φυβλαςのβλογ
บล็อกของ phyblas



ว่าด้วยเรื่องศิลาจารึกภาษาไทยที่พุกาม ซึ่งถูกนำเสนอให้เข้าใจผิดว่าเก่าแก่กว่าพันปี แต่ที่จริงเป็นจารึกอักษรขอมไทยสมัยอยุธยา
เขียนเมื่อ 2026/11/19 21:29
มีข้อความแชร์ในโลกโซเชียลว่า "มีการค้นพบศิลาจารึกในพม่า ที่มีอายุนับพันปี เป็นศิลาจารึกที่เขียนด้วยอักษรขอม แต่อ่านเป็นภาษาไทยได้ตรงๆ และเก่ากว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหง" แล้วใช้เป็นหลักฐานว่าขอมคือคนไทยโบราณ โดยที่มามาจากคลิปรายการที่พาไปดูจารึกหลักหนึ่งในพิพิธภัณฑ์ที่พุกาม แต่คำอธิบายที่แชร์มีการแต่งเติมเองและพูดเนื้อหาผิดไปจากคลิปจริง บทความนี้จะดูว่าในคลิปพูดไว้ว่าอะไร จารึกหลักนั้นคือหลักไหน พบที่ไหน เขียนไว้ว่าอะไร ที่จริงมีอายุเท่าไร แล้วความเข้าใจผิดนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร
1. สรุปเรื่องโดยย่อ
ขอตอบคำถามในชื่อบทความไว้ตั้งแต่ตรงนี้ ศิลาจารึกที่ถูกพูดถึงคือจารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม หรือหลักที่ 55 ในหนังสือประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 ซึ่งตั้งอยู่ในพิพิธภัณฑ์ที่พุกาม ประเทศพม่า แต่ตามบัญชีจารึกที่เก่าที่สุด ที่จริงแล้วพบที่มะริด เมืองท่าทางฝั่งทะเลอันดามันที่เคยอยู่ใต้อำนาจของอยุธยา อักษรที่ใช้คืออักษรขอมไทยสมัยอยุธยา อายุราวพุทธศตวรรษที่ 22 (คริสต์ศตวรรษที่ 16–17) จึงไม่ได้มีอายุนับพันปี ไม่ได้เก่ากว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหง และในจารึกก็ไม่มีคำว่า "ขอม" เลย จึงใช้เป็นหลักฐานว่าขอมคือคนไทยโบราณไม่ได้
1.1 บุคคลที่เกี่ยวข้อง
  • มยินซาน (မြင့်ဆန်း, Myint Hsan) สถาปนิกชาวพม่าที่สนใจศึกษาประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างพม่ากับอยุธยา ในไทยเป็นที่รู้จักในชื่อเล่นว่า มิคกี้ ฮาร์ท (Mickey Hart) และบางแหล่งเขียนชื่อเป็นภาษาอังกฤษว่า Myint Hsan Heart เขาเป็นผู้นำชมในสารคดี "โยเดียที่คิด(ไม่)ถึง" ของไทยพีบีเอส (พ.ศ. 2560 / ค.ศ. 2017) ในฉากที่ถูกตัดออกจากรายการ เขาพาไปดูจารึกหลักนี้ในพิพิธภัณฑ์พุกาม อ่านคำภาษาไทยให้ฟัง และสันนิษฐานว่าเป็นจารึกสมัยพุกาม เก่ากว่าสุโขทัย ก่อนจะต่อด้วยความเห็นของตัวเองว่าขอมคือคนไทยโบราณ
  • อัษฎางค์ ยมนาค ผู้เขียนเรื่องประวัติศาสตร์และการเมืองในเฟซบุ๊กและเว็บไซต์ของตัวเอง ซึ่งสื่อมักเรียกว่านักวิชาการอิสระ ดูคลิปนั้นแล้วเขียนโพสต์ในปี พ.ศ. 2565 (ค.ศ. 2022) ว่ามีการค้นพบศิลาจารึกอักษรขอม "อายุนับพันปี" ที่อ่านเป็นภาษาไทยได้ตรงๆ แล้วใช้เป็นหลักฐานว่าขอมคือคนไทยโบราณ ข้อความของเขาถูกลงซ้ำและแชร์ต่อหลายครั้ง
  • อาจารย์วรณัย พงศาชลากร นักวิชาการด้านโบราณคดี ทำสารคดีรายการ "ประวัติศาสตร์นอกตำรา" บรรยายโบราณสถานในกัมพูชา ได้เขียนอธิบายในเฟซบุ๊กเมื่อปี พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026) ว่าจารึกหลักนี้พบที่มะริด และเป็นสมัยอยุธยา โดยอ้างบัญชีจารึกของพม่าเมื่อ พ.ศ. 2464 (ค.ศ. 1921) และงานของนักวิชาการไทย
1.2 ลำดับเหตุการณ์
เวลา เหตุการณ์
พุทธศตวรรษที่ 22 (คริสต์ศตวรรษที่ 16–17) จารึกนี้ถูกสลักขึ้นด้วยอักษรขอมไทย ภาษาไทยสมัยอยุธยา บันทึกการถวายที่นาและข้าพระให้วัด
ก่อน พ.ศ. 2464 (ค.ศ. 1921) จารึกถูกนำจากมะริดมาเก็บที่พิพิธภัณฑ์พุกาม และลงไว้ในบัญชีจารึกที่พบในพม่าของชาร์ล ดูว์รัวแซล (Charles Duroiselle) นักจารึกศาสตร์ประจำรัฐบาลพม่าสมัยอังกฤษปกครอง
พ.ศ. 2502–2508 (ค.ศ. 1959–1965) ฝั่งไทยได้สำเนาจารึกมาอ่าน ศาสตราจารย์ฉ่ำ ทองคำวรรณ ตีพิมพ์คำอ่านในวารสารศิลปากร (พ.ศ. 2503 / ค.ศ. 1960) และในประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 (พ.ศ. 2508 / ค.ศ. 1965)
ไม่ทราบปี พิพิธภัณฑ์พุกามติดป้ายว่าเป็นจารึกสยามที่พบในเขตทวาย คริสต์ศตวรรษที่ 13 (พุทธศตวรรษที่ 18–19) สมัยพุกาม
พ.ศ. 2556 (ค.ศ. 2013) อาจารย์ก่องแก้ว วีระประจักษ์ อ่านจารึกใหม่ และกำหนดอายุไว้ในพุทธศตวรรษที่ 22 สมัยอยุธยา
8 กรกฎาคม 2560 (ค.ศ. 2017) คลิป "โยเดียที่คิด(ไม่)ถึง Deleted scene" ที่มยินซานพาไปดูจารึกถูกอัปโหลดขึ้นยูทูบ
31 พฤษภาคม 2565 (ค.ศ. 2022) อัษฎางค์โพสต์เรื่องจารึกในเฟซบุ๊กครั้งแรก แล้วลงซ้ำเมื่อ 14 สิงหาคม 2565 (ค.ศ. 2022) และในเว็บไซต์ของตัวเองเมื่อ 31 มกราคม 2567 (ค.ศ. 2024)
19 กันยายน 2569 (ค.ศ. 2026) อาจารย์วรณัยโพสต์ชี้แจงเรื่องที่พบและอายุของจารึก
1.3 อักษรขอมไทย
อักษรขอมที่ใช้เขียนภาษาไทยแบบที่เห็นในจารึกหลักนี้ก็คืออักษรขอมไทย ซึ่งคนไทยดัดแปลงมาจากอักษรเขมรและใช้กันมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยจนถึงรัตนโกสินทร์ การเขียนภาษาไทยด้วยอักษรขอมจึงเป็นเรื่องที่รู้กันดีอยู่แล้ว ไม่ใช่การค้นพบใหม่ ความรู้พื้นฐานเรื่องอักษรขอมไทยและวิธีพิมพ์ด้วยฟอนต์ RST-KHOMTHAI ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา อ่านได้ในบทความ รู้จักอักษรขอมไทยและวิธีพิมพ์ด้วยฟอนต์ RST-KHOMTHAI ในบทความนี้ก็จะใช้ฟอนต์ตัวเดียวกันนี้พิมพ์ข้อความจารึกเป็นอักษรขอมไทย โดยวางคู่กับคำปริวรรตเป็นอักษรไทยและคำแปลเป็นภาษาไทยปัจจุบัน เช่นคำว่า "ขอม" ก็เขียนเป็น ขอฯม
อักษรขอมไทยเป็นประเด็นที่ถูกนำไปตีความจนสร้างความเข้าใจผิดมาแล้วหลายครั้ง เพราะพอเห็นว่าอักษรที่เรียกว่า "ขอม" อ่านออกมาเป็นภาษาไทยได้ ก็มีคนนำไปสรุปต่อว่าขอมคือคนไทย อีกกรณีหนึ่งที่คล้ายกันคือคลิปที่อ้างว่าครูสอนภาษาชาวต่างชาติฟันธงว่าขอมคือไทย ซึ่งอธิบายไว้ในบทความ คลิปและข่าวปลอมที่อ้างว่า "นักวิชาการฝรั่งฟันธงว่าขอมคือไทย" สอนอะไรเรา
1.4 เนื้อหาในบทความนี้
หัวข้อต่อจากนี้จะไล่ดูรายละเอียดตามลำดับ เริ่มจากข้อความของอัษฎางค์และคลิปต้นทางว่าพูดไว้ว่าอะไร คนที่ดูคลิปตีความกันอย่างไร และอาจารย์วรณัยชี้แจงไว้อย่างไร จากนั้นจะดูตัวจารึกว่าเป็นหลักไหน พบที่ไหน เขียนไว้ว่าอะไร อายุเท่าไร และดูจากอะไรว่าเป็นอักษรสมัยอยุธยา แล้วจึงดูเรื่องคำว่า "ขอม" กับ "ขรอม" ที่มยินซานพูดถึง ตรวจข้อความของอัษฎางค์ทีละจุด รวมถึงข้อความทางประวัติศาสตร์อื่นๆของเขา ก่อนจะสรุปว่าความเข้าใจผิดนี้เกิดขึ้นและขยายตัวไปได้อย่างไร
2. ข้อกล่าวอ้างและที่มา
ข้อความต้นทางที่สร้างความเข้าใจผิดนี้มาจากอัษฎางค์ ยมนาค มีการโพสต์ซ้ำด้วยเนื้อหาใกล้เคียงเดิมหลายแห่ง แต่ที่เก่าที่สุดเท่าที่พบคือโพสต์เฟซบุ๊กเมื่อ 31 พฤษภาคม 2565 (ค.ศ. 2022) ซึ่งเป็นตอนที่ 1 ของบทความชุด "ไทยลอกแบบมาจากเขมรหรือเขมรลอกไปจากไทย" ที่มีทั้งหมด 3 ตอน ตอนนี้ใช้ชื่อว่า "ขอม ไม่ใช่เขมร ไม่ใช่ชื่อประเทศ" ต่อมาเมื่อ 14 สิงหาคม 2565 (ค.ศ. 2022) เขาก็เอาข้อความเดิมมาลงใหม่เกือบทั้งหมดในชุด "ขอม หาใช่ใครอื่น แท้จริงคือ คนไทยโบราณ" ที่มี 2 ตอน คราวนี้อยู่ในตอนที่ 2 ใช้ชื่อว่า "ขอมไทยในจารึกพุกามประเทศ" แล้วยังลงในเว็บไซต์ของเขาเองอีกครั้งเมื่อ 31 มกราคม 2567 (ค.ศ. 2024) ข้อความเรื่องจารึกในทุกฉบับเหมือนกันเกือบทุกคำ เปิดเรื่องไว้ว่า
อัษฎางค์ ยมนาค (31 พฤษภาคม 2565 / ค.ศ. 2022)
ในวิชาประวัติศาสตร์ไทย ที่สอนกันมาตลอดชั่วนาตาปี บอกว่า "ขอม" คือ "เขมร"
แต่ประวัติศาสตร์ของเขมรโบราณ ไม่เคยเรียกตัวเองว่า "ขอม"
มีการค้นพบศิลาจารึกในพม่า ที่มีอายุนับพันปี เป็นศิลาจารึกที่เขียนด้วยอักษรขอม แต่เมื่ออ่านแล้ว ไม่ได้เป็นอักขรวิธีที่เขียนแบบภาษาบาลีหรือภาษาเขมร
แต่เป็นอักขรวิธีแบบไทย
