ์หลายร้อยปี โดยไม่มีหลักฐานร่วมสมัยรองรับ และมีโครงเรื่องคล้ายตำนานพม่าที่เก่ากว่า นักวิชาการจึงมองว่าเป็นตำนานมากกว่าเหตุการณ์จริง และต่อให้เป็นเรื่องจริง ตามเนื้อเรื่องเองนายแตงหวานก็เป็นคนในสังคมเขมรเดิม จึงไม่ได้เป็นการเปลี่ยนชนชาติ
- ศานติ ภักดีคำตรวจจารึกเขมรโบราณทั้งสมัยก่อนพระนครและสมัยพระนครแล้วไม่พบคำว่า "ขอม" เลย และเห็นว่าคำนี้น่าจะมาจากคำเขมรโบราณว่า กโรม "ใต้" เป็นคำที่คนไทยใช้เรียกคนอื่น และในเอกสารสมัยอยุธยาก็ใช้คำว่า "ขอม" และ "เมืองขอม" หมายถึงชาวเขมรและประเทศกัมพูชาเอง ไม่ได้เป็นชนชาติที่แยกจากเขมร
- คนในอาณาจักรนี้เรียกตัวเองว่า เกฺมรฺ/เขฺมรฺ มาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 (ดูหัวข้อย่อยสุดท้ายของหัวข้อนี้) และในจารึก K.227 เองซึ่งสร้างในรัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ก่อนช่วงเวลาของตำนานพระเจ้าแตงหวานกว่าร้อยปี ก็เรียกกองทัพของเจ้าชายว่า อฺนกฺ เขฺมรฺ อยู่แล้ว ชาวเขมรจึงเป็นคนของอาณาจักรนี้อยู่ก่อนแล้ว ไม่ต้องรอล้มกษัตริย์ของใคร
- คำว่า stac ก็เป็นคำที่ใช้อยู่ในจารึกภาษาเขมรมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7-8 ตามที่อธิบายไว้ในหัวข้อย่อยก่อนหน้า การที่คำนี้มีมาก่อนช่วงเวลาของตำนานจึงไม่ได้ทำให้เป็นคำของชนชาติอื่น
รายละเอียดเรื่องตำนานพระเจ้าแตงหวาน ความน่าเชื่อถือ และหลักฐานความสืบเนื่องของชาวเขมรจากสมัยพระนครจนถึงปัจจุบัน ได้เขียนไว้แล้วในบทความ ชาวเขมรปัจจุบันสืบทอดมาจากเขมรโบราณ อ้างอิงจากงานวิจัยและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ไม่ใช่จากตำนานหรือคำกล่าวอ้างลอยๆ
ชาวเขมรเป็นแค่คนที่ถูกกวาดต้อนมาหรือ
ข้อนี้อาศัยคำแปลบรรทัด 27-29 ซึ่งได้อธิบายไปแล้วในหัวข้อ 6 ว่าเป็นการแปลที่กลับประธานของประโยค นอกจากนี้ยังมีอีกหลายข้อที่ไม่เข้ากับข้อสรุปนี้
- ศัตรูในจารึกนี้คือจามปาตลอดทั้งเรื่อง นอกจากภรตราหุที่เป็นกบฏภายใน ไม่มีตอนไหนที่กล่าวถึงการรบกับชาวเขมร ถ้าเจ้าชายได้เชลยมาจากสงครามกับจามปา เชลยก็ควรเป็นชาวจาม ไม่ใช่ชาวเขมร
- จารึกหลักนี้ซึ่งสลักไว้ที่ปราสาทบันทายฉมาร์ในรัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 และบันทึกวีรกรรมของเจ้าชายกับนักสัญชัก ก็เขียนเป็นภาษาเขมรเอง เช่นเดียวกับจารึกอีกนับพันหลักในอาณาจักรนี้ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 ถ้าชาวเขมรเป็นแค่กลุ่มคนที่ถูกกวาดต้อนมาในตอนนั้น ก็ยากที่จะอธิบายว่าทำไมภาษาของพวกเขาจึงเป็นภาษาที่ใช้เขียนจารึกในอาณาจักรนี้มาหลายร้อยปีแล้ว
- คำว่าเขมรปรากฏในจารึกตั้งแต่ก่อนสมัยพระนคร (ดูหัวข้อย่อยแรกของหัวข้อนี้) และจารึกภาษาเขมรก็เรียกชาวมอญด้วยชื่อของเขาเองมาตั้งแต่สมัยนั้น เช่นในจารึก K.76 สมัยก่อนพระนคร (ราวคริสต์ศตวรรษที่ 6-7) มีคำว่า kñuṃ rmañ "ข้าทาสชาวมอญ" และจารึกวัดตาพระยา (K.1152) บนใบเสมาหินทรายที่วัดตาพระยา อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว ซึ่งระบุมหาศักราช 899 (ค.ศ. 977) กล่าวถึง phlu rmmañ คือ "ทางของชาวมอญ" ซึ่งเอียน โลว์แมน (Ian Lowman) ตีความว่าเป็นถนนจากเมืองพระนครไปสู่ดินแดนของชาวมอญทางทิศตะวันตก แสดงว่าคนที่เขียนจารึกภาษาเขมรแยกตัวเองออกจากชาวมอญมาตั้งแต่ตอนนั้นแล้ว
ต้นตระกูลวรมันและราชินีหลิ่วเย่ของฟูนาน