ศิลาจารึกแผ่นนี้ มีอายุเก่าแก่กว่าศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหงแห่งกรุงสุขโขทัย
ซึ่งเมื่ออ่านลงไปแล้ว สามารถอ่านออกมาเป็นภาษาไทยได้ตรงๆ เลย
ต่อจากนั้นเขาอธิบายว่าการเขียนด้วยอักษรขอมแต่อ่านเป็นภาษาไทยเป็นอย่างไร โดยเทียบกับที่ลูกชายเขียนนามสกุลด้วยอักษรโรมัน (ดูหัวข้อที่ 13) แล้วเล่าเรื่องที่ได้จากคลิปต่อว่า
ในสมัยพระเจ้าอนิรุทธิ์แห่งอาณาจักรพุกาม ได้มีการบันทึกไว้ว่า ขอมได้ยกทัพมาตีหงสาวดี พระเจ้าพระเจ้าอนิรุทธิ์จึงยกทัพมาต่อสู้
และก็บอกว่า “ขอม” ที่ว่านี้ก็คือ “คนไทยโบราณ” นั่นเอง
มีชนชาติที่พูดภาษาไต หรือภาษาไทย อยู่ทั่วไปในดินแดนแถบนี้ แต่คนที่พูดภาษาไต หรือไทย ที่อยู่ทางเหนือ เช่น ไทยใหญ่ ล้านนา สิบสองปันนา เรียกคนที่พูดภาษาไทย ที่อาศัยอยู่ทางใต้ (ใต้ของคนทางเหนือ ซึ่งก็คือบริเวณลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา) ว่า “ขอม”
แม้แต่ในบันทึกของอาณาจักรพม่าโบราณก็เรียก คนที่พูดไทยและอาศัยอยู่ในภาคกลางของไทยในปัจจุบันว่า “ขอม”
แล้วปิดท้ายด้วยข้อสรุปและที่มาว่า
สรุป คนโบราณที่อาศัยอยู่ในดินแดนแหลมทอง หรือแหลมอินโดจีน นับตั้งแต่ฝั่งพม่าทางตะวันตก ผ่านมาดินแดนสิบสองปันนาทางเหนือ ไปจนสุดลุ่มแม่น้ำโขงทางตะวันออก
เรียกคนที่พูดภาษาไต หรือไทย ที่อาศัยอยู่ในลุ่มแม่น้ำตอนกลางของดินแดนสุวรรณภูมิ ที่อยู่ใกล้กับทะเล ซึ่งก็คือภาคกลางของประเทศไทยในปัจจุบัน เหล่านี้ว่า “ขอม”
ซึ่ง “ขอม” ในที่นี้ ก็คือ “คนไทยในสมัยโบราณ” ซึ่งเป็นหนึ่งในกลุ่มคนที่ถูกเรียกว่า “ขอม”นั้นเอง
ขอมนครวัดเคยรุ่งเรืองเมื่อพันกว่าปีก่อน และสูญหายไปนานมากแล้ว
และเขมร ๔๐๐ ปีหลังมานี้ รับอิทธิพลทางวัฒนธรรมมาจากไทย เพราะเขมรเป็นเมืองขึ้นของไทยมา ๔๐๐ ปี
…
คลิปของ อ.มิกกี้ นักวิชาการชาวพม่า ที่โชว์หลักฐานว่า ในประวัติศาสตร์ของพม่าบอกว่าขอม คือคนไทยโบราณ ตามลิงค์นี้
…
ไทยเราไม่ได้เคลมว่าเราคือขอม แต่จากหลักฐานของพม่า บอกว่าไทยโบราณคือ ขอม รวมทั้งหลักฐานประกอบอีกหลายอย่างของพม่าก็ชี้ว่า ขอม คือ ไทยโบราณ
…
ที่มา: อ.มิกกี้ ฮาร์ท
นักวิชาการประวัติศาสตร์ชาวพม่า
รายการโยเดีย ที่คิดถึง ทาง Thai PBS
ในโพสต์ยังเล่าด้วยว่าเขาเขียนเรื่องนี้หลังจากดูคลิปนั้น จะเห็นว่าจารึกที่พุกามเป็นหลักฐานชิ้นแรกที่เขายกขึ้นมาเปิดเรื่องทั้งชุด ตอนที่ 2 ซึ่งใช้ชื่อว่า "ขอม คือต้นตระกูลไทย" ต่อยอดไปว่าคนไทยโบราณที่ละโว้คือ "ขอมละโว้" และตอนที่ 3 ซึ่งใช้ชื่อว่า "เขมรเป็นเมืองขึ้นของไทยมาตั้งแต่อยุธยาถึงรัตนโกสินทร์" ก็ปิดด้วยประโยคว่า "อย่าลืมว่า เขมรปัจจุบันไม่ใช่ขอมพระนครผู้สร้างนครวัด" ถ้าหลักฐานชิ้นแรกผิด ข้อสรุปที่สร้างต่อจากมันก็ไม่มีอะไรรองรับ
คลิปที่อัษฎางค์อ้างถึงชื่อว่า "โยเดียที่คิด(ไม่)ถึง Deleted scene" อัปโหลดเมื่อ 8 กรกฎาคม 2560 (ค.ศ. 2017) โดยช่อง Magenta Film Studio คำอธิบายคลิปเขียนว่า "จารึกปริศนาภาษาไทยก่อนสมัยสุโขทัย" ความยาวราว 9 นาที เป็นฉากที่ถูกตัดออกจากรายการ ในคลิปมยินซานพาไปดูจารึกหลักหนึ่งในพิพิธภัณฑ์ที่พุกาม ชี้ตัวอักษรบนแผ่นหินแล้วอ่านให้ฟังเป็นบางคำ
3. ในคลิปพูดไว้ว่าอะไร
มยินซานยืนอธิบายข้างศิลาจารึกในพิพิธภัณฑ์พุกาม พร้อมซับไตเติลว่า คำศัพท์แต่ละคำนี่ไม่ต้องแปล อ่านออกก็รู้ได้ทันที
มยินซานกับจารึกอักษรขอมภาษาไทยในพิพิธภัณฑ์พุกาม — โยเดียที่คิด(ไม่)ถึง Deleted scene (Magenta Film Studio, พ.ศ. 2560 / ค.ศ. 2017)
คลิปนี้มีซับไตเติลภาษาไทยฝังอยู่ในภาพ ข้อความด้านล่างถอดจากซับไตเติลนั้น เรียงตามลำดับเวลาในคลิป
เวลาในคลิป สิ่งที่พูด (ตามซับไตเติล)
0:05–0:20 "ผมเป็นคนชอบอ่านศิลาจารึกที่มีอายุพันกว่าปี" "ศิลาจารึกที่อายุต่ำกว่าพันปีนี่ คนที่อ่านได้มีเยอะมาก" "จารึกที่มีอายุมากกว่าพันปี ผมก็ชอบเป็นพิเศษ"
0:28–0:40 "จารึกภาษาไทยที่นี่อาจจะอายุไม่เกินพันปี แต่ก็เป็นศิลาจารึกภาษาไทยที่เก่ามากๆ"
0:49–1:10 "มีคำหนึ่งว่า เมืองทวาย นักวิชาการรุ่นหลังคิดว่าศิลาจารึกหลักนี้พบที่เมืองทวาย แต่ว่าลองอ่านเนื้อหา ศิลาจารึกไม่ได้อยู่ที่เมืองทวาย ที่ดินที่เมืองทวายนี้ ถวายให้กับพระพุทธศาสนา"
1:10–1:40 ชาวพุกามสร้างเจดีย์ แล้วถวายทาสและที่ดินให้เจดีย์ ทาสทำไร่ทำนาในที่ดินนั้นแล้วเอาผลมาบูรณะเจดีย์ "นี่เป็นความนิยมของสมัยพุกาม ที่นี่ก็คือลักษณะทำนองนั้น"
1:45–2:30 "แต่ละคำๆ เป็นภาษาไทยที่ชัดเจนมากๆ คำศัพท์แต่ละคำนี่ไม่ต้องแปล อ่านออกก็รู้ได้ทันที" แล้วชี้อ่าน "แ-ล-ว แล้ว นี่ไม่ใช่ภาษาบาลีแน่" "แล" "ท-า-น อันนี้เป็นท่าน" "ตำบล"
2:36–2:58 "อักษรเป็นอักษรขอม ภาษาเป็นภาษาไทย" (ตามด้วยภาพสมุดไทยที่เขียนด้วยอักษรขอมไทย)
3:00–4:05 "ศักราช เวลานี่เราไม่รู้ ไม่สามารถทราบได้ชัดเจนเพราะเสียหายไป" แล้วบอกว่าดูจากตัวอักษร และวิธีสะกด โดยยกว่า "ท-า-น น.หนูอยู่ข้างล่าง ลักษณะแบบนั้น ต่างกันในวิธีการสะกด" และดูความนิยมของเนื้อความ "ผมสันนิษฐานเองว่าศิลาจารึกหลักนี้ทำขึ้นในสมัยพุกาม คริสต์ศตวรรษระหว่าง 12 กับ 13 ก่อนสุโขทัย"
4:19–5:30 เปลี่ยนเรื่องไปพูดถึงบันทึกสมัยพระเจ้าอนิรุทธ์แห่งพุกามที่ว่า "กองทัพขอมยกมาตีหงสาวดี พระเจ้าอนิรุทธ์จึงส่งกองทัพของพุกามไปช่วย บันทึกไว้ แล้วบอกว่าขอมก็คือคนไทยโบราณ" แล้วอธิบายความหมายของคำว่าขอม โดยยกคำว่า "ขรอม" ในภาษาของรัฐฉาน เชียงตุง และสิบสองปันนา ว่าหมายถึงคนที่อยู่ใกล้ทะเลหรือทางใต้ของภูเขา แล้วสรุปว่า "ขรอมคือคนไทยโบราณ" จากนั้นคลิปยังตัดมาที่ภาพสลักเสียมกุกในนครวัด
5:38–6:30 ไปดูอีกหลักหนึ่งคือศิลาจารึก 4 ภาษา (มอญ ปยู บาลี พม่า) ว่า "ประมาณพุทธศักราช 1628" (ค.ศ. 1085)
6:30–9:17 สมัยก่อนไม่มีเส้นแบ่งเขตแดนและไม่แบ่งชนชาติ คนเรียกกันตามเมือง ไม่เชื่อว่าคนไทยย้ายมาจากภูเขาอัลไต ทุกกลุ่มอยู่ตรงนี้มาแต่ดั้งเดิม
ถ้าเทียบกับที่อัษฎางค์เขียน จะเห็นว่าส่วนที่ตรงกับคลิปคือ จารึกอยู่ในพม่า เขียนด้วยอักษรขอม และอ่านออกมาเป็นภาษาไทย แต่เรื่องอายุไม่ตรงกัน ในคลิปพูดว่า "อาจจะอายุไม่เกินพันปี" และบอกเองว่าการกำหนดสมัยพุกามเป็นการสันนิษฐานเอง ขณะที่บทความกลายเป็น"อายุนับพันปี" ส่วนเรื่อง"ขอมคือคนไทยโบราณ" มาจากช่วงที่พูดถึงบันทึกของพม่าและคำในภาษาไทใหญ่ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับตัวจารึก และในตัวจารึกเองก็ไม่มีคำว่าขอมเลย (ดูหัวข้อที่ 8) ส่วนเรื่องคำว่า "ขรอม" จะพูดถึงแยกไว้ในหัวข้อที่ 12
ภาพจารึกส่วนซ้ายของบรรทัดที่ 13-19 ซึ่งปรากฏช่วงต้นคลิป
4. คนดูคลิปตีความกันอย่างไร
ใต้คลิปต้นทางมีความเห็นทั้งหมด 281 รายการ (นับเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2569 / ค.ศ. 2026) เป็นความเห็นหลัก 114 รายการ ที่เหลือเป็นการตอบกลับ ยูทูบแสดงเวลาแค่ว่าเขียนไว้เมื่อกี่ปีก่อน จึงบอกได้แค่คร่าวๆว่ามีสองช่วงที่คนเข้ามาเขียนเยอะ ช่วงแรกคือปี พ.ศ. 2560 (ค.ศ. 2017) ที่ลงคลิปใหม่ๆ มี 28 รายการ อีกช่วงคือราวปี พ.ศ. 2566 (ค.ศ. 2023) มี 49 รายการ ซึ่งเป็นช่วงหลังจากที่อัษฎางค์โพสต์ และเป็นช่วงที่เรื่องอักษรขอมไทยกับเขมรถูกถกเถียงกันมากในโซเชียล
4.1 ส่วนใหญ่เชื่อตามทันที
ความเห็นเกือบทั้งหมดรับสิ่งที่พูดในคลิปไปเป็นข้อเท็จจริง ชื่นชมมยินซานที่ "รู้ประวัติศาสตร์ไทยดีกว่าคนไทย" และมีอย่างน้อย 16 ความเห็นที่เขียนประโยคทำนอง"ขอมคือคนไทยโบราณ" ไว้ตรงๆ ความเห็นที่ได้ไลก์มากที่สุดได้แก่
ไลก์ ความเห็น (ราวปีที่เขียน พ.ศ. / ค.ศ.)
110 "ชอบฟังนักวิชาการอิสระชาวพม่าท่านนี้รู้สึกรู้ประวัติศาสตร์ชาติไทยดีกว่าคนไทยอย่างเราเสียอีก" (2560 / 2017)
106 "ขอม คือ คนไทยโบราณ และคนเขมรปัจจุบันไม่ใช่ขอมที่สร้างนครวัด แต่เป็นชนชั้นทาสที่ก่อกบฏจนคนขอมต้องย้ายมาที่ลุ่มน้ำอโยธยา…" (2561 / 2018)
88 "ตอนนี้ที่ตัดออกไปค่อนข้างสำคัญนะครับ หมายความว่ามีจารึกภาษาไทโบราณที่เก่ากว่าจารึกพ่อขุนราม … เก็บรักษาไว้ในพม่า ความรู้ใหม่เลย" (2560 / 2017)
61 "ตอนที่ตัดออกคือตอนที่สำคัญมาก … ถ้าไม่ตัดออกเนี่ยจะเป็นการกระชาก time line หลักเส้นเดียวของประวัติศาสตร์ชาติไทยเลย" (2560 / 2017)
51 "ขอมคือคนไทยโบราณ นักประวัติศาสตร์ไทยบางคนที่ชอบว่าคนไทยไม่มีอะไรเลย รับเค้ามาหมด ไม่อกแตกตายหรือนี่" (2561 / 2018)
มีหลายอย่างที่น่าสังเกต อย่างแรก ทั้งที่มยินซานพูดเองในคลิปว่าจารึกอาจจะอายุไม่เกินพันปี และเรื่องสมัยพุกามเป็นการสันนิษฐานเอง แต่คนดูส่วนใหญ่ก็ไม่ได้สนใจข้อจำกัดเหล่านี้เลย อย่างที่สอง หลายความเห็นตั้งทฤษฎีว่าฉากนี้ถูกตัดออกจากรายการเพราะจะไปกระทบประวัติศาสตร์ที่เราเรียนแบบฝังหัวมา และมีอย่างน้อย 13 ความเห็นที่ต่อว่านักวิชาการไทยหรือตำราเรียน บางความเห็นใช้คำหยาบ อย่างที่สาม ความเห็นที่ได้ไลก์ 106 ซึ่งเขียนไว้ราวปี พ.ศ. 2561 (ค.ศ. 2018) ก็บอกแล้วว่าเขมรปัจจุบันไม่ใช่ขอมผู้สร้างนครวัด แสดงว่าเรื่องเล่าแบบนี้มีอยู่ก่อนที่อัษฎางค์จะเขียนแล้ว เขาไม่ได้เป็นคนคิดขึ้น แต่เป็นคนเอามาเรียบเรียงจนดูเหมือนมีหลักฐานรองรับ
บางคนยังแต่งเรื่องต่อเองจากสิ่งที่ได้ฟัง เช่นความเห็นที่ได้ 19 ไลก์ว่า "ละโว้ยกทัพไปตีหงสาวดี พุกามยกทัพลงมาช่วยหงสาวดีรบกับละโว้ ละโว้พ่ายแพ้เชลยละโว้ถูกกวาดต้อนไปสร้างเจดีย์ที่พุกามและชเลยละโว้ได้ทำศิลาจารึกเป็นภาษาไทยที่นั่น ใครบอกละโว้เป็นเขมรถ้าเป็นเขมรทำไมใช้ภาษาไทยละ่คับ" ซึ่งเอาเรื่องจารึกกับเรื่องบันทึกสมัยพระเจ้าอนิรุทธ์ที่ในคลิปพูดแยกกันมาผูกเข้าด้วยกันเป็นเรื่องใหม่ ส่วนความคิดเห็นจำนวนมากก็พาไปสู่การดูถูกชาวเขมร และมีความเห็นภาษาเขมรเข้ามาด่ากลับอยู่บ้าง
4.2 คนที่เอะใจและค้าน
ใน 114 ความเห็นหลัก มีคนที่ตั้งข้อสงสัยหรือแย้งไม่ถึง 10 คน และแทบไม่มีใครกดไลก์ให้ เช่น
  • ความเห็นหนึ่งในปี พ.ศ. 2560 (ค.ศ. 2017) ที่ได้ 13 ไลก์ เดาว่าที่ฉากนี้ถูกตัดออกก็เพราะ "คงเป็นแค่การสันนิษฐาน" และ "ยังไม่มีหลักฐานชัดเจน เพราะเท่าที่ฟังตอนนี้มีแค่บันทึกของกษัตริย์พุกาม"
  • ความเห็นหนึ่งราวปี พ.ศ. 2561 (ค.ศ. 2018) ที่ได้ 11 ไลก์ บอกว่าอักษรบนจารึกเป็น "อักษรขอมไทย จารเป็นภาษาไทยและไม่ใช่หลักฐานใหม่" เพราะนักวิชาการไทยไปคัดลอกเนื้อหามาตั้งแต่ พ.ศ. 2502 (ค.ศ. 1959) ข้อนี้ถูก แต่ผู้เขียนก็ยังเชื่อว่าจารึกเก่ากว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหงอยู่ดี
  • ความเห็นหนึ่งราวปี พ.ศ. 2562 (ค.ศ. 2019) บอกว่า "ขร็อมหรือกร็อม ในภาษาเขมรแปลว่าข้างล่าง" ซึ่งตรงกับคำอธิบายของนักวิชาการ (ดูหัวข้อที่ 12)
  • ความเห็นหนึ่งราวปี พ.ศ. 2566 (ค.ศ. 2023) ทักว่า "การใช้อักษรขอมเขียนภาษาไทย นี้ มีตัวอย่างเยอะอยู่เหมือนกัน"
ที่ละเอียดที่สุดคือความเห็นของผู้ใช้คนหนึ่งราวปี พ.ศ. 2566 (ค.ศ. 2023) ที่บอกว่าชอบศึกษาคำศัพท์ในจารึก และไปหาต้นตอมาเองเพราะ "ผมว่ามันทะแม่งๆครับ" แล้วไล่จุดที่เป็นพิรุธไว้ 4 ข้อ ข้อแรกเรื่องอายุ ว่า "อ.แกสันนิษฐานเองครับว่าเป็นจารึกสมัยพุกาม แต่ถ้าเทียบลักษณะอักษรและลายเส้นแล้วมันตรงกับจารึกอักษรขอมยุคอยุธยาครับ" โดยอ้างข้อมูลของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (ศมส.) และชี้ว่าการเอาตัวสะกดไปเขียนเป็นตัวเชิงไม่ใช่วิธีเขียนแบบจารึกสมัยเมืองพระนคร (ตรงกับที่อธิบายไว้ในหัวข้อที่ 11) ข้ออื่นๆก็ตั้งข้อสงสัยเรื่องเวลาของบันทึกสมัยพระเจ้าอนิรุทธ์ เรื่องที่ "บันทึกที่อาจารย์แกพูดถึง แกก็ไม่ได้เอามาโชว์ มีแต่คำพูดแก" และเรื่องที่ "ขรอม/กรอม" ที่แปลว่าทางใต้เป็นคำเขมร
แต่ความเห็นนี้ได้ไลก์แค่ 3 และมีผู้ใช้อีกคนเข้ามาเถียงด้วยจนมีการตอบกลับกันไปมาถึง 17 ความเห็น โดยฝ่ายนั้นตอบว่า "เชื่อนักวิชาการที่เรียนด้านประวัติศาสตร์มาโดยตรงมากกว่าคุณค่ะ" "โปรเขมรจังเลยนะคะ อยู่เขมรเลยดีกว่าไหมคะ ?" และอ้างว่าจะรู้อายุได้"ต้องทดสอบ Radiocarbon dating" ซึ่งพิพิธภัณฑ์"ต้องผ่านการตรวจหาอายุเรียบร้อยแล้ว" ทั้งที่การหาอายุด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสีใช้กับวัตถุที่มาจากสิ่งมีชีวิต ใช้กับแผ่นหินจารึกไม่ได้ ที่น่าสนใจคือคนที่ถูกกล่าวหาว่า "โปรเขมร" กลับเป็นคนเดียวที่พูดตรงกับนักวิชาการที่อ่านจารึกหลักนี้จริงๆ ส่วนนักวิชาการที่อีกฝ่ายยกมาอ้างก็คือผู้ที่บอกเองว่าสันนิษฐานเอา
5. คำชี้แจงของอาจารย์วรณัย พงศาชลากร
เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2569 (ค.ศ. 2026) อาจารย์วรณัย พงศาชลากร ได้เขียนอธิบายเรื่องนี้ในเฟซบุ๊กของเขาในชื่อ ปริศนา "จารึกอักษรขอมไทยกรุงพุกาม" จากความเข้าใจผิด ? ใจความโดยสรุปมีดังนี้
  • จารึกหลักนี้เป็นแผ่นหินทรายแดง อักษรขอมไทย ภาษาไทยปนบาลี ขุดพบก่อน พ.ศ. 2464 (ค.ศ. 1921) ที่เมืองมะริด (Mergui) เมืองท่าชายฝั่งอ่าวเบงกอลในลุ่มน้ำตะนาวศรี มีชื่ออยู่ในหนังสือ A List of Inscriptions Found in Burma ของดูว์รัวแซล แล้วต่อมาย้ายไปเก็บที่พิพิธภัณฑ์พุกาม
  • ข้อมูลและทะเบียนที่ขาดตอนไปตามความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของพม่า น่าจะทำให้ภัณฑารักษ์ของพิพิธภัณฑ์พุกามเข้าใจผิด แล้วเขียนป้ายว่าเป็นจารึกภาษาไทยโบราณที่พบในเขตทวาย อายุคริสต์ศตวรรษที่ 13 (พุทธศตวรรษที่ 18–19) สมัยพุกาม
  • ป้ายนี้เองที่ทำให้มยินซานเข้าใจไปว่าเป็นจารึกภาษาไทยที่เก่าแก่ที่สุดและเก่ากว่าสุโขทัย
  • เรื่องที่ว่าพระเจ้าอนิรุทธ์เรียกคนตระกูลไทที่อยู่ชายฝั่งทะเลว่า "ขอม" เป็นความเห็นของมยินซานเอง ยังไม่มีหลักฐานรองรับ และจนถึงปัจจุบันยังไม่เคยพบจารึกสมัยพระเจ้าอนิรุทธ์แม้แต่หลักเดียว มีแต่จารึกของพระเจ้าสอลู ผู้ครองราชย์ต่อมา แต่พอเห็นป้ายในพิพิธภัณฑ์ก็เลยนำมาใช้ยืนยันความคิดของตัวเอง และกลายเป็นเรื่องที่ถูกเผยแพร่ต่ออย่างเข้าใจผิดซ้ำซ้อน
  • นักวิชาการไทยศึกษาจารึกหลักนี้มาตั้งแต่ พ.ศ. 2502 (ค.ศ. 1959) ศาสตราจารย์ฉ่ำ ทองคำวรรณ อ่านแปลและทำคำอธิบายศัพท์ลงวารสารศิลปากรเมื่อ พ.ศ. 2503 (ค.ศ. 1960) และลงในหนังสือประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 เมื่อ พ.ศ. 2508 (ค.ศ. 1965) ซึ่งเป็นช่วงก่อนที่มยินซานจะไปอ่านป้าย
  • ต่อมา อาจารย์ก่องแก้ว วีระประจักษ์ ตั้งชื่อใหม่ว่า "จารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม" (ซึ่งอาจารย์วรณัยเห็นว่าก็มาจากความเข้าใจผิดของพิพิธภัณฑ์ตั้งแต่แรก) แล้วอาจารย์ก่องแก้วกับอาจารย์จีราวรรณ แสงเพ็ชร์ได้อ่านใหม่และศึกษาพัฒนาการของตัวอักษรเทียบกับจารึกหลักอื่น รวมถึงเทียบยศขุนนางในจารึกเมื่อ พ.ศ. 2556 (ค.ศ. 2013) สรุปว่ารูปอักษรและบริบทอยู่ในต้นพุทธศตวรรษที่ 22 สมัยอยุธยา (ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16)
  • อาจารย์กังวล คัชชิมา (พ.ศ. 2561 / ค.ศ. 2018) ศึกษาเทียบพัฒนาการของอักษรและการออกเสียง พบว่าใกล้เคียงกับจารึกสมเด็จพระราชมุนีบพิตร (K.1006) ซึ่งเป็นอักษรเขมรภาษาไทย อายุราว พ.ศ. 2126 (ค.ศ. 1583)
  • ข้อสรุปคือจารึกหลักนี้อยู่ในต้นพุทธศตวรรษที่ 22 (ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16) สมัยอยุธยา ไม่ได้เก่าไปถึงสมัยพุกามในพุทธศตวรรษที่ 17–19 (คริสต์ศตวรรษที่ 11–13) และพบที่มะริด ไม่ใช่ทวาย
ท้ายโพสต์ยังยกข้อความจารึกทั้งหลักที่ก่องแก้วถอดเป็นภาษาไทยปัจจุบันมาลง และลงภาพจารึกที่บอกว่าได้จากผู้ที่ชื่อ Si Thu ซึ่งเห็นป้ายของพิพิธภัณฑ์ได้ชัดเจน (ดูหัวข้อที่ 7)
มีจุดหนึ่งที่คลาดเคลื่อนเล็กน้อย คืออาจารย์วรณัยเขียนว่า K.1006 พบที่เขาพนมบาแคง แต่ที่จริงจารึกหลักนี้พบที่พระองค์ธมบนพนมกุเลน จังหวัดเสียมราฐ เมื่อ พ.ศ. 2510 (ค.ศ. 1967) ส่วนพนมบาแคงเป็นที่อยู่ของจารึกที่นักประวัติศาสตร์ไมเคิล วิกเกอรี (Michael Vickery) ใช้เทียบเพื่อกำหนดอายุ K.1006 ไว้ที่ราว พ.ศ. 2126 (ค.ศ. 1583) ซึ่งไม่ได้กระทบกับข้อสรุปเรื่องอายุ
6. จารึกในคลิปคือหลักไหน
ในคลิปไม่ได้บอกชื่อจารึก แต่จารึกอักษรขอมภาษาไทยที่อยู่ในพิพิธภัณฑ์พุกามมีอยู่หลักหนึ่งที่นักวิชาการไทยอ่านไว้นานแล้ว คือ จารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม ซึ่งในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 (พ.ศ. 2508 / ค.ศ. 1965) ให้เลขเป็น "หลักที่ 55 ศิลาจารึกอักษรขอมภาษาไทย ณ กรุงพุกาม" ข้อมูลโดยสรุปมีดังนี้
รายการ ข้อมูล
อักษร ขอมอยุธยา
ภาษา ไทย (มีคำบาลีปน)
วัตถุ หินทรายสีแดง แผ่นรูปใบเสมาหรือทรงกลีบบัว กว้าง 45 ซม. สูง 75 ซม.
จำนวนบรรทัด 1 ด้าน 25 บรรทัด
ที่พบ เมืองมะริด ตามบัญชีของดูว์รัวแซล (พ.ศ. 2464 / ค.ศ. 1921) ดูหัวข้อที่ 7
ที่อยู่ปัจจุบัน พิพิธภัณฑ์กรุงพุกาม (อยู่ที่นั่นแล้วตั้งแต่ก่อน พ.ศ. 2464 / ค.ศ. 1921)
ผู้อ่าน ศาสตราจารย์ฉ่ำ ทองคำวรรณ (พ.ศ. 2503 / ค.ศ. 1960) และอาจารย์ก่องแก้ว วีระประจักษ์ (พ.ศ. 2556 / ค.ศ. 2013)
อายุ พุทธศตวรรษที่ 22 (คริสต์ศตวรรษที่ 16–17) สมัยอยุธยา ดูหัวข้อที่ 10
ที่ยืนยันได้ว่าเป็นหลักเดียวกับในคลิป เพราะรูปทรงของหินตรงกันทุกอย่าง ส่วนบนของแผ่นแยกเป็นสองแฉกเว้าลงตรงกลางเป็นรูปตัว V และมีรอยร้าวยาวลากลงกลางแผ่น ซึ่งเห็นได้ทั้งในคลิป ในภาพถ่าย และในสำเนาลอกลายที่ ศมส. เผยแพร่ คำที่มยินซานชี้อ่านในคลิป เช่น "แล้ว" "แล" "ท่าน" "ตำบล" ก็อยู่ในคำอ่านที่ตีพิมพ์ไว้
สำเนาลอกลายจารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม ส่วนบนแยกเป็นสองแฉก มีรอยร้าวลากลงกลางแผ่น
สำเนาลอกลายจารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม จากภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร — ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ศมส.