เพจบอกว่าต้นตระกูลกษัตริย์วรมันไม่ใช่เขมร แต่เป็นแขกนักเดินเรือชื่อโกณฑินยะที่รบชนะราชินีฟูนาน เรื่องโกณฑินยะนี้เป็นตำนานที่เล่ากันในบันทึกจีนอยู่แล้ว แต่ "วรมัน" (varman แปลว่าเกราะ ผู้คุ้มครอง) เป็นสร้อยพระนามภาษาสันสกฤตที่กษัตริย์หลายแห่งทั้งในอินเดีย จามปา และกัมพูชาใช้กัน ไม่ใช่ชื่อตระกูล ในจารึก K.227 เองก็มีพระนามกษัตริย์จามคือศรีชัยอินทรวรมัน (บรรทัด 16) ซึ่งเป็นศัตรูของกัมพูชาในจารึกนี้ การมีพระนามลงท้ายด้วยวรมันจึงไม่ได้บอกว่าสืบเชื้อสายมาจากคนเดียวกัน และตำนานนี้ก็ไม่เกี่ยวกับภาษาที่ใช้ในจารึก K.227 ที่เขียนขึ้นหลังจากนั้นกว่า 1,000 ปี
ชื่อ หลิ่วเย่ (柳葉) ในบันทึกจีนเป็นคำจีนที่มีความหมายในตัวว่า "ใบหลิว" ซึ่งฌอร์ฌ เซแด็สก็แปลไว้ว่า "Willow Leaf" การนำเสียงอ่านภาษาจีนกลางปัจจุบันไปเทียบกับคำมอญ လျး (ลฺยะ) "แสง" จึงมีน้ำหนักน้อย ยิ่งไปกว่านั้นเสียงภาษาจีนในยุคที่บันทึกเรื่องนี้ก็ต่างจากเสียง "หลิ่วเย่" ในปัจจุบันไปมาก (ในภาษาจีนยุคกลางยังมีตัวสะกดแม่กบอยู่ในคำว่า 葉 ด้วย ซึ่งยังพบได้ในภาษาจีนถิ่นเช่นกวางตุ้งอ่านว่า "หยิบ")
ขอม = แขก + กรอม
การอธิบายว่า "ขอม" มาจาก "แขก + กรอม" เป็นการแยกคำจากเสียงที่คล้ายกันเท่านั้น ไม่มีหลักฐานว่ามีคำว่า "แขกกรอม" อยู่ในเอกสารใดก่อนที่จะกลายเป็น "ขอม"
คำว่ามอญ-เขมร และชนเผ่า "ขไม" ในพงศาวดารสะเทิม
ข้อที่ว่าพงศาวดารมอญไม่เคยมีคำว่า "มอญ-เขมร" นั้นก็เป็นเรื่องปกติ เพราะ "มอญ-เขมร" เป็นชื่อกลุ่มภาษาที่นักภาษาศาสตร์ตั้งขึ้นในยุคสมัยใหม่ ไม่ใช่ชื่อชนชาติที่พงศาวดารโบราณจะต้องบันทึก ความเป็นญาติกันของ 2 ภาษานี้พิสูจน์ได้จากคำพื้นฐานที่ร่วมกัน ซึ่งคำมอญที่เพจยกมาเทียบได้ถูกในหัวข้อ 3.5 ก็เป็นตัวอย่างที่ดีอยู่แล้ว
ส่วนชนเผ่า "ขไม" ที่เพจยกมาจากพงศาวดารสะเทิมนั้น เพจไม่ได้ระบุว่าใช้พงศาวดารสะเทิมฉบับใด จึงยังตรวจข้อความต้นฉบับไม่ได้ แต่เกาะที่เพจกล่าวถึงคือเกาะปากแม่น้ำสาละวินฝั่งตะวันตกของเมืองเมาะลำเลิง ที่ภาษาพม่าเรียกว่า ဘီလူးကျွန်း (Bilu Kyun) ซึ่งเพจเขียนว่า "ปะลูจ้วน" ชื่อนี้แปลว่าเกาะยักษ์ ส่วนชื่อมอญเขียนว่า တကအ်ခၟိုင် (ตกอ์ขฺมิุง์) โดย တကအ် แปลว่าเกาะ
ในวิกิพีเดียภาษามอญอธิบายชื่อนี้ไว้ว่า เกาะนี้เดิมเป็นเกาะหลายเกาะที่ภายหลังต่อกันเป็นเกาะเดียว ส่วนหนึ่งของเกาะเคยถูกเรียกว่า တကအ်လကိုဟ် (ตกอ์ลกิุห์) "เกาะยักษ์" ส่วนที่เรียกว่า ခၟိုင် นั้นว่ากันว่ามาจากชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่งที่ขึ้นอยู่ที่นั่น และมีอีกความเห็นหนึ่งว่ามาจากชื่อชนเผ่าเซมัง (Semang) ชนพื้นเมืองผิวคล้ำผมหยิกที่ปัจจุบันอยู่ในคาบสมุทรมลายู ทั้งสองคำอธิบายนี้ไม่ได้โยงไปถึงเขมร ส่วนเรื่องคนที่จับเด็กไปกินก็เข้ากับตำนานยักษ์ที่ติดอยู่กับชื่อเกาะทั้งในภาษาพม่าและภาษามอญมากกว่า
ส่วนที่บอกว่าออกเสียงเหมือนคำที่ชาวกัมพูชาเรียกชนชาติตนเองนั้น เป็นการเทียบกับเสียงเขมรปัจจุบัน ខ្មែរ ที่ตัวสะกดไม่ออกเสียงแล้ว แต่ในจารึกเขมรโบราณคำนี้เขียนว่า kmer มีตัวสะกด -r มาตั้งแต่จารึก K.18 ใน ค.ศ. 726 ขณะที่ชื่อมอญลงท้ายด้วยเสียงนาสิก -ง ความคล้ายจึงมีแค่กับเสียงยุคปัจจุบัน แบบเดียวกับกรณีหลิ่วเย่ และต่อให้ในพงศาวดารมีชนเผ่าชื่อนี้อยู่จริง คนกลุ่มเล็กที่อยู่ตามเกาะและว่องไวในทะเลก็ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับภาษาของจารึก K.227 ที่สร้างขึ้นในอาณาจักรบนแผ่นดินใหญ่
"กมิร" ในจารึกขอมและชวา กับ "แขกกะมี่" ในหนังสือมอญ
ในโพสต์วันที่ 24 ตุลาคม เพจเสนอว่า "กมิร" ที่พบในจารึกขอมและจารึกชวาไม่น่าจะหมายถึงชาวเขมร แต่เป็นชนเผ่าแขกที่ในหนังสือมอญเรียกว่า ဂလာကမဳ อย่างไรก็ตาม ในจารึกภาษาเขมรไม่มีคำที่สะกดว่า "กมิร" คำที่พบคือ เกฺมรฺ (kmer) ในจารึกสมัยก่อนพระนคร ซึ่งน่าจะเป็นคำที่เพจหมายถึง ส่วนรูปที่สะกดด้วยสระอิอย่าง kmir นั้นเป็นรูปที่ใช้ในจารึกภาษาจามและภาษาชวาโบราณ
คำว่า เกฺมรฺ นี้คือคำเดียวกับ เขฺมรฺ ในจารึกสมัยพระนคร และ ខ្មែរ ในภาษาเขมรปัจจุบัน ลองดูการปรากฏของคำนี้ในจารึกเรียงตามยุคสมัย
| จารึก | สมัย | ข้อความ | ความหมาย |
|---|---|---|---|
| ศิลาจารึกเมลบ (K.1247 หรือ Ka 64) จังหวัดไพรแวง | ราวคริสต์ศตวรรษที่ 7 | กฺญุํ เกฺมรฺ (kñuṁ kmer) | ข้ารับใช้ชาวเขมร |
| ศิลาจารึกวัดไพรเมียน (K.18) จังหวัดตาแก้ว | ค.ศ. 726 | กุ เกฺมรฺ (ku kmer) | ข้ารับใช้หญิงชาวเขมร |
| ศิลาจารึกวัดภู (K.366) แขวงจำปาศักดิ์ | ค.ศ. 1139 | ไต เสา เขฺมรฺ (tai sau khmer) | ข้ารับใช้หญิงชื่อเสาที่เป็นชาวเขมร |
| ศิลาจารึกปราสาทบันทายฉมาร์ (K.227) | รัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 | อฺนกฺ เขฺมรฺ (ʼanak khmer) | ชาวเขมร |
| ภาษาเขมรปัจจุบัน | ខ្មែរ | เขมร |
จารึกวัดภู K.366 เป็นจารึกสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 ที่พบที่ปราสาทวัดภูในลาวใต้ ภายหลังถูกย้ายมาเก็บไว้ที่กรุงเทพฯ ข้อความภาษาเขมรระบุศักราชการสร้างรูปเคารพไว้หลายครั้ง ล่าสุดคือมหาศักราช 1061 (ค.ศ. 1139) แล้วตามด้วยรายชื่อข้ารับใช้ที่ถวายแก่เทวสถาน ซึ่งชื่อ ไต เสา เขฺมรฺ อยู่ในบรรทัด 27 ของด้าน A ศานติระบุว่าคำว่า เขฺมรฺ ในจารึกสมัยพระนครพบอย่างน้อย 2 หลัก คือ K.366 และ K.227 ซึ่ง K.366 เก่ากว่า แต่เนื่องจากจารึกเขมรมีจำนวนมาก จึงยังไม่อาจยืนยันได้ว่าเป็นหลักแรกที่ใช้รูปนี้
หลักฐานที่แสดงว่า เกฺมรฺ กับ เขฺมรฺ เป็นคำเดียวกันมีดังนี้
- การเปลี่ยนจาก ก เป็น ข นี้ไม่ได้เกิดกับคำนี้คำเดียว แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นระบบของพยัญชนะควบที่ขึ้นต้นด้วย ก ตามด้วยเสียงนาสิก ระหว่างภาษาเขมรสมัยก่อนพระนครกับสมัยพระนคร ตามที่เจนเนอร์บันทึกไว้ เช่น กฺญุํ → ขฺญุํ "ข้า" (ปัจจุบัน ខ្ញុំ) โกฺมจฺจฺ → โขฺมจฺ "ผี คนตาย" (ខ្មោច) เกฺมา → เขฺมา "ดำ" (ខ្មៅ) และ กฺมิ → ขฺมิ (ខ្មី) ส่วนสระ เ- และตัวสะกด ร ก็ตรงกันทุกตัว มีแช็ล อ็องแตลม์ (Michel Antelme) อธิบายว่าในพยัญชนะควบอย่าง /km-/ เสียง ก กับ ข ไม่ได้ใช้แยกความหมาย จึงเขียนสลับกันได้ตามยุคสมัยหรือถิ่น
- คำนี้ใช้แบบเดียวกันทั้ง 2 ยุค คือในรายชื่อข้ารับใช้ที่ถวายแก่เทวสถาน ตามหลังคำนำหน้าชื่อหรือชื่อคน ทั้งใน K.1247 K.18 สมัยก่อนพระนคร และ K.366 สมัยพระนคร จนถึง K.227 ที่ใช้เรียกกองทัพของเจ้าชาย
- รูปสระ เ- ในจารึกยังสืบมาเป็นคำว่า "เขมร" ที่ภาษาไทยยืมไปใช้ ส่วนในภาษาเขมรเองสระนี้เปลี่ยนไปเป็น แ- ในการเขียนปัจจุบันว่า ខ្មែរ
ส่วน kmir ในจารึกชวาและจามนั้น อ็องแตลม์ได้รวบรวมชื่อที่ชาติเพื่อนบ้านใช้เรียกชาวเขมรไว้ เช่น kmir และ kvir ในจารึกภาษาจามโบราณ kemir ในภาษาชวาโบราณ qimār ในภาษาอาหรับ และ 吉蔑 (jímiè) ในเอกสารจีน ซึ่งทั้งหมดใช้เรียกชาวเขมรหรือดินแดนกัมพูชา
ในจารึกชวาสมัยพระเจ้าไอร์ลังกา (Airlangga) เช่นจารึกจาเน (Cane) ใน ค.ศ. 1021 มีรายชื่อกลุ่มคนต่างชาติที่ต้องเสียภาษี (wārgga kilalān) ว่า
... wārgga kilalān kling āryya singhala paṇḍikira drawiḍa campa kmir ṛměn ...