7. จารึกพบที่ไหน
จารึกอักษรขอมภาษาไทยในพิพิธภัณฑ์พุกาม พร้อมป้ายภาษาพม่าและอังกฤษว่า Siamese Inscription พบในเขตทวาย คริสต์ศตวรรษที่ 13 สมัยพุกาม
จารึกอักษรขอมภาษาไทยในพิพิธภัณฑ์พุกามกับป้ายคำอธิบาย ภาพโดย Si Thu — เผยแพร่ในโพสต์ของอาจารย์วรณัย พงศาชลากร
ป้ายในภาพเขียนเป็นภาษาอังกฤษว่า "SIAMESE INSCRIPTION / This inscription was found in the Da-wei region on the southern part of Myanmar and was inscribed in the old Siamese language in the 13th Century AD (Bagan period)." แปลว่า "จารึกสยาม จารึกนี้พบในเขตทวายทางตอนใต้ของพม่า และจารึกเป็นภาษาสยามเก่าในคริสต์ศตวรรษที่ 13 (สมัยพุกาม)" ส่วนภาษาพม่าข้างบนก็เขียนความเดียวกัน โดยเรียกว่า "โยดะยา เจาะซา" (ယိုးဒယားကျောက်စာ) คือจารึกโยเดีย คำว่าโยเดียที่เป็นชื่อรายการก็คือคำที่พม่าใช้เรียกอยุธยาหรือสยามนี่เอง
ป้ายนี้อธิบายที่มาของคำพูดในคลิปได้หลายอย่าง "นักวิชาการรุ่นหลังคิดว่าพบที่เมืองทวาย" ก็คือข้อความบนป้าย และอายุคริสต์ศตวรรษที่ 12–13 (พุทธศตวรรษที่ 17–19) ที่มยินซานบอกว่า "สันนิษฐานเอง" ก็ตรงกับป้ายพอดี
แล้วที่จริงจารึกหลักนี้พบที่ไหน หนังสือของดูว์รัวแซลที่อาจารย์วรณัยอ้างถึงหาอ่านได้ในเว็บ Internet Archive ในบทนำเขียนไว้ว่าจารึกภาษาสยามที่พบในพม่ามีแค่ 2 หลัก หลักหนึ่งเขียนด้วยหมึกบนผนังของวัดใกล้วิหารอานันทะที่พุกาม อีกหลักหนึ่งเป็นแผ่นหินที่พิพิธภัณฑ์พุกาม ส่วนในภาคผนวก C ซึ่งเป็นตารางจารึกเบ็ดเตล็ดก็ลงไว้ดังนี้
ตารางภาคผนวก C ในหนังสือของดูว์รัวแซล แถวที่ 1 ระบุ Mergui, Pagan Museum, Siamese, Complete, Unpublished, Estampages sent to M. G. Coedes of Bangkok for favour of decipherment
ภาคผนวก C แถวที่ 1 ในหนังสือ A List of Inscriptions Found in Burma (1921) หน้า 216 — Internet Archive
แถวที่ 1 ระบุว่าที่พบเดิมคือ Mergui (มะริด) ที่อยู่ปัจจุบันคือพิพิธภัณฑ์พุกาม ภาษาสยาม สภาพสมบูรณ์ ยังไม่ได้ตีพิมพ์ และในช่องหมายเหตุบอกว่าได้ส่งสำเนาลอกลายไปให้ฌอร์ฌ เซแด็ส (Georges Cœdès) นักวิชาการชาวฝรั่งเศสที่อยู่บางกอกในตอนนั้นช่วยอ่านแล้ว แถวที่ 2 เป็นจารึกบนผนังเจดีย์ที่อยู่ที่เดิม เมื่อจารึกภาษาสยามที่เป็นแผ่นหินในพิพิธภัณฑ์พุกามมีอยู่หลักเดียว แถวที่ 1 ก็ต้องเป็นจารึกหลักนี้ ซึ่งยืนยันสิ่งที่อาจารย์วรณัยบอกไว้ว่าจารึกมาจากมะริด และอยู่ในพิพิธภัณฑ์พุกามมาตั้งแต่ก่อน พ.ศ. 2464 (ค.ศ. 1921) แล้ว
มะริดกับตะนาวศรีเป็นเมืองท่าทางฝั่งทะเลอันดามันที่อยู่ในอำนาจของอยุธยาอยู่เป็นเวลานาน ตรงกับที่จารึกเขียนด้วยอักษรและภาษาของอยุธยา และมีชื่อขุนนางแบบอยุธยาอยู่ (ดูหัวข้อที่ 10 และ 11)
ข้อมูลอื่นที่เคยระบุที่พบไว้จึงคลาดเคลื่อนกันหมด ฐานข้อมูลจารึกของ ศมส. ลงว่าพบที่กรุงพุกามราววันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2502 (ค.ศ. 1959) ซึ่งขัดกับบัญชีของดูว์รัวแซล เพราะดูว์รัวแซลบันทึกไว้ว่าจารึกอยู่ที่พิพิธภัณฑ์พุกามตั้งแต่ 38 ปีก่อนหน้านั้น วันที่นี้น่าจะเป็นช่วงที่ฝั่งไทยได้รับสำเนามาอ่านมากกว่า ชื่อบทความของอาจารย์ฉ่ำ (พ.ศ. 2503 / ค.ศ. 1960) บอกว่า "ณ กรุงพุกาม" แต่ในสารบัญภาษาอังกฤษของวารสารเล่มเดียวกันกลับเขียนว่า "found at Pegu" (หงสาวดี) ส่วนป้ายในพิพิธภัณฑ์บอกว่าเขตทวาย และอาจารย์ก่องแก้วก็ตั้งชื่อตามที่เข้าใจว่าพบที่พุกาม ไม่มีอันไหนตรงกับบัญชีที่เก่าที่สุด
8. จารึกเขียนไว้ว่าอะไร
เนื้อหาเป็นเรื่องการทำทาน คือถวายข้าพระยี่สิบครัวกับที่นาให้วัด ปักหินประโคนหมายเขตไว้ ฝากให้พระธรณี ท้าวจตุโลกบาล และพระอินทร์ดูแล แล้วสาปแช่งคนที่มาเบียดบังที่นานั้นให้ตกนรกอเวจี ให้โจรปล้น ไฟไหม้ จระเข้กัด งูกัด ช้างแทง ส่วนคนที่อนุโมทนาก็ให้พรให้มีอายุยืนพันปีและได้ไปสวรรค์ ท้ายจารึกเป็นรายชื่อขุนนาง "ออกขุนแก้ว ขุน... ขุนทองรักษา หมื่น..." ซึ่งน่าจะเป็นผู้ร่วมทำบุญหรือพยาน
ตารางนี้แสดงข้อความทั้ง 25 บรรทัดตามคำอ่านของอาจารย์ก่องแก้ว (พ.ศ. 2556 / ค.ศ. 2013) ช่องกลางด้านบนพิมพ์ตัวสะกดตามที่จารึกเขียนไว้ด้วยฟอนต์อักษรขอมไทย ใต้ลงมาคือคำปริวรรต ซึ่งถอดอักษรขอมเป็นอักษรไทยทีละตัวตามตัวสะกดเดิม โดยใส่พินทุ (ฺ) ไว้ใต้ตัวที่มีตัวเชิงซ้อนอยู่ข้างล่าง ส่วนช่องขวาคือคำแปลที่อาจารย์ก่องแก้วถอดออกมาเป็นภาษาไทยตามการสะกดปัจจุบัน (ในฐานข้อมูล ศมส. เรียกส่วนนี้ว่าคำปริวรรต) เครื่องหมาย … คือส่วนที่ชำรุดอ่านไม่ได้
บรรทัด อักษรขอมไทย / คำปริวรรต คำแปล
1 สุมภฯมสสฯตุ … นก์สต์ร …
สุมฺภมสฺสตุ … นกัสตัร …
ศุภมัสดุ … นักษัตร …
2 วิสาก์คฯฉตถฯมีเกิต์อา … ภกฯมหูฏีฏฯตว์ย
วิสากฺัคฉตฺถมีเกิตัอา … ภฺกมหูฏฺฏีตวัย
วิสาข ฉัฐมีเกิด อา … ภมหุรดี ด้วย
3 ทานฯบุน์น์ยฯสาสสฯณา … ตํบลวสสฯ …
ทาฺนปุนันฺยัสาสฺสณา … ตํปลวสฺส …
ทานบุญ ในศาสนา … ตำบล วัด …
4 สงคฯราชาแลวฯ์แลทาน์ … ญีสีบ์รฯคํวฯฯนย์
สงฺคราชาแลฺวัแลทานั … ญีสีปัคํรฺวนยั
สังฆราชา แล้วแล ทาน … ยี่สิบครัวใน
5 ตํบล์เมาชฬะแตน์นา … อนาสย …
ตํบลัเมาชฬะแตนันา … อนาสย …
ตำบลโมชฬะ แดนนา … อ นาใส …
6 ตํแตน์นาหีมฯน์ราชมลตรี ข.น ไถนาไส …
ตํแตนันาหฺมีนัราชมลตรี ข.น ไถนาไส …
ต่อแดนนา หมื่นราชมนตรี ข.น ไถ่นาใส่ …
7 เขาเถิงโครนีแลทานฯฯฯถาวฯยเบนนาพระพุทธฯเจา
เขาเถิงโครนีแลทานถฺวายเปนนาพระพุทฺธเจา
ให้เถิง โคน นี้แล ท่านถวายเป็นนาพระพุทธเจ้า
8 ไหรก์ษาสาสนานีนวยตํเทาตลนฤภา
ไหรกัษาสาสนานีนวยตํเทาตลนฤภา
ให้รักษาศาสนานี้ไว้ ต่อเท่าเท่าดล นฤพา-
9 ณแลทานไหบกัหีน์รฯพะโครวย์เบน์แตน์
ณแลทานไหปกัหีนัพฺระโครวยัเปนัแตนั
น แล ท่านให้ปักหินประโคน ไว้เป็นแดน
10 แลฝากวย์แกรฯพะธรณีแลรฯพะจตตฯุโลกบาลทงฯ์
แลฝากวยัแกพฺระธรณีแลพฺระจตฺตุโลกปาลทฺงั
แลฝากไว้แก่พระธรณี แลพระจตุโลกบาล ทั้ง
11 ลีแลอิน์ตราธิราชเบน์รฯพะทาน์ผิมหาบุรุสสฯผูไตกีตฯ
ลีแลอินัตราธิราชเปนัพฺระทานัผิมหาบุรุสฺสผูไดกฺตี
สี่แลอินทราธิราช เป็นประธาน ผิมหาบุรุษ ผู้ใดก็ดี
12 แลเอาฯนานีเเอาฯก์จาก์รฯพะพุทธฯเจาขํทฺานฯทงฯ์หลฯาย์นี รฯพะ
แลเอานานีโอกัจากัพฺระพุทฺธเจาขํทานทฺงัหฺลายันี พฺระ
แล เอานานี้ออกจากพระพุทธเจ้าขอท่านทั้งหลายนี้ พระ
13 พุทธฯเจาเกิต์มาเทาสาย์ทังฯสีสรํมุทธฯจง์ทานฯผูนน์ญ่าพบภฯ
พุทฺธเจาเกิตัมาเทาสายัทฺงัสีสรํมุทฺธจงัทาฺนผูนนัญ่าพปฺภ
พุทธเจ้าเกิดมา เท่าทราย ทั้งสี่สมุทร จงท่านผู้นั้นอย่าพบ
14 ญ่าเหนฯญ่าไตฝง์ญ่าไตญีน์จงฯรฯพะจัตตฯุโลกปฯาลทง์สี …
ญ่าเหฺนญ่าไตฝงัญ่าไตญีนัจฺงพฺระจัตฺตุโลกฺปาลทงัสี …
อย่าเห็นอย่าได้ฟังอย่าได้ยินจงพระจตุโลกบาลทั้งสี่ …
15 แลอิฯน์รฯตาทิราชบนัตาล์โตย์โทต์นันฯจํไบยังฯมหาอุบภฯิจี
แลอินัตฺราทิราชปนัตาลัโตยัโทตันฺนัจํไปยฺงัมหาอุปฺภิจี
แลอินทราธิราชบันดาล โดยโทษนั้นจม ไปยังมหาอพิจี
16 ณรกัตูตตฯงเทพทนธฯ์นน์เทิน์ อนจฯีง์ทานฯผูเบิยรนน์จง
ณรกัตูตฺตงเทพทนฺัธนนัเทินั อนฺจีงัทาฺนผูเปิยรนนัจง
นรก ดูดัง เทพทัณฑ์ นั้นเทอญ อนึ่งจงท่านผู้เบียน นั้นจง
17 เถิง์แกกรรมบรุ์จก์ขีรอฯยฯฯ์นย์อน์นิง์โจรบลฯน์ทาวฯรฯพะ
เถิงัแกกรรมบรุัจกัขีรฺอฺยันยัอนันิงัโจรปฺลนัทาฺวพฺระ
ถึงแก่กรรมบ่รู้จักกี่ร้อยนัย อนึ่งโจรปล้นท้าวพระ
18 ญาฤๅบตูไฝย์ไหมฯยไบ์นย์นําจง์จ่เฃฃบ์ชิวาเอาฯ
ญาฤๅปตูไฝยัไหฺมยไปันยันําจงัจ่เฃฃปัชิวาเอา
ยารื้อ ประตูไฟไหม้ไปในน้ำจงจระเข้ขบ ชีวาเอา
19 ผิไบบ่าจง์งูขบ์ชางฯแทง์เสีย์เอาฯชีพีสริะรา
ผิไปป่าจงังูขบัชาฺงแทงัเสียัเอาชีพีสริะรา
ผิไปป่าจงงูขบช้างแทงเสียเอาชีวี สรีระ
20 บต์นน์บาบจงตกแกผูเบียรนารฯพะเจานน์เทิน
บดันนับาปจงตกแกผูเบียรนาพฺระเจานนัเทิน
บัดนั้น บาปจงตกแก่ผู้เบียนนาพระเจ้า นั้นเทอญ
21 บุรุสสฯบุคคฯลผูไตผูนิง์แลอนุเมาทนาว่าสาธุ ๆ ตี
ปุรุสฺสปุคฺคลผูไตผูนิงัแลอนุเมาทนาว่าสาธุ ๆ ตี
บุรุษบุคคลผู้ใดผู้หนึ่งแล อนุโมทนา ว่าสาธุๆ ดี
22 ตีแลจง์ทานฯผูนน์มีอายุญินพน์บีจง์สํรฯมิทีธฯสิริว …
ดีแลจงัทาฺนผูนนัมีอายุญินพนัปีจงัสํมฺริทฺธีสิริว …