ในรายชื่อนี้ ชาวอินเดียหรือที่ไทยเรียกว่า "แขก" มีชื่อเรียกแยกตามกลุ่มของตัวเองอยู่แล้ว ได้แก่ kling (กลิงคะ) āryya (อารยะ) paṇḍikira และ drawiḍa รวมทั้ง singhala (ชาวสิงหล) แต่ kmir อยู่ถัดจาก campa (ชาวจาม) และอยู่ก่อน ṛměn ซึ่งนักวิชาการตีความว่าหมายถึงชาวมอญ (เทียบกับคำว่า "รามัญ") นี่แสดงว่าชาวชวาในตอนนั้นรู้จักทั้งชาวเขมรและชาวมอญ และแยกเป็นคนละกลุ่มกัน ทั้งยังจัด kmir ไว้ในกลุ่มชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ ไม่ได้อยู่ในกลุ่มชาวอินเดีย
ส่วนคำว่า ဂကူကမဳ หรือ ဂလာကမဳ นั้น เพจเองก็บอกว่าจำมาจากหนังสือที่อ่านนานมาแล้วและยังหาต้นฉบับไม่พบ จึงยังตรวจสอบไม่ได้ว่าในหนังสือนั้นเขียนไว้อย่างไรและหมายถึงใคร ส่วนในพจนานุกรมของชอร์โท คำว่า ကမဳ อ่านว่า /kəmɔe/ เป็นกริยาแปลว่ามุงหลังคา เช่น ကမဳ ကဵု ကြောပ် တိ "มุงด้วยกระเบื้อง" ส่วนคำประสม ကမဳ စိၚ် ที่อยู่ในรายการเดียวกันก็เป็นคำนามในกลุ่มความหมายเดียวกัน ไม่พบความหมายที่เป็นชื่อชนชาติ และเสียงก็ไม่มีตัวสะกด -r แบบ kmer หรือ kmir ต่อให้ในหนังสือนั้นมีคำนี้ใช้เป็นชื่อคนกลุ่มหนึ่งอยู่จริง ก็เป็นเพียงชื่อที่เสียงคล้ายกันในวรรณกรรมของอีกภาษาหนึ่ง ในขณะที่ เกฺมรฺ และ เขฺมรฺ เป็นคำที่คนเขียนจารึกภาษาเขมรใช้เองต่อเนื่องมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 จนถึงปัจจุบัน และใน K.227 ก็ใช้เรียกกองทัพของเจ้าชายเอง ถ้าจะบอกว่า kmir ในจารึกชวาหมายถึงแขกกะมี่ ก็ต้องอธิบายด้วยว่าทำไมจารึกชวาจึงจัดไว้คู่กับชาวจามและชาวมอญ แทนที่จะอยู่ร่วมกับกลุ่มชาวอินเดียที่มีชื่อแยกไว้แล้ว
8. ทำไมคำแปลของนักวิชาการจึงเชื่อถือได้
ข้อมูลที่บทความนี้ใช้ตรวจสอบส่วนใหญ่มาจากนักวิชาการชาวตะวันตก ในขณะที่ผู้ที่ไม่เห็นด้วยกับคำแปลแบบเดิมบางท่านอาจมองว่านักวิชาการตะวันตกเข้าข้างเขมร จึงแปลให้ออกมาเป็นภาษาเขมร หัวข้อนี้จะอธิบายว่าคำแปลเหล่านี้ได้มาอย่างไร และทำไมจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าใครเป็นคนแปล
นักวิชาการตะวันตกไม่ได้ศึกษาแต่เขมร
พจนานุกรมภาษามอญที่บทความนี้ใช้ตรวจคำมอญก็เป็นผลงานของชอร์โท ซึ่งเป็นนักวิชาการชาวอังกฤษที่ทำงานด้านภาษามอญมาตลอดชีวิต นอกจากพจนานุกรมภาษามอญปัจจุบันแล้ว ยังรวบรวมพจนานุกรมจารึกมอญตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึง 16 โดยรวมข้อมูลที่ ชาลส์ อ็อตโต แบล็กเดน (Charles Otto Blagden) นักวิชาการชาวอังกฤษอีกคนหนึ่งเก็บไว้ก่อนหน้า ความรู้เรื่องภาษามอญโบราณที่มีอยู่ทุกวันนี้ส่วนใหญ่ก็มาจากงานของนักวิชาการกลุ่มนี้ ถ้าพวกเขามีอคติต่อมอญจริงก็คงไม่ทุ่มเทศึกษาภาษามอญถึงขนาดนี้
ส่วนเซแด็สผู้แปลจารึก K.227 ก็เคยทำงานอยู่ในสยามระหว่าง ค.ศ. 1918-1929 และชำระและแปลจารึกสุโขทัยตีพิมพ์เป็น ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ 1 ใน ค.ศ. 1924 ซึ่งยังเป็นงานพื้นฐานของการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยมาจนทุกวันนี้ และในการแปลจารึก K.227 เอง เซแด็สก็ไม่ได้ปัดภาษามอญทิ้ง ดังที่กล่าวไปแล้วในหัวข้อ 3.5 ว่าเขาเป็นคนชี้เองว่าคำว่า ติงฺ ตรงกับคำมอญ
นอกจากนี้ คนที่อ่านจารึกนี้ก็ไม่ได้มีแต่ชาวตะวันตก ข้อความถอดอักษรใน DHARMA ที่บทความนี้ใช้ ตรวจอ่านใหม่โดย ดอมีนิก ซูติฟ (Dominique Soutif) ร่วมกับ โฉม คนธา (ឆោម គន្ធា) นักวิชาการชาวกัมพูชา และศานติ ภักดีคำ นักวิชาการชาวไทยก็ยกจารึกนี้ในงานที่ตีพิมพ์โดยกรมศิลปากร โดยอ่านคำว่า อฺนกฺ เขฺมรฺ ว่าคือกองทัพของเจ้าชาย ตรงกับคำแปลของเซแด็ส ส่วนจารึกเขมรที่พบในประเทศไทยก็มีนักวิชาการไทยอ่านและแปลไว้เองจำนวนมาก อย่างจารึกวัดตาพระยา (K.1152) ที่ยกไว้ในหัวข้อ 7 ก็อ่านและแปลโดย อำไพ คำโท นักวิชาการชาวไทย ตีพิมพ์ในนิตยสารศิลปากร (ค.ศ. 1980) และหนังสือจารึกในประเทศไทย เล่ม 3 (ค.ศ. 1986) ของกรมศิลปากร คนจากหลายประเทศที่ไม่ได้มีผลประโยชน์ร่วมกันอ่านออกมาได้ตรงกัน เพราะวิธีการอ่านเป็นวิธีที่คนอื่นตรวจสอบซ้ำได้ ไม่ได้ขึ้นกับความรู้สึกของผู้อ่าน