ดีแล จงท่านผู้นั้นมีอายุยืนพันปี จงสัมฤทธิ์สิริว …
23 สมบฯติตฯจง์มีรูบ์สมปฯต์ญิงกาวฯเทพตามานุสสฯ
สมฺปตฺติจงัมีรูปัสมฺปตัญิงกาฺวเทพตามานุสฺส
สมบัติ จงมีรูปสมบัติยิ่งกว่าเทพดามนุษย์
24 … ราชจง์ไตไบสวรรคเทิน์ เอากขุนแกว ขุน
… ราชจงัไตไปสวรรคเทินั ออกขุนแกว ขุน
… ราชจงสวรรค์เทอญ ออกขุนแก้ว ขุน
25 … ขุน์โทง์รก์สฯาหิมฯน์ …
… ขุนัโทงัรกัฺสาหฺมินั …
… ขุนทองรักษา หมื่น …
9. เทียบข้อความบนจารึกกับคำอธิบายในคลิป
ตรงที่มยินซานอ่านว่า "แล้วแลท่าน" อยู่ที่บรรทัดที่ 4 คือ แลวฯ์แลทาน์ ในที่นี้จะเห็นว่า "ว" อยู่ในรูปตัวเชิงห้อยใต้ "ล" และมีเครื่องหมายคล้ายไม้ทัณฑฆาต ซึ่งทำหน้าที่คล้ายวิรามในอักษรเขมรโบราณ แต่พบน้อยในอักษรขอมไทย คำปริวรรตของอาจารย์ก่องแก้วถอดเครื่องหมายนี้เป็นไม้หันอากาศ แต่รูปร่างใกล้เคียงไม้ทัณฑฆาตมากกว่า ในที่นี้จึงพิมพ์เป็นไม้ทัณฑฆาต
ต่อมาตรงที่เขาอธิบายเรื่องวิธีการสะกด เขายกคำในบรรทัดที่ 3 ที่เขียนว่า ทานฯ ก็คือ "ทาน" โดยใช้ "น" เป็นตัวเชิงวางข้างล่าง ซึ่งต่างจากคำว่า "ท่าน" ในบรรทัดที่ 4 และตลอดจารึกนี้มีคำว่า "ทาน" หรือ "ท่าน" หลายจุด มีทั้งเขียนในรูปตัวเชิงวางล่างและรูปตัวเต็มวางทางขวา
ส่วนตรงที่อธิบายคำว่า "ตำบล" คือบรรทัดที่ 5 โดยตรงต้นบรรทัดเห็นชัดว่าเขียนว่า "ตํบล" ตํบล และคำนี้ยังปรากฏในบรรทัดที่ 3 ด้วย
ต้นบรรทัดที่ 5 ของจารึก มีคำว่า ตํบล ตามด้วยชื่อตำบล
ภาพต้นบรรทัดที่ 5 ตัดจากในคลิปนาทีที่ 3:32 มีคำว่า "ตํบล" ตํบล ตามด้วยชื่อตำบลที่อาจเป็น "โมชฬะ" เมาชฬะ หรือ "สางทฺวยะ" สางทวฯยฯฯะ
และตรงที่มยินซานอ่านว่า "เมืองทวาย" ในคลิปน่าจะเป็นชื่อสถานที่ในบรรทัดที่ 5 ต่อจากคำว่า "ตำบล" ซึ่งอาจารย์ฉ่ำและอาจารย์ก่องแก้วต่างก็ถอดคำอ่านไว้ว่า "ตํบลโมชฬะ" ตํบลเมาชฬะ แต่อาจารย์ฉ่ำก็เขียนหมายเหตุไว้ท้ายบทความว่ายังไม่แน่ใจ และขอให้ผู้รู้ช่วยกันหาชื่อที่ถูกต้อง
โดยตัวอักษรส่วนแรกอาจเป็น "โม" เมา หรือ "สา" สา เพราะสระโอมีการเขียนในรูปที่เอาสระเอกับสระอามากระกบพยัญชนะเหมือนสระเอา และ "เม" เม กับ "ส" ส ก็ดูแล้วใกล้เคียงกันจึงสับสนได้
ส่วนถัดมาก็อาจเป็น "ช" ช หรือ "ง" ง เพราะอักษร 2 ตัวนี้ใกล้เคียงกันมากเมื่อเขียนด้วยอักษรขอมไทย
ส่วนที่สามอาจเป็น "ฬะ" ฬะ "ทูยะ" ทูยฯะ "ทัวยะ" หรือ "ทฺวยะ" ทวฯยฯฯะ โดยจะเห็นได้ว่า "ฬ" ฬ กับ "ทฺวย" ทวฯยฯฯ นั้นดูใกล้เคียงกันมาก อาจสับสนได้ง่าย ถ้าพยางค์สุดท้ายเป็น "ทฺวย" ก็จะใกล้กับคำว่าทวายขึ้นมา ดังนั้นที่มยินซานบอกว่ามีเขียนถึงเมืองทวายก็น่าจะหมายถึงตรงนี้ แต่ก็ยังเป็นแค่ความเป็นไปได้ และต่อให้ใช่ จารึกก็บอกแค่ว่าที่นาอยู่ที่ตำบลนั้น ซึ่งก็ตรงกับที่มยินซานเองพูดในคลิปว่าที่ดินอยู่ที่ทวายแต่ตัวจารึกไม่ได้อยู่ที่นั่น
มีอีกจุดที่ต้องระวังเวลาอ่านหนังสือของอาจารย์ฉ่ำ คือตัว "ฬ" ในคำอ่านที่ตีพิมพ์ออกมามีรูปร่างคล้าย "พ" มากจนอ่านผิดได้ง่าย (ดูภาพด้านล่าง) แต่ตัวอักษรในจารึกไม่มีทางเป็น "พ" เพราะอักษร "พ" พ ในอักษรขอมไทยมีรูปร่างต่างจาก "ฬ" ฬ และ "ทฺวย" ทวฯยฯฯ ไม่ได้ใกล้เคียงกันจนชวนให้สับสน
หมายเหตุเรื่องชื่อตำบลท้ายบทความของฉ่ำ ทองคำวรรณ
หมายเหตุเรื่องชื่อตำบล จากหน้า 76 ในบทความของอาจารย์ฉ่ำ "คำอ่านศิลาจารึกอักษรขอม ภาษาไทย ณ กรุงพุกาม ลักษณะตัวอักษรสมัย พ.ศ. 1900" manuscript.nlt.go.th
อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ อาจารย์ฉ่ำอธิบายคำศัพท์ไว้ว่าบางคำเป็นคำที่ภาษาไทยยืมมาจากเขมร เช่น "เกิด" ใน "ฉัฐมีเกิด" (ขึ้น 6 ค่ำ) ซึ่งภาษาเขมรใช้เรียกดิถีข้างขึ้น "เนา" ที่ภาษาเขมรแปลว่าอยู่ และ "ดล" ใน "ต่อเท่าเท่าดล" ที่ภาษาเขมรแปลว่าถึง จารึกหลักนี้จึงเป็นภาษาไทยที่มีคำบาลีและคำเขมรปนอยู่ ซึ่งเป็นลักษณะปกติของภาษาไทยในเอกสารสมัยอยุธยา
10. จารึกหลักนี้อายุเท่าไร
จารึกไม่มีศักราชเหลืออยู่ บรรทัดแรกที่น่าจะเป็นปีชำรุดไป อายุจึงต้องประมาณเอาจากรูปอักษรและเนื้อหา ซึ่งแต่ละคนให้ไว้ต่างกันดังนี้
ผู้กำหนด อายุที่ให้ เทียบกับจารึกพ่อขุนรามคำแหง (พ.ศ. 1835 / ค.ศ. 1292)
ป้ายพิพิธภัณฑ์พุกาม และมยินซานในคลิป สมัยพุกาม คริสต์ศตวรรษที่ 12–13 (ราว พ.ศ. 1644–1843) มยินซานบอกว่า "สันนิษฐานเอง" เก่ากว่า
อาจารย์ฉ่ำ ทองคำวรรณ (พ.ศ. 2503 / ค.ศ. 1960) ลักษณะตัวอักษรสมัย พ.ศ. 1900 (ค.ศ. 1357) อ่อนกว่าราว 65 ปี
อาจารย์ก่องแก้ว วีระประจักษ์ (พ.ศ. 2556 / ค.ศ. 2013) พุทธศตวรรษที่ 22 (ราวคริสต์ศตวรรษที่ 16–17) อักษรขอมอยุธยา ฐานข้อมูล ศมส. ลงว่าปลายพุทธศตวรรษ ส่วนอาจารย์วรณัยสรุปว่าต้นพุทธศตวรรษ อ่อนกว่าราว 270–370 ปี
อาจารย์กังวล คัชชิมา (พ.ศ. 2561 / ค.ศ. 2018) ใกล้เคียงกับ K.1006 ซึ่งมีอายุราว พ.ศ. 2126 (ค.ศ. 1583) อ่อนกว่าราว 290 ปี
นอกจากรูปอักษรแล้ว ในเนื้อหายังมีชื่อขุนนางที่ชี้ไปทางราชสำนักอยุธยา อาจารย์ก่องแก้วเทียบ "หมื่นราชมนตรี" กับตำแหน่งหลวงราชมนตรีและขุนราชมนตรีในพระไอยการตำแหน่งนาพลเรือนในกฎหมายตราสามดวง และพบว่า "ขุนแก้ว" กับ "ขุนทอง" มีอยู่ในกรมช่างดอกไม้เพลิงในทำเนียบเดียวกัน คำว่า "ออก" ที่นำหน้าชื่อขุนนาง (ออกขุนแก้ว) ก็เป็นแบบที่ใช้กันในสมัยอยุธยา
ส่วนเหตุผลที่มยินซานยกมาในคลิปว่า การถวายที่ดินและข้าคนให้วัดเป็นความนิยมของสมัยพุกามนั้น เนื้อหาแบบนี้ไม่ได้มีเฉพาะสมัยพุกาม จารึกในไทยตั้งแต่สมัยสุโขทัยถึงอยุธยาก็มีการถวายที่นาและข้าพระพร้อมคำสาปแช่งในทำนองเดียวกันอีกมาก เนื้อหาแบบนี้จึงใช้ระบุยุคไม่ได้
สรุปคือ อายุที่นักอ่านจารึกไทยให้ไว้อ่อนกว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหงทุกคน ถ้ายึดตามงานที่ใหม่กว่าคือพุทธศตวรรษที่ 22 (คริสต์ศตวรรษที่ 16–17) จารึกหลักนี้ก็มีอายุราว 400 ปีเท่านั้น ส่วนที่ว่าเก่ากว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหงมีที่มาจากป้ายในพิพิธภัณฑ์ที่มยินซานนำมาพูดต่อ และแม้แต่ตามป้ายนั้น อายุก็ยังไม่ถึงพันปี ตรงกับที่มยินซานพูดเองในคลิป ส่วนที่บอกว่าอายุนับพันปีเป็นการรับสารที่ผิดพลาดของอัษฎางค์เอง
11. ดูจากอะไรว่าเป็นอักษรสมัยอยุธยา
ถ้าเทียบกับอักษรที่เก่ากว่า จะเห็นลักษณะที่บอกว่าจารึกหลักนี้อยู่ในสมัยอยุธยาได้หลายจุด ตามที่อาจารย์สุรนี แก้วกลม สรุปพัฒนาการของอักษรขอมที่ใช้เขียนภาษาไทยไว้ในวิทยานิพนธ์ (พ.ศ. 2523 / ค.ศ. 1980)
  • ตัวสะกดเป็นตัวเชิง นี่คือจุดที่เห็นชัดที่สุด ในจารึกหลักนี้ตัวสะกดหลายคำซ้อนอยู่ใต้พยัญชนะต้นเป็นตัวเชิง เช่น "ช้าง" ชางฯ "ท้าว" ทาวฯ และ "จง" จงฯ การเขียนแบบนี้เป็นความนิยมของสมัยอยุธยา ส่วนจารึกอักษรขอมภาษาไทยสมัยสุโขทัยอย่างจารึกวัดป่าแดง (พ.ศ. 1949 / ค.ศ. 1406) ยังเขียนตัวสะกดเป็นตัวเต็มเรียงไปข้างหลัง และในจารึกเขมรสมัยเมืองพระนครตัวสะกดก็เป็นตัวเต็มเช่นกัน
  • มีรูปวรรณยุกต์ ในคำอ่านมีไม้เอกปรากฏในคำอย่าง "อย่า" ญ่า "ป่า" บ่า "ว่า" ว่า แม้จะยังไม่ได้ใส่ทุกคำ อักษรขอมสมัยสุโขทัยนานๆจึงจะพบวรรณยุกต์ สมัยอยุธยาพบมากขึ้น แล้วจึงใช้สม่ำเสมอในสมัยรัตนโกสินทร์
  • ยศขุนนาง คำว่า "ออก" นำหน้าขุนกับยศ "หมื่น" "ขุน" ที่ตรงกับทำเนียบศักดินาของอยุธยาตามที่อาจารย์ก่องแก้วเทียบไว้
  • อักษรขอมเขียนภาษาไทยเกิดขึ้นทีหลัง จารึกอักษรขอมที่เขียนภาษาไทยหลักแรกที่มีศักราชคือจารึกวัดป่าแดง พ.ศ. 1949 (ค.ศ. 1406) ถ้าจารึกหลักนี้เป็นสมัยพุกามจริง ก็จะเก่ากว่าหลักแรกอยู่ราว 100–300 ปี และยังมีลักษณะแบบอยุธยาล่วงหน้ามาก่อนอีก ซึ่งเป็นไปไม่ได้
รูปร่างของตัวอักษรเองก็เป็นแบบสมัยอยุธยา อาจารย์สุรนีอธิบายว่าอักษรขอมสมัยอยุธยาใช้เส้นโค้งน้อยลงกว่าสมัยสุโขทัย ตัวอักษรจึงโปร่งขึ้นและไม่กลมป้อมเท่าเดิม แต่ในศิลาจารึกหัวอักษรยังไม่ขมวดเป็นวงกลม ส่วนตัวเชิงของพยัญชนะบางตัวอย่าง ง ช ท ม ก็เลิกเขียนเป็นรูปเดียวกับตัวเต็ม เปลี่ยนไปใช้แค่ส่วนหนึ่งของตัวเต็มหรือเป็นรูปใหม่ ตามที่อาจารย์วรณัยเล่า อาจารย์ก่องแก้วกับอาจารย์จีราวรรณก็ได้เทียบรูปอักษรกับจารึกหลักอื่นที่มีศักราช และอาจารย์กังวลก็เทียบกับ K.1006 ที่มีอายุราว พ.ศ. 2126 (ค.ศ. 1583) ได้ผลไปในทางเดียวกัน
12. "ขอม" และ "ขรอม" ที่มยินซานพูดถึง
ในคลิปช่วง 4:19–5:30 มยินซานพูดว่าภาษาของรัฐฉาน เชียงตุง และสิบสองปันนา มีคำว่า "ขรอม" ที่หมายถึงคนที่อยู่ใกล้ทะเลหรือทางใต้ของภูเขา แล้วสรุปว่าขรอมคือคนไทยโบราณ เท่าที่ค้นดู ไม่พบแหล่งไหนที่บันทึกคำว่า "ขรอม" ในรูปนี้หรือในความหมายว่าคนใกล้ทะเล นอกจากที่ยกมาจากคลิปนี้เอง แต่มีคำที่ใกล้เคียงกันซึ่งนักวิชาการเคยอธิบายไว้
อาจารย์ศานติ ภักดีคำ (พ.ศ. 2564 / ค.ศ. 2021) อธิบายว่าในจารึกเขมรไม่เคยพบคำว่า "ขอม" แต่คำนี้น่าจะมาจากคำเขมรโบราณว่า "กโรม" (karom) ซึ่งแปลว่า ใต้ ข้างล่าง หรือทางใต้ ตรงกับคำว่า "โกฺรม" ในภาษาเขมรปัจจุบัน คำนี้พบในจารึกเขมรสมัยเมืองพระนครหลายหลัก และยังพบในจารึกนครชุมของสุโขทัยด้วย ("กโรมในตีนพิงค์") เมื่อเข้ามาในภาษาตระกูลไทก็เปลี่ยนเสียงเป็น "กะหลอม" "กล๋อม" แล้วกร่อนเป็น "ขอม" ดังนั้นคำว่า "กรอม" "กล๋อม" "กะหลอม" หรือ "ก๋าหลอม" ที่พบในตำนานของคนไท จึงมีความหมายว่าคนที่อยู่ทางใต้ สอดคล้องกับตำนานที่ว่าพวกกล๋อมเป็นคนที่อพยพขึ้นมาจากทางใต้ คำว่า "ขรอม" ที่มยินซานพูดถึงน่าจะเป็นคำในกลุ่มนี้
เขายังเห็นว่า "ขอม" ในจารึกวัดศรีชุมของสุโขทัยอาจหมายถึงคนในลุ่มเจ้าพระยาตอนล่างที่อยู่ทางใต้ของสุโขทัยและรับวัฒนธรรมเขมรไว้มาก ดังที่จารึกเล่าว่า "ขอมเรียกพระธม" คือเรียกพระธาตุหลวงด้วยคำเขมรว่า "ธม" ที่แปลว่าใหญ่ ถ้าจะหาจุดที่ความคิดของมยินซานมีเค้าอยู่บ้างก็คงเป็นตรงนี้ แต่ก็ต้องดูข้อจำกัดด้วย
  • ตัวคำว่า "ขอม" เองก็มาจากคำเขมร และเป็นคำที่บอกทิศทาง คือใช้เรียกใครก็ได้ที่อยู่ทางใต้ของผู้พูด ไม่ได้เป็นชื่อเรียกชนชาติใดชนชาติหนึ่ง จะสรุปว่าขอมหรือขรอมเท่ากับคนไทยโบราณจึงไม่ได้
  • ในเอกสารของอยุธยาเอง คำว่าขอมหมายถึงเขมรอย่างชัดเจน กฎมณเฑียรบาลระบุ "แขกขอมลาวพม่าเมงมอญ" ไว้เป็นชาวต่างชาติ พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ใช้ "เมืองขอม" หมายถึงกัมพูชา และหนังสือจินดามณีสมัยพระเจ้าบรมโกศก็เรียกคำเขมรว่า "คำขอม" และเรียกอักษรเขมรที่ใช้เขียนบาลีว่า "หนังสือขอม"
  • จารึกพุกามนี้ไม่ได้มีคำว่า "ขอม" อยู่เลย คำอธิบายในพิพิธภัณฑ์ก็ไม่มีคำว่า "ขอม" แต่ในคลิปตัดไปพูดเรื่องขอมต่อจากเรื่องจารึกทันที จึงชวนให้เข้าใจผิด
  • ต่อให้ในจารึกมีคำว่า "ขอม" อยู่ก็ไม่แปลก เพราะเป็นจารึกสมัยอยุธยา คนที่สลักจารึกหลักนี้อยู่ในยุคที่คนอยุธยาใช้คำว่าขอมเรียกเขมร ยังไงก็ไม่ได้ช่วยสนับสนุนว่าขอมคือคนไทยอยู่ดี
ส่วนบันทึกสมัยพระเจ้าอนิรุทธ์ที่ว่ากองทัพขอมยกมาตีหงสาวดี มยินซานไม่ได้บอกว่ามาจากเอกสารไหน และอย่างที่อาจารย์วรณัยชี้ไว้ ยังไม่เคยพบจารึกในรัชกาลของพระเจ้าอนิรุทธ์เลย เรื่องราวในรัชกาลนี้ส่วนใหญ่มาจากพงศาวดารพม่าที่เรียบเรียงขึ้นภายหลังหลายร้อยปี และคำที่ใช้ในพงศาวดารก็เป็นคำภาษาพม่า การแปลคำนั้นว่า "ขอม" แล้วตีความต่อว่าเป็นคนไทยจึงเป็นความเห็นของมยินซานเอง
13. ตรวจข้อความของอัษฎางค์ทีละจุด
ข้อความที่ยกมาในหัวข้อนี้มาจากโพสต์ฉบับแรกเมื่อ 31 พฤษภาคม 2565 (ค.ศ. 2022) ซึ่งฉบับหลังๆก็ใช้ข้อความเดียวกัน
13.1 "มีการค้นพบศิลาจารึกในพม่า ที่มีอายุนับพันปี"
ในคลิปที่อัษฎางค์บอกว่าดูแล้วเอามาเขียน ผู้ให้สัมภาษณ์พูดชัดว่า "จารึกภาษาไทยที่นี่อาจจะอายุไม่เกินพันปี" ที่มีคำว่าพันปีอยู่ในคลิปคือช่วงเปิดที่มยินซานบอกว่าตัวเองชอบอ่านจารึกที่อายุพันกว่าปี กับช่วงท้ายที่ไปดูศิลาจารึก 4 ภาษา ซึ่งบอกว่าราว พ.ศ. 1628 (ค.ศ. 1085) แต่นั่นเป็นคนละหลักกัน และไม่มีภาษาไทยอยู่ในนั้น ส่วนจารึกภาษาไทยหลักนี้ ต่อให้เชื่อตามป้ายในพิพิธภัณฑ์ ก็ยังอายุไม่ถึงพันปี และถ้ายึดตามนักวิชาการไทย ก็มีอายุราว 400–670 ปีเท่านั้น
13.2 "ศิลาจารึกแผ่นนี้ มีอายุเก่าแก่กว่าศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหง"
ข้อนี้ตรงกับที่มยินซานพูดในคลิป แต่มยินซานบอกเองว่าเป็นการสันนิษฐาน และที่จริงก็ตรงกับป้ายในพิพิธภัณฑ์ซึ่งให้ข้อมูลผิดทั้งที่พบและอายุ ส่วนคนที่อ่านจารึกหลักนี้จนตีพิมพ์คำอ่านทั้งสองคนให้อายุที่อ่อนกว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหง (ดูหัวข้อที่ 10) พอมาอยู่ในโพสต์ของอัษฎางค์ ข้อสันนิษฐานนี้ก็กลายเป็นข้อเท็จจริงไปโดยไม่ได้บอกว่าเป็นแค่ความเห็นของคนคนเดียว
13.3 "สามารถอ่านออกมาเป็นภาษาไทยได้ตรงๆ เลย"
ที่ว่าเป็นภาษาไทยนั้นถูก นักวิชาการไทยก็จัดจารึกหลักนี้เป็นภาษาไทยมาตั้งแต่อาจารย์ฉ่ำอ่านไว้เมื่อ พ.ศ. 2503 (ค.ศ. 1960) แต่ไม่ได้อ่านได้ตรงๆ อย่างที่ว่า อาจารย์ฉ่ำต้องทำคำอธิบายศัพท์ไว้ 16 คำ มีทั้งคำบาลีและคำที่ภาษาไทยยืมมาจากเขมร ชื่อตำบลในบรรทัดที่ 5 ก็ยังอ่านไม่ได้แน่ชัด และคนอ่านสองคนก็ยังอ่านตัวอักษรเดียวกันออกมาต่างกันหลายจุด เช่นบรรทัดที่ 6
ผู้อ่าน อักษรขอมไทย / คำปริวรรต คำแปล
อาจารย์ฉ่ำ ตแตนีนาหิมฯนราชบลต์รีขุนไถนาไส
ตแตนีนาหฺมินราชปลดัรีขุนไถนาไส
ต่อแต่นี้นาหมื่น, ราชปลัด หรือ ขุนไถ่นาใส่
อาจารย์ก่องแก้ว ตํแตน์นาหีมฯน์ราชมลตรี ข.น ไถนาไส
ตํแตนันาหฺมีนัราชมลตรี ข.น ไถนาไส
ต่อแดนนา หมื่นราชมนตรี ข.น ไถ่นาใส่
ภาษาไทยเมื่อหลายร้อยปีก่อนที่เขียนด้วยอักขรวิธีอีกแบบไม่ใช่สิ่งที่คนไทยปัจจุบันจะอ่านออกได้ทันที แม้แต่ผู้เชี่ยวชาญยังอ่านไม่ตรงกัน
13.4 "ตัวอักษรขอม แต่อ่านออกเสียงเป็นภาษาไทย เพราะคนไทยเป็นคนเขียน"
อัษฎางค์อธิบายเรื่องนี้ด้วยการเทียบกับลูกชายที่เขียนนามสกุลตัวเองด้วยอักษรโรมันว่า "Yommanak" ซึ่งคนอ่านก็จะอ่านออกเสียงเป็นภาษาไทยว่า "ยมนาค" แล้วสรุปว่า
ตัวอักษรภาษาอังกฤษ แต่อ่านออกเสียงเป็นภาษาไทย เพราะคนไทยเป็นคนเขียน
เช่นเดียวกัน
ตัวอักษรขอม แต่อ่านออกเสียงเป็นภาษาไทย เพราะคนไทยเป็นคนเขียน
คำอธิบายนี้ถูกต้อง แต่มันกลับแย้งกับข้อสรุปของเขาเอง ถ้าคนไทยเขียนชื่อด้วยอักษรโรมันได้โดยที่คนไทยไม่ได้กลายเป็นคนโรมันหรือฝรั่ง การที่คนไทยเขียนภาษาไทยด้วยอักษรขอมก็บอกได้แค่ว่าคนไทยรับอักษรขอมมาใช้ ไม่ได้บอกว่าคนที่ถูกเรียกว่าขอมเป็นคนไทย อัษฎางค์ยังเขียนไว้ในโพสต์เดียวกันด้วยว่า "ขอมไทย หรืออักษรที่เขียนด้วยตัวอักษรขอมแต่อ่านเป็นอักขรวิธีแบบไทยนี้ ถูกยกเลิกการเรียนการสอน ไปเมื่อ พ.ศ.๒๔๙๐ มานี่เอง" (ค.ศ. 1947) ซึ่งก็แสดงว่าคนไทยใช้อักษรขอมเขียนภาษาไทยต่อเนื่องมาจนถึงยุคใกล้ๆนี้ จารึกที่พุกามจึงเป็นแค่ตัวอย่างหนึ่งของเรื่องที่รู้กันอยู่แล้ว ในทางกลับกัน จารึกจำนวนมากที่เขียนด้วยอักษรตระกูลเดียวกันในกัมพูชาและในไทยก็อ่านออกมาเป็นภาษาเขมร
นอกจากนี้ในจารึกหลักนี้ไม่มีคำว่า "ขอม" อยู่เลย ตัวจารึกจึงไม่ได้พูดอะไรถึงขอมว่าเป็นใคร
13.5 "คลิปของ อ.มิกกี้ นักวิชาการชาวพม่า ที่โชว์หลักฐานว่า ในประวัติศาสตร์ของพม่าบอกว่าขอม คือคนไทยโบราณ"
ในคลิปไม่ได้โชว์หลักฐานเรื่องนี้ ช่วงที่พูดถึงบันทึกสมัยพระเจ้าอนิรุทธ์และคำว่า "ขรอม" เป็นการเล่าปากเปล่า ไม่มีภาพเอกสาร ไม่ได้บอกว่าบันทึกนั้นชื่ออะไรหรือเขียนไว้ว่าอย่างไร (ดูหัวข้อที่ 12) หลักฐานชิ้นเดียวที่เห็นในคลิปคือจารึกหลักนี้ ซึ่งเป็นจารึกที่คนไทยสมัยอยุธยาเขียน ไม่ใช่บันทึกของพม่า และไม่มีคำว่าขอมอยู่ในนั้น อัษฎางค์เอาสองเรื่องนี้มาต่อกันจนดูเหมือนว่าจารึกเป็นหลักฐานของเรื่องขอม
13.6 "ประวัติศาสตร์ของเขมรโบราณ ไม่เคยเรียกตัวเองว่า ขอม"
ประโยคนี้อยู่ในบรรทัดที่สองของโพสต์ อัษฎางค์ยกขึ้นมาเป็นเหตุผลข้อแรกว่าขอมไม่ใช่เขมร แต่ที่จริงข้อนี้เป็นสิ่งที่นักวิชาการพูดตรงกันมานานแล้ว อาจารย์ศานติ ภักดีคำ ก็เขียนไว้ว่าในจารึกเขมรทั้งสมัยก่อนเมืองพระนครและสมัยเมืองพระนครไม่เคยพบคำว่า "ขอม" (ดูหัวข้อที่ 12) ชาวเขมรเรียกตัวเองว่าเขมร และในจารึกก็เรียกบ้านเมืองของตัวเองว่ากัมพุชเทศ ส่วน "ขอม" เป็นคำที่คนไทยใช้เรียกคนอื่น