กว่าจะได้คำแปลจารึกหลักหนึ่ง
การแปลจารึกเขมรโบราณเริ่มจากการทำสำเนาถูลอกจารึก (estampage) จากศิลาจริง ซึ่งหลายหลักผุกร่อนหรือแตกหัก แล้วอ่านทีละตัวอักษร ซึ่งรูปอักษรก็เปลี่ยนไปตามยุคสมัย จารึก K.227 ที่ DHARMA ตรวจอ่านใหม่ก็อ่านจากสำเนาถูลอกหมายเลข 315 ของสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบูรพทิศ (EFEO) ส่วนความหมายของแต่ละคำไม่ได้มาจากการเดาจากเสียง แต่มาจากการเทียบกับการใช้คำเดียวกันในจารึกเขมรหลักอื่นอีกนับพันหลัก จารึกหลายหลักมีทั้งภาคภาษาสันสกฤตและภาคภาษาเขมรที่เล่าเรื่องเดียวกัน ใช้ตรวจความหมายซึ่งกันและกันได้ และคำเขมรโบราณจำนวนมากก็ยังใช้อยู่ในภาษาเขมรปัจจุบัน ทำให้เห็นได้ว่าเสียงและความหมายเปลี่ยนไปอย่างไร
งานแบบนี้ใช้เวลายาวนาน เซแด็สตีพิมพ์ Inscriptions du Cambodge ทั้งหมด 8 เล่มระหว่าง ค.ศ. 1937-1966 ส่วนพจนานุกรมของเจนเนอร์ก็รวบรวมการปรากฏของแต่ละคำในจารึกไว้เป็นรายการ ซึ่งบทความนี้ใช้ตรวจความหมายมาตลอด และเมื่อหลักฐานไม่พอ นักวิชาการก็ยอมรับตรงๆว่ายังไม่รู้ เช่นคำว่า ปิตย ในจารึกนี้ที่ยังไม่มีใครทราบความหมายแน่ชัด รู้เพียงจากจารึกหลักอื่นว่าเป็นของที่มีผู้ดูแลในเทวสถาน เซแด็สเห็นว่าเป็นวัตถุศักดิ์สิทธิ์ ส่วนเจนเนอร์สันนิษฐานจากจารึก K.44 ว่าอาจเป็นขนมชนิดหนึ่ง และทั้งสองคนก็คงคำเดิมไว้ในคำแปลโดยไม่แปล ซึ่งต่างจากการให้ความหมายได้ทุกคำ
คำแปลเก่าแก้ได้ แต่ต้องมีหลัก
คำแปลของนักวิชาการรุ่นก่อนไม่ได้ถูกต้องเสมอไป และนักวิชาการรุ่นหลังก็แก้ไขกันมาตลอด จารึก K.227 เองก็เคยถูกแก้หลายครั้ง
- เอเตียน แอมอนีเย (Étienne Aymonier) ผู้ศึกษารุ่นแรกเข้าใจว่าผู้สู้ในจารึกคือพระเจ้ายโศวรมันที่ 1 แต่เซแด็สแย้งว่าคำว่า "นักสัญชัก" ไม่ปรากฏในจารึกยุคนั้นเลย และเจ้าชายก็ถูกเอ่ยชื่อไว้ตั้งแต่ต้นจารึก ผู้สู้จึงน่าจะเป็นเจ้าชาย
- เซแด็สใน ค.ศ. 1929 แบ่งคำว่า matt vā ra แปลว่า "ในปากของเขา" แต่เมื่อพบคำว่า มตฺตวาร ในจารึก K.930 ก็แก้ไว้ใน Inscriptions du Cambodge เล่ม 5 (ค.ศ. 1953) ว่าเป็นคำเดียว แปลว่า "มณฑป" ซึ่งเป็นตัวอย่างที่ดีของการแก้คำแปลด้วยการเทียบกับจารึกหลักอื่น
- DHARMA อ่านจารึกใหม่จากสำเนาถูลอก แล้วพบจุดที่อ่านต่างจากเซแด็ส เช่นชื่อภูเขา cek katāṅ ที่อ่านใหม่เป็น cet katāṅ และ manna ที่อ่านใหม่เป็น man nu พร้อมระบุจุดที่อ่านต่างไว้ให้ตรวจสอบได้
- โกลด ฌัก (Claude Jacques) ไม่เห็นด้วยกับที่เซแด็สเทียบภาพสลักที่บันทายฉมาร์ว่าเป็นเหตุการณ์เดียวกับในจารึก และเสนอว่าทั้งสองเล่าคนละเรื่องกัน
จารึกหลักอื่นก็เช่นกัน ตัวอย่างที่รู้จักกันดีคือจารึกสด๊กก๊อกธม (K.235) ที่พบในจังหวัดสระแก้ว ซึ่งกล่าวถึงลัทธิ kamrateṅ jagat ta rāja หรือ "เทวราช" เซแด็สเคยตีความว่าเป็นการบูชากษัตริย์ในฐานะเทพ แต่ต่อมา แฮร์มัน คุลเคอ (Hermann Kulke) ได้เสนอโดยอาศัยงานของนักวิชาการก่อนหน้าว่า เทวราชคือรูปพระศิวะในฐานะราชาแห่งเทพ ซึ่งกษัตริย์อัญเชิญไปตามเมืองหลวง ไม่ใช่ตัวกษัตริย์เอง ซึ่งเป็นการตีความที่ต่างจากเดิมมาก และยังเป็นประเด็นที่นักวิชาการถกเถียงกันต่อมา
สิ่งที่ตัวอย่างเหล่านี้มีเหมือนกันคือ ผู้แก้กลับไปดูตัวจารึกหรือสำเนาถูลอกอีกครั้ง เทียบคำกับการใช้ในจารึกหลักอื่น อธิบายด้วยหลักภาษาที่สอดคล้องกันทั้งจารึก และแสดงหลักฐานไว้ให้คนอื่นตรวจสอบได้ ถ้าไม่มีหลักฐานพอก็บอกว่ายังไม่แน่ใจ การเสนอคำแปลใหม่ของจารึก K.227 จึงทำได้เสมอ แต่ต้องผ่านเกณฑ์เดียวกันนี้ เช่นต้องอธิบายได้ว่าคำที่ให้ความหมายแบบมอญ เมื่อปรากฏในจารึกเขมรหลักอื่นแล้วแปลแบบเดียวกันได้หรือไม่ และทำไมการสะกดจึงตรงกับจารึกเขมรแต่ไม่ตรงกับจารึกมอญ