การที่ชาวเขมรไม่เรียกตัวเองว่าขอมจึงไม่ได้บอกว่าขอมไม่ใช่เขมร เหมือนกับที่ชาวยุโรปไม่เคยเรียกตัวเองว่า "ฝรั่ง" ชาวเวียดนามไม่เคยเรียกตัวเองว่า "ญวน" แต่คนไทยก็ใช้คำเหล่านี้เรียกพวกเขามานาน ถ้าอยากรู้ว่าขอมหมายถึงใคร ก็ต้องไปดูว่าคนไทยในแต่ละยุคใช้คำนี้เรียกใคร ซึ่งในเอกสารสมัยอยุธยา คำว่าขอมหมายถึงเขมรอย่างชัดเจน (ดูหัวข้อที่ 12)
ประโยคนี้จึงกลับกลายเป็นการยืนยันความเข้าใจที่ถูกต้อง คือขอมเป็นชื่อที่คนไทยตั้งให้คนอื่น ไม่ได้เป็นชื่อของชนชาติใดที่เรียกตัวเอง และเมื่อเป็นแบบนี้ "ขอม" ก็ยิ่งไม่น่าจะเป็นชื่อของคนไทยโบราณ เพราะคนไทยคงไม่เรียกตัวเองด้วยคำที่ใช้เรียกคนอื่น คำอธิบายของอัษฎางค์เองในย่อหน้าถัดๆมาก็บอกแบบเดียวกันว่าคนไทที่อยู่ทางเหนือเป็นฝ่ายเรียกคนที่อยู่ทางใต้ว่าขอม ยิ่งไปกว่านั้น ในบทความชุดเดียวกันเขาก็เรียกคนสร้างนครวัดว่า"ขอมนครวัด" และ"ขอมพระนคร" อยู่ตลอด ซึ่งเท่ากับยอมรับเองว่าคนไทยเรียกชาวเมืองพระนครว่าขอม ทั้งที่ชาวเมืองพระนครไม่เคยเรียกตัวเองแบบนั้น
13.7 ข้อความที่ขัดกันเองในบทความชุดเดียวกัน
นอกจากข้อข้างบนแล้ว ในบทความทั้ง 3 ตอนยังมีข้อความที่ขัดกันเองหรือใช้ตรรกะแปลกๆอีกหลายจุด
  • ตอนที่ 1 ตั้งชื่อว่า "ขอม ไม่ใช่เขมร ไม่ใช่ชื่อประเทศ" แต่ในตอนที่ 3 เขาเล่าเรื่องอาณาจักรเดียวกันโดยใช้ทั้งสองชื่อสลับไปมา ย่อหน้าหนึ่งว่า "อาณาจักรขอมพระนครก็ถูกกองทัพกรุงศรีอยุธยา … ยกทัพโจมตียึดเป็นเมืองขึ้น" อีกย่อหน้าว่า "อาณาจักรเขมรแข็งเมือง ทำให้สมเด็จพระราเมศวร … ส่งกองทัพไปยึดเมืองพระนครเมืองหลวงของเขมรได้อีกครั้ง" เมืองพระนครจึงเป็นทั้งของขอมและของเขมรในบทความเดียวกัน
  • ตอนที่ 3 ยอมรับว่า "ไทยในสมัยโบราณเคยได้รับอิทธิพล ทั้งศิลปวัฒนธรรม จารีตประเพณีสถาปัตยกรรมและภาษา มาจากขอมพระนคร" แต่ในตอนเดียวกันก็ถามว่า "ทำไมคนไทยที่ขังชาติ ถึงบอกว่า ความเป็นไทยนั้นลอกเลียนแบบมาจากเขมร" คนที่พูดสิ่งเดียวกับที่เขาเพิ่งยอมรับไปจึงถูกเรียกว่าชังชาติ
  • ตอนที่ 3 บอกว่าเจ้าสามพระยา "ส่งกองทัพไปบุกอาณาจักรขอมพระนคร จนล่มสลายอย่างสิ้นเชิง" แล้วย่อหน้าถัดมาก็เล่าว่า "เมื่อปี พ.ศ.๑๙๓๖" (ค.ศ. 1393) สมเด็จพระราเมศวรไปยึดเมืองพระนครได้ "อีกครั้ง" ทั้งที่พระราเมศวรครองราชย์ก่อนเจ้าสามพระยา ลำดับเหตุการณ์จึงย้อนกลับไปมา
  • ตอนที่ 2 บอกว่า "คนไทยเราเป็นคนไม่ชอบจดบันทึก เราจึงไม่เคยมีประวัติศาสตร์ตรงนี้ แต่เพื่อนบ้านเรา ทั้งพม่า มอญ เขมร แม้แต่จีน มีบันทึกโบราณเหล่านั้นอยู่" แต่หลักฐานชิ้นสำคัญที่เขายกมาเปิดเรื่องก็คือจารึกที่คนไทยเขียนเอง และถ้าขอมละโว้เป็นคนไทยที่ตั้งบ้านเมืองมาพันปีจริง ก็น่าแปลกที่จารึกซึ่งพบในลพบุรีเองกลับเป็นภาษาเขมร (ดูหัวข้อที่ 14)
เมื่อดูทั้งชุดจะเห็นว่าคำว่าขอมในบทความของเขาเปลี่ยนความหมายไปตามที่ต้องการใช้ เวลาจะบอกว่าคนไทยคือขอมก็ใช้ "ขอมละโว้" เวลาจะบอกว่าไทยไม่ได้รับวัฒนธรรมจากเขมรก็แยก "ขอมพระนคร" ออกจาก "เขมรปัจจุบัน" แต่เวลาเล่าเรื่องสงครามก็เรียกเมืองพระนครว่าเขมรตามปกติ
13.8 พูดเหมือนรู้แน่ชัด ทั้งที่ไม่ได้ตรวจสอบ
ปัญหาของข้อความนี้ไม่ได้อยู่แค่ข้อมูลผิดแต่ละจุด แต่อยู่ที่วิธีนำเสนอด้วย อัษฎางค์ไม่ได้บอกว่าจารึกชื่ออะไร ใครเป็นคนอ่าน หรืออ่านได้ว่าอะไร ทั้งที่คำอ่านของจารึกหลักนี้ตีพิมพ์เป็นภาษาไทยมาตั้งแต่ พ.ศ. 2503 (ค.ศ. 1960) และค้นได้ในฐานข้อมูลของ ศมส. แต่กลับใช้น้ำเสียงที่มั่นใจเต็มที่ เช่น "อ่านออกมาเป็นภาษาไทยได้ตรงๆ เลย" หรือ "ท่านรู้หรือไม่" แล้วปิดด้วยข้อสรุปเรื่องขอม ซึ่งเป็นเรื่องที่ทั้งตัวจารึกและคลิปไม่ได้พิสูจน์ไว้ แม้แต่สิ่งที่พูดในคลิปที่เขาบอกว่าดูเองก็ยังถ่ายทอดออกมาคลาดเคลื่อน คนที่อ่านโพสต์ไม่มีทางรู้ว่าต้องไปตรวจที่ไหน ข้อความนี้จึงถูกแชร์และนำไปลงซ้ำอีกหลายครั้ง โดยที่ส่วนที่ผิดก็ติดไปด้วยทุกครั้ง
13.9 "เพื่อลบล้างข้อมูลยุยง ปลุกปั่น" ที่ทำให้ความสัมพันธ์ร้าวฉาน
ท้ายโพสต์ทั้ง 3 ตอนของชุดแรกมีหมายเหตุเหมือนกันว่า
บทความนี้มีจุดประสงค์สำคัญ เพื่อเสนอความจริง เพื่อลบล้างข้อมูลยุยง ปลุกปั่นของคนไทยชังชาติบางกลุ่มที่ต้องการทำให้ความสัมพันธ์ไทยและกัมพูชา ร้าวฉาน
แต่เนื้อหาในชุดเดียวกันนั้นเองกลับเป็นสิ่งที่ทำให้ร้าวฉานเสียเอง ในตอนที่ 1 เขาเขียนว่า "ขอมนครวัดเคยรุ่งเรืองเมื่อพันกว่าปีก่อน และสูญหายไปนานมากแล้ว และเขมร ๔๐๐ ปีหลังมานี้ รับอิทธิพลทางวัฒนธรรมมาจากไทย เพราะเขมรเป็นเมืองขึ้นของไทยมา ๔๐๐ ปี" และในตอนที่ 3 ก็ย้ำว่า "เขมรปัจจุบันไม่ใช่ขอมพระนครผู้สร้างนครวัด" ข้อความแบบนี้คือการบอกชาวกัมพูชาว่าบรรพบุรุษที่เขาภูมิใจไม่ใช่บรรพบุรุษของเขา ซึ่งเป็นเรื่องที่สร้างความไม่พอใจให้ชาวกัมพูชาได้มากที่สุดเรื่องหนึ่ง ทั้งที่หลักฐานจากจารึกก็แสดงให้เห็นว่าภาษาเขมรปัจจุบันสืบมาจากภาษาในจารึกสมัยเมืองพระนครโดยตรง ส่วนคนไทยที่เห็นว่าไทยรับวัฒนธรรมและภาษามาจากเขมรมาก เขาก็เรียกว่า "คนไทยชังชาติ" ทั้งที่ข้อนี้เป็นข้อสรุปจากงานวิจัย และเห็นได้แม้แต่ในจารึกภาษาไทยที่พุกามเอง ซึ่งมีคำยืมจากเขมรปนอยู่
ข้อมูลเท็จที่ออกมาในนามของการ "เสนอความจริง" ไม่ได้ลบล้างการปลุกปั่น แต่กลับเป็นเชื้อไฟให้คนสองฝั่งเถียงกันด้วยข้อมูลที่ผิดตั้งแต่ต้น
14. ข้อความทางประวัติศาสตร์อื่นของอัษฎางค์
หลักฐานที่ยกมาในหัวข้อก่อนๆแสดงให้เห็นชัดว่าสิ่งที่อัษฎางค์เขียนเรื่องจารึกหลักนี้ผิดแทบทุกจุด ทั้งอายุ ความง่ายในการอ่าน และความหมายของจารึกต่อเรื่องขอม ทั้งที่เขานำเสนอตัวเองเหมือนเป็นผู้รู้ที่มาเปิดเผยความจริง เรื่องนี้ย่อมทำให้ต้องตั้งคำถามกับความน่าเชื่อถือของงานเขียนอื่นๆของเขาไปด้วย
อัษฎางค์มักถูกสื่อเรียกว่านักวิชาการอิสระหรือนักประวัติศาสตร์ และเขียนเรื่องประวัติศาสตร์ไทยกับเขมรอยู่บ่อยๆ เท่าที่ค้นไม่พบว่ามีหน่วยงานตรวจสอบข่าวแห่งไหนตรวจงานเขียนด้านประวัติศาสตร์ของเขาไว้โดยตรง หัวข้อนี้จึงลองตรวจข้อความอื่น ทั้งในบทความชุดเดียวกัน (31 พฤษภาคม 2565 / ค.ศ. 2022) และบทความเรื่องประวัติศาสตร์ในเว็บไซต์ของเขา โดยเลือกเฉพาะส่วนที่เป็นข้อเท็จจริงซึ่งเทียบกับหลักฐานได้ ไม่รวมเรื่องที่เป็นการตีความหรือทฤษฎีที่ยังถกเถียงกันอยู่ และเลี่ยงเรื่องที่เกี่ยวกับการเมือง
14.1 "ขอมละโว้" คือคนไทยโบราณ
ในตอนที่ 2 เขาเขียนว่า "หนึ่งในขอมก็คือ คนไทยโบราณ ที่มีสร้างบ้านเมืองอยู่ที่ละโว้(ลพบุรี)" และว่าขอมละโว้ตั้งบ้านเมืองอยู่ในที่ราบลุ่มภาคกลาง "มานานนับพันปี" ก่อนจะร่วมกับสุพรรณภูมิสร้างอยุธยา แต่จารึกที่พบในลพบุรีเองบอกอีกอย่าง ตัวอย่างที่รู้จักกันดีคือจารึกศาลสูงภาษาเขมร (K.410) ที่ศาลพระกาฬ ลงมหาศักราช 944 และ 947 (พ.ศ. 1565 และ 1568 / ค.ศ. 1022 และ 1025) เป็นพระราชโองการของพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 เรื่องข้อปฏิบัติของนักบวชในละโว้ เขียนเป็นภาษาเขมรโบราณทั้งหมด ภาษาที่ใช้ในเอกสารของละโว้ช่วงนั้นจึงเป็นเขมร ส่วนจารึกภาษาไทยที่เขียนด้วยอักษรขอมหลักแรกที่มีศักราชก็เพิ่งเกิดขึ้นที่สุโขทัยในอีกเกือบ 400 ปีต่อมา (ดูหัวข้อที่ 11) จริงอยู่ที่ชาวสุโขทัยอาจเรียกคนในลุ่มเจ้าพระยาว่าขอม (ดูหัวข้อที่ 12) แต่นั่นเป็นชื่อเรียกตามทิศ ไม่ได้บอกว่าคนเหล่านั้นพูดภาษาไทยมาตั้งแต่พันปีก่อน
14.2 "หมิงสือลู่" ที่บันทึกมาตั้งแต่สมัยราชวงศ์ซ่งถึงชิง
ในตอนที่ 2 เขาอ้างว่าพงศาวดารจีน "หมิงสือลู่" เรียกสุพรรณภูมิว่าเสียน "มาตั้งแต่สมัยราชวงศ์ซ่ง-ชิง" แต่หมิงสือลู่ (明實錄) คือบันทึกเหตุการณ์ประจำรัชกาลของราชวงศ์หมิง ซึ่งครองจีนในช่วง ค.ศ. 1368–1644 จึงไม่ใช่บันทึกที่เขียนถึงสมัยราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ. 960–1279) ที่เก่ากว่า และไม่มีทางเขียนถึงราชวงศ์ชิง (ค.ศ. 1644–1912) ที่มาทีหลัง
14.3 สงครามกัมพูชาสมัยพระเจ้าท้ายสระ "จบแบบ Happy Ending"