9. สรุป
- การเลือกเทียบคำในจารึกกับภาษามอญ ไทย หรือเขมรทีละคำ โดยใช้เสียงอ่านภาษาปัจจุบันเป็นเกณฑ์ และอธิบายส่วนที่ไม่ตรงว่า "กร่อน" ทำให้คำแปลเป็นไปได้หลายทางจนทดสอบไม่ได้ ส่วนคำสันสกฤตในจารึกเป็นคำยืมที่อยู่ในภาษาเขมรเองและแยกออกได้จากรูปเขียน จึงต่างจากการเลือกภาษาทีละคำ
- คำมอญที่เพจยกมาอ้างจำนวนมากมีความหมายในพจนานุกรมต่างจากที่อ้าง เช่น ရတ် (รต์) ที่แปลว่าเกี่ยวข้าว ဗျတ် (พฺยต์) ที่แปลว่ากรอง ဂတေက် (คเตก์) ที่แปลว่าค้อนไม้ ဗ္ဂပ် (พฺคป์) ที่แปลว่าประกอบเข้าด้วยกัน บางคำมีความหมายตรงกับที่อ้างจริง เช่น အလန် (อลน์) "ครั้ง" และ လွဟ် (ลฺวห์) "อาวุธ" แต่เสียงไม่ใกล้คำในจารึก และตัวสะกดที่จับคู่กันก็เปลี่ยนไปคนละแบบในแต่ละคำ ส่วนอีกหลายคำยังค้นไม่พบจากแหล่งข้อมูลที่เข้าถึงได้
- บางคำที่ใช้อธิบายเป็นคำที่ภาษามอญยืมมาจากภาษาพม่า ซึ่งรู้ได้จากพจนานุกรมของทั้ง 2 ฝั่ง รากศัพท์ในตระกูลภาษาทิเบต-พม่า และเสียงของคำ จึงไม่ได้เป็นหลักฐานว่าจารึกเป็นภาษามอญ
- คำที่เทียบได้ถูกเป็นคำร่วมเชื้อสายที่ภาษามอญและเขมรมีเหมือนกันอยู่แล้ว และจารึกใช้รูปสะกดแบบเขมรในคำเหล่านั้นด้วย
- ระบบเลขมอญของเพจต่างจากแบบเขมรแค่ค่า ไภ = 50 ซึ่งไม่มีหลักฐานในภาษามอญ และสูตรในบรรทัด 28 ก็คิดออกมาไม่ตรงกับคำตอบ ส่วนแบบเขมรได้ผลลงตัวและค่าของตัวเลขตรวจสอบได้จากจารึกหลักอื่น
- คำพื้นฐานที่ 2 ภาษาใช้คนละคำ เช่น สิบ ยี่สิบ ห้า ข้า วิ่ง ภูเขา และคำร่วมเชื้อสายที่แต่ละภาษาพัฒนารูปไปคนละแบบ เช่น สอง ชื่อ ในจารึกล้วนเป็นแบบเขมร
- ข้อสรุปว่าชาวเขมรเป็นเชลย มาจากการเปลี่ยนประธานของประโยคในบรรทัด 27 และความหมาย "ตั้งถิ่นฐาน" ที่ไม่มีคำใดในจารึกรองรับ ส่วนชาววิชัยปุระในบรรทัด 22-24 ก็คือนักสัญชักทั้งสองเอง ไม่ได้เป็นอีกกลุ่มที่แยกจากชาวเขมร
- คำว่าเขมรพบในจารึกตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 ห่างจากคำว่าสยามไม่ถึงร้อยปี และทั้งคู่อยู่ในจารึกภาษาเขมร
- ความเชื่อว่า "เขมรล้มกษัตริย์ขอม" อาศัยตำนานพระเจ้าแตงหวานที่ความน่าเชื่อถือต่ำ ขณะที่คำว่า "ขอม" ไม่พบในจารึกเขมรโบราณเลย และจารึก K.227 ซึ่งเก่ากว่าตำนานก็เรียกกองทัพของเจ้าชายว่าเขมรอยู่แล้ว
- คำว่า เกฺมรฺ ในจารึกสมัยก่อนพระนคร เขฺมรฺ ในจารึกสมัยพระนคร และ ខ្មែរ ในภาษาเขมรปัจจุบันเป็นคำเดียวกัน ส่วน kmir ในจารึกชวาก็หมายถึงชาวเขมร โดยแยกไว้คนละกลุ่มกับชาวมอญและชาวอินเดีย
- คำแปลแบบเดิมได้มาจากการเทียบการใช้คำกับจารึกเขมรอีกนับพันหลัก และนักวิชาการหลายชาติอ่านได้ตรงกัน คำแปลเก่าแก้ไขได้และถูกแก้มาแล้วหลายครั้ง แต่ต้องมีหลักฐานที่คนอื่นตรวจสอบได้
การศึกษาจารึกเขมรโดยมองไปที่ภาษาเพื่อนบ้านอย่างมอญนั้นเป็นเรื่องมีประโยชน์ เพราะช่วยให้เห็นที่มาของคำได้ลึกขึ้น อย่างที่เจนเนอร์ก็ทำไว้ในพจนานุกรมของเขา แต่ต้องทำโดยเทียบกับรูปมอญโบราณที่มีหลักฐาน และยอมรับผลเมื่อคำไม่ตรงกัน ถ้าเลือกภาษาทีละคำจนกว่าจะได้ความหมายที่ต้องการ ก็อาจกลายเป็นการจับแพะชนแกะไปโดยไม่ตั้งใจ
เราเข้าใจดีว่าเพจตั้งใจฟื้นฟูภาษามอญ และอยากให้คนหันมาสนใจความเป็นมอญที่ถูกลืมไป ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสนับสนุน แต่ข้อสรุปทางประวัติศาสตร์ที่ได้จากการแปลแบบนี้ยังไม่มีหลักฐานรองรับ และเมื่อเผยแพร่ออกไปในวงกว้างก็อาจทำให้คนเข้าใจคลาดเคลื่อนได้ จึงอยากชี้แจงไว้ตรงนี้
มอญกับเขมรเป็นญาติใกล้ชิดกัน เห็นได้จากความคล้ายคลึงของภาษา จึงไม่จำเป็นต้องแข่งกันว่าใครเป็นเจ้าของอะไร มอญเองก็มีมรดกทางวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่ไม่แพ้เขมร มีศิลาจารึกภาษามอญของตัวเองจำนวนมากตั้งแต่สมัยทวารวดี ซึ่งนักวิชาการก็ศึกษาและยืนยันว่าเป็นภาษามอญจริง เรื่องราวจากจารึกเหล่านั้นมีคุณค่ามากพอที่จะนำเสนอได้ด้วยตัวเอง
หวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้ที่สนใจทั้งภาษามอญและภาษาเขมร บทความนี้ไม่ได้ต้องการโต้แย้งตัวบุคคล แต่อยากชวนกันตรวจสอบข้อมูลด้วยหลักฐาน ระหว่างที่ค้นคำที่เพจยกมา เราเองก็ได้ความรู้เพิ่ม และพบว่าบางคำที่เพจอ้างมีอยู่จริง ถ้าทางเพจหรือผู้อ่านพบข้อมูลที่ต่างไปจากนี้ ก็ยินดีรับฟังและแก้ไข เพราะการนำเสนอข้อมูลที่ตรวจสอบได้จะทำให้คนเชื่อถือและสนใจวัฒนธรรมมอญมากขึ้นด้วย
เอกสารอ้างอิง
- เรียนภาษามอญ Learning Mon Language (เพจเฟซบุ๊ก) โดย อมร สิงห์วอน (ข้อความที่นำมาวิเคราะห์ในบทความนี้ ข้อความเต็มคัดเก็บไว้ในหัวข้อ 1)
- Shorto, H. L. A Dictionary of Modern Spoken Mon. London: Oxford University Press, 1962. ฉบับค้นออนไลน์: SEAlang Library Mon Dictionary (ใช้ตรวจความหมาย เสียงอ่าน รูปมอญวรรณคดี และที่มาของคำยืม ของคำมอญที่เพจยกมาและคำมอญที่ใช้เทียบ เช่น အာ ဒြေပ် ဒဴ မိုဟ် รวมทั้ง ကမဳ ในหัวข้อ 7 รวมทั้งคำพม่าต้นทางของคำยืม ค้นทั้งด้วยรูปเขียน สัทอักษร และความหมายภาษาอังกฤษ)
- Shorto, H. L. A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries. London: Oxford University Press, 1971. (รูปคำมอญโบราณที่ยกมาในบทความนี้อ้างผ่านพจนานุกรมของเจนเนอร์ซึ่งอ้างงานนี้ และการที่งานนี้รวมข้อมูลของแบล็กเดนไว้ในหัวข้อ 8)
- Min Site Chan. MonEng Dictionary (แอปพลิเคชัน iOS). App Store (ความหมายของ ကတဴ သ္ကုတ် และ အလန် ในหัวข้อ 3.3)
- ไนสักโลน (Nai Sac Lun). A Mon-Burmese Dictionary. ฉบับแอปพลิเคชัน A Ar Mon. App Store (ความหมายของ တမ္ညဝ် และ အလန် ในหัวข้อ 3.3)
- Myanmar Language Commission. Myanmar-English Dictionary. Yangon: Myanmar Language Commission, 1993. ฉบับค้นออนไลน์: SEAlang Library Burmese Dictionary (ความหมายและเสียงอ่านของคำพม่าในหัวข้อ 3.4 และคำพม่าที่ระบุว่ายืมจากมอญ ได้แก่ ကလန် และ တညင်း)
- Matisoff, James A. The Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT). Berkeley: University of California, 2015. เว็บไซต์ (รากศัพท์ทิเบต-พม่าของคำพม่าในหัวข้อ 3.4)
- Jenner, Philip N. A Dictionary of Angkorian Khmer. Pacific Linguistics 598. Canberra: Australian National University, 2009. PDF (Angkor Database) (ความหมายคำเขมรโบราณ คำแปลวลีจาก K.227 คำมอญโบราณที่ใช้เทียบ รายการจารึกที่พบ pitai, rat, bhai, rmmañ และคำ khñuṃ khmoc khmau khmi ที่เทียบกับรูปก่อนพระนคร)
- Jenner, Philip N. A Dictionary of Pre-Angkorian Khmer. Pacific Linguistics 597. Canberra: Australian National University, 2009. ฉบับค้นออนไลน์: SEAlang Library Old Khmer (การปรากฏของคำ syāṃ, kmer, rmañ และ stac ในจารึกก่อนสมัยพระนคร รูปก่อนพระนครของ khñuṃ khmoc khmau khmi รวมทั้ง ku syāṃ ในจารึก K.154 และ pitai ในจารึก K.44)
- DHARMA (dharmalekha.info)
- Doorjamb of the structure BC 44 of Banteay Chhmar temple (K. 227) (ตัวบทจารึกที่ใช้อ้างอิง และรายการจุดที่อ่านต่างจากเซแด็สในหัวข้อ 8)
- Stela of Tuol Prasat (K. 1247) (คำอ่าน kñuṁ kmer และอายุของจารึกจากรูปอักษรในหัวข้อ 7)
- Cœdès, George. "Études cambodgiennes, XXIII-XXIV." BEFEO 29 (1929), น. 289-330. Persée (คำแปลจารึก K.227 แบบเดิม ตัวเลข 30 และ 78 ข้อสันนิษฐานเรื่องที่ตั้งของวิชัยปุระ และเชิงอรรถหน้า 314-315 ที่เทียบ tiṅ กับคำมอญ toiŋ)
- Cœdès, George. Inscriptions du Cambodge เล่ม 2. Hanoi: Imprimerie d'Extrême-Orient, 1942. Zenodo (หน้า 123-124 ศิลาจารึกภูมิก็อมเรียง K.154 และชื่อข้าทาส ku syāṃ ในด้านที่ 2)
- Cœdès, George. Inscriptions du Cambodge เล่ม 5. Hanoi, Paris: École française d'Extrême-Orient, 1953. Zenodo (หน้า 315 เชิงอรรถ 3 ใต้จารึก K.930 ที่เซแด็สแก้ความหมายคำว่า mattavāra ในจารึก K.227 เป็น "มณฑป" และหน้า 288-291 ศิลาจารึกวัดภู K.366 ศักราช ที่เก็บรักษา และข้อความ tai sau khmer ในบรรทัด A27)
- ยอช เซเดส์ (ชำระและแปล). ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ 1 จารึกกรุงสุโขทัย. พระนคร, 2467 (ค.ศ. 1924). ข้อมูลบรรณานุกรม (มิวเซียมสยาม) (งานของเซแด็สเกี่ยวกับจารึกสุโขทัยในหัวข้อ 8)
- Cœdès, George. The Indianized States of Southeast Asia. แปลโดย Susan Brown Cowing, บรรณาธิการโดย Walter F. Vella. Honolulu: East-West Center Press, 1968. Internet Archive (หน้า 37 ตำนานโกณฑินยะกับราชินีหลิ่วเย่ "Willow Leaf" ของฟูนาน)
- ศานติ ภักดีคำ. "“เขมร” “กัมพูชา” และ “ขอม” ในหลักฐานเขมร." ใน แถลงงานคณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย พุทธศักราช 2564, น. 133-144. กรมศิลปากร, 2021. PDF (คำว่า "เขมร" ในจารึกเขมรและการใช้ในจารึก K.227 หน้า 138 ที่ไม่พบคำว่า "ขอม" ในจารึกเขมรโบราณ หน้า 142-143 การใช้คำว่า "ขอม" ในเอกสารสมัยอยุธยา รวมทั้ง เกฺมร ในจารึก K.1247 K.11 K.18 การเปลี่ยนจาก เกฺมร เป็น เขฺมร และ เขฺมร ในจารึก K.366)
- Chevance, Jean-Baptiste. "Inscriptions du Phnom Kulen : corpus existant et inscriptions inédites, une mise en contexte." BEFEO 100 (2014), น. 201-230. DOI (หน้า 206 และตารางหน้า 224 เรื่องที่ตั้งและศักราชของจารึก K.174 ที่เพิงพระพุทธเลอ)
- École française d'Extrême-Orient. Inventaire des inscriptions du Cambodge (ฉบับ 18 พฤษภาคม 2023). ไฟล์ตาราง (xlsx) (ที่ตั้ง ศักราช และจำนวนบรรทัดของจารึก K.154 และ K.174)
- ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย. จารึกวัดตาพระยา (K.1152) (ที่ตั้ง ศักราช ผู้อ่านแปล และแหล่งที่ตีพิมพ์)
- พิพัฒน์ กระแจะจันทร์. "รัฐทวารวดีล่มสลาย เพราะกัมพูชานำกลียุคมาสู่ชาวรามัญ." ศิลปวัฒนธรรม (ออนไลน์), 18 พฤษภาคม 2020. ศิลปวัฒนธรรม (การตีความ phlu rmmañ ในจารึกวัดตาพระยาของโลว์แมน)
- Lowman, Ian. "K. 227 and the 'Bharata Rahu' Relief: Two Narratives from Banteay Chmar." ใน Connecting Empires and States: Selected Papers from the 13th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, เล่ม 2, บรรณาธิการโดย Mai Lin Tjoa-Bonatz, Andreas Reinecke และ Dominik Bonatz, น. 241-256. Singapore: NUS Press, 2012. JSTOR (ความเห็นของโกลด ฌักที่ว่าจารึกกับภาพสลักเล่าคนละเรื่อง ส่วนการตีความ phlu rmmañ ในจารึกวัดตาพระยาของโลว์แมนอ้างผ่านบทความของพิพัฒน์ กระแจะจันทร์)
- Antelme, Michel. "Quelques hypothèses sur l'étymologie du terme « khmer »." Péninsule 37 (1998), น. 157-192. PDF (Angkor Database) (หน้า 157-158 และ 161 การเปลี่ยนจาก kmer เป็น khmer และหน้า 192 ชื่อเรียกชาวเขมรในภาษาจาม ชวา อาหรับ และจีน)
- Nufus, Asri Hayati. "Kehadiran Orang India di Jawa: Tinjauan Data Prasasti Abad XI–XV Masehi." AMERTA 42, no. 2 (2024), น. 81-100. DOI (หน้า 84-85 ข้อความรายชื่อ wārgga kilalān ในจารึกจาเน ค.ศ. 1021 และการตีความ kmir ว่าชาวเขมร ṛměn ว่าชาวมอญ)
- Kulke, Hermann. The Devarāja Cult. แปลโดย I. W. Mabbett. Data Paper 108. Ithaca: Southeast Asia Program, Cornell University, 1978. eCommons (การตีความใหม่ว่าเทวราชคือรูปพระศิวะ ไม่ใช่กษัตริย์ที่ได้รับการบูชาเป็นเทพ)
🤖 บทความนี้มีการค้นหาแหล่งอ้างอิงและเรียบเรียงข้อมูลโดยใช้ Claude Code ช่วย