ในบทความ "เหตุการณ์จริงที่อยู่เบื้องหลังละครพรหมลิขิต" (18 ธันวาคม 2566 / ค.ศ. 2023) เขาเล่าตามพระราชพงศาวดารว่านักเสด็จเจ้ากัมพูชาสู้นักแก้วฟ้าที่ได้ทหารญวนมาช่วยไม่ได้ จึงหนีมาพึ่งสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ อยุธยาจึงยกทัพไปตีกัมพูชา ทัพเรือของพระยาโกษาธิบดีจีนแตก แต่ทัพบกล้อมเมืองไว้ได้จนนักแก้วฟ้ายอม แล้วปิดท้ายว่า "เรื่องนี้จบลงแบบ Happy Ending กล่าวคือ 'นักเสด็จ' ได้ครองเมืองกัมพูชาอย่างผาสุข"
แต่พงศาวดารไม่ได้เล่าแบบนั้น ในพระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหมอบรัดเล ซึ่งเล่าเหตุการณ์นี้ด้วยถ้อยคำใกล้เคียงกับที่เขายกมา ตอนจบคือนักแก้วฟ้า "รับว่าจะถวายดอกไม้เงินทองขึ้นแก่กรุงเทพมหานคร" แม่ทัพจึง "สั่งให้นักแก้วฟ้า เอาดอกไม้ทองเงินไปถวายตามคำปฏิญาณนั้น จึ่งเลิกกองทับกลับคืนมายังกรุงเทพมหานคร" แปลว่านักแก้วฟ้ายังได้ครองกัมพูชาต่อ เพียงแต่ยอมส่งบรรณาการให้อยุธยา และไม่มีตอนไหนบอกว่าทัพอยุธยาพานักเสด็จกลับไปขึ้นครองราชย์ ผลของสงครามครั้งนั้นจึงกลับกันกับที่เขาเล่า คนที่อยุธยายกทัพไปช่วยไม่ได้บัลลังก์คืน ส่วนคนที่ถูกตีกลับได้เป็นกษัตริย์ต่อ
14.4 พระไชยเชษฐาหนีพม่าไป "สร้างเมืองใหม่" ชื่อเวียงจันทน์
ในบทความ "อาถรรพ์พระแก้ว-พระบางกับความพินาศจากล้านช้างสู่ธนบุรี ตอนที่ 1" (31 มกราคม 2567 / ค.ศ. 2024) เขาเขียนว่า "ต่อมาพม่าบุกมาตีกรุงศรีอยุธยา พระเจ้าไชยเชษฐากลัวพม่าจะตามมาตีล้านช้าง จึงหนีออกจากหลวงพระบาง ไปสร้างเมืองใหม่ ซึ่งต่อมาได้ชื่อว่า เมืองเวียงจันทน์" ประโยคนี้ผิด 2 จุด
จุดแรก เวียงจันทน์ไม่ได้เป็นเมืองที่เพิ่งสร้างขึ้นใหม่ เป็นเมืองสำคัญของล้านช้างอยู่ก่อนแล้ว สิ่งที่พระไชยเชษฐาธิราชทำคือสร้างกำแพงเมือง พระราชวัง และหอพระแก้ว พร้อมบูรณะพระธาตุหลวงที่มีอยู่เดิม แล้วจึงย้ายเมืองหลวงมาอย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2103 (ค.ศ. 1560) จุดที่สองคือลำดับเวลา พม่าสมัยพระเจ้าบุเรงนองบุกอยุธยาครั้งแรกในสงครามช้างเผือก พ.ศ. 2106–2107 (ค.ศ. 1563–1564) ซึ่งเกิดหลังการย้ายเมืองหลวงไปแล้ว 3 ปี ถ้าจะบอกว่าย้ายเพราะกลัวพม่า เหตุการณ์ที่เกิดก่อนหน้าคือพม่ายึดเชียงใหม่ได้เมื่อ พ.ศ. 2101 (ค.ศ. 1558) ภัยที่ล้านช้างเห็นอยู่ตรงหน้าตอนนั้นจึงมาจากทางล้านนา ยังไม่ใช่อยุธยา
14.5 ชาวตะวันตกคนแรกที่ไปถึงจีน
ในบทความ "ประวัติศาสตร์การล่มสลายของจีนกับการจัดระเบียบโลกของมหาอำนาจตะวันตก" (24 กันยายน 2567 / ค.ศ. 2024) เขาเขียนว่า "ผู้ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นชาวตะวันตกคนแรกที่เดินทางไปถึงจีนคือ จิโอวานนี่ มอนเต กอร์วิโน" ซึ่งไปถึง "ประมาณปี ค.ศ. 1294" แต่อีกไม่กี่ย่อหน้าต่อมาเขาก็เขียนเองว่ามาร์โก โปโล (Marco Polo) "เดินทางไปถึงจีนในปี ค.ศ. 1275" ซึ่งก่อนหน้านั้นเกือบ 20 ปี และก่อนมาร์โกด้วยซ้ำ พ่อกับอาของเขาคือนิกโกเลาะ โปโล (Niccolò Polo) และมัฟเฟโอ โปโล (Maffeo Polo) ก็ไปถึงราชสำนักของกุบไลข่านแล้วตั้งแต่ทศวรรษ 1260 ตามที่เล่าไว้ในบทนำของบันทึกการเดินทางของมาร์โกเอง โจวันนี ดา มอนเตกอร์วีโน (Giovanni da Montecorvino) จึงไม่ได้เป็นชาวตะวันตกคนแรกที่ไปถึงจีน ที่เขาเป็นคนแรกคือเป็นมิชชันนารีคาทอลิกคนแรกที่ตั้งคณะเผยแผ่ศาสนาในจีนได้ และได้เป็นอาร์ชบิชอปคนแรกของข่านบาลิก
14.6 ระบบกว่างโจวในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 และกบฏไท่ผิงที่ "ปกป้อง" ราชวงศ์ชิง
ในบทความเดียวกัน เขาเขียนว่า "ในช่วงต้นศตวรรษที่ 17 บริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ (British East India Company) เริ่มเข้ามามีส่วนร่วมในกิจการการค้ากับจีน" "แต่จีนในช่วงนั้นมีนโยบายการค้าปิดแบบ 'ระบบท่าเรือเดี่ยว' (Canton System) ซึ่งจำกัดการค้าขายระหว่างชาวต่างชาติไว้ที่ท่าเรือกวางโจวเท่านั้น" แต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 จีนยังเป็นสมัยราชวงศ์หมิง ราชวงศ์ชิงเพิ่งเข้ายึดปักกิ่งใน ค.ศ. 1644 ส่วนคำสั่งจำกัดการค้ากับชาติตะวันตกไว้ที่กว่างโจว (广州) เพียงแห่งเดียวเป็นของจักรพรรดิเฉียนหลงในปี ค.ศ. 1757 ช้ากว่าที่เขาบอกไปราว 150 ปี
ส่วนตอนท้าย เขาเขียนว่า "แม้ว่าราชวงศ์ชิงจะอ่อนแอในศตวรรษที่ 19 แต่ก็มีการพยายามปกป้องอำนาจของตนเอง เช่น การก่อกบฏไท่ผิงและการลุกฮือของประชาชนที่ต่อต้านการแทรกแซงของชาติตะวันตก" ข้อนี้กลับกันเลย กบฏไท่ผิง (ค.ศ. 1850–1864) นำโดยหงซิ่วเฉวียน ที่อ้างว่าเป็นน้องชายของพระเยซู ตั้ง "ไท่ผิงเทียนกั๋ว" (太平天国) ขึ้นที่หนานจิงเพื่อโค่นราชวงศ์ชิง ไม่ได้ลุกขึ้นมาปกป้องราชวงศ์ชิงหรือต่อต้านตะวันตก
14.7 จักรวรรดิโรมันล่มสลายจนแตกเป็นตะวันออกกับตะวันตก
ในบทความเดียวกัน เขาเขียนถึงโรมันว่า "ในที่สุดโรมันก็ล่มสลายหลังจากการรุกรานของชนเผ่าเยอรมันในศตวรรษที่ 5 และปัญหาภายในจักรวรรดิ ซึ่งเป็นผลให้จักรวรรดิแตกออกเป็นจักรวรรดิฝั่งตะวันออก (ไบแซนไทน์) และตะวันตก" ลำดับเหตุการณ์ตรงนี้กลับหัวกลับหาง จักรวรรดิแบ่งเป็นตะวันออกกับตะวันตกอย่างถาวรตั้งแต่จักรพรรดิเธโอโดซิอุสที่ 1 สิ้นพระชนม์ใน ค.ศ. 395 ก่อนการล่มสลาย ส่วนที่ล่มสลายในคริสต์ศตวรรษที่ 5 มีแค่ฝั่งตะวันตก ซึ่งจบลงเมื่อโอโดอาเคอร์ปลดจักรพรรดิโรมุลุส เอากุสตุลุสใน ค.ศ. 476 ฝั่งตะวันออกยังอยู่ต่อมาอีกเกือบพันปีจนเสียคอนสแตนติโนเปิลใน ค.ศ. 1453
ก่อนหน้านั้นไม่กี่บรรทัดเขายังบอกว่ารัฐเมืองของกรีก "แต่ละรัฐมีกษัตริย์" ทั้งที่รัฐเมืองสำคัญอย่างเอเธนส์ปกครองแบบประชาธิปไตย ซึ่งเขาเองก็เขียนไว้ในบทความ "สยาม คือ ใคร" ว่าเอเธนส์"เด่นด้านประชาธิปไตยและวัฒนธรรม"
14.8 สนธิสัญญาคานางาวะเปิดท่าเรือเพื่อการค้า
ในบทความ "โชกุน-ร.5-มหาอำนาจ กับการจัดระเบียบโลก" (22 กันยายน 2567 / ค.ศ. 2024) เขาเขียนถึงสนธิสัญญาคานางาวะ (日米和親条約) ปี ค.ศ. 1854 ว่า "สนธิสัญญานี้บังคับให้ญี่ปุ่นเปิดท่าเรือสองแห่งเพื่อการค้าและการติดต่อกับสหรัฐฯ" แต่สนธิสัญญาฉบับนี้เปิดท่าเรือชิโมดะ (下田) กับฮาโกดาเตะ (函館) ให้เรืออเมริกันแวะเติมเชื้อเพลิง น้ำ และเสบียง กับรับรองความปลอดภัยของลูกเรือที่เรือแตก ยังไม่ได้ให้สิทธิค้าขาย สหรัฐฯ กับญี่ปุ่นเพิ่งทำสนธิสัญญาการค้าจริงเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1858 ที่มักเรียกว่าสนธิสัญญาแฮร์ริส (日米修好通商条約)
ข้อเหล่านี้ส่วนใหญ่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ตรวจสอบได้จนเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปแล้ว แม้บางส่วนจะแค่ผิดเล็กน้อยแต่ก็แสดงถึงความไม่ใส่ใจรายละเอียดในเนื้อหาที่ตัวเองนำเสนอ บางข้อก็ขัดกับสิ่งที่เขาเขียนไว้เองในบทความเดียวกันหรือในบทความอื่น เมื่อรวมกับเรื่องจารึกพุกาม จะเห็นว่างานเขียนเรื่องประวัติศาสตร์ของอัษฎางค์มีข้อเท็จจริงที่คลาดเคลื่อนปนอยู่ไม่น้อย ทั้งเรื่องไทย เขมร ลาว จีน ญี่ปุ่น ไปจนถึงยุโรป ใครจะนำไปอ้างต่อก็ควรตรวจกับแหล่งต้นทางก่อน
ไม่ใช่แค่ในเรื่องประวัติศาสตร์เท่านั้น เพจเฟซบุ๊กของครูปั๊บ ซึ่งแนะนำตัวว่าเป็นนักศึกษาฝึกสอนจากอีสาน ได้โพสต์ "เปิดประเด็น: ขอถอนหงอก 'นักวิชาการลวงโลก' แบบประโยคต่อประโยค" (29 พฤษภาคม 2569 / ค.ศ. 2026) ตอบโต้บทความทางการเมืองของอัษฎางค์ อย่างไรก็ตาม เรื่องการเมืองเราไม่ขอแสดงความเห็น รายละเอียดอ่านในลิงก์เองได้ ที่ยกมาก็แค่เพื่อจะแสดงให้เห็นว่ามีคนที่ตั้งข้อสงสัยในความน่าเชื่อถือของเขาอยู่เช่นกัน โดยจะเห็นว่าถึงจะเป็นคนละหัวข้อกัน แต่รูปแบบก็เหมือนกับที่เห็นในเรื่องจารึกพุกาม คือพูดด้วยน้ำเสียงมั่นใจ ใช้คำที่ฟังดูเป็นวิชาการ แต่พอไปตรวจกับแหล่งข้อมูลจริงก็ไม่ตรงกับที่พูด
15. ความเข้าใจผิดเกิดขึ้นได้อย่างไร
เมื่อเอาหลักฐานทั้งหมดมาเรียงกัน จะเห็นว่าความเข้าใจผิดเรื่องนี้ค่อยๆพอกพูนขึ้นทีละชั้น
  1. ป้ายในพิพิธภัณฑ์ ข้อมูลที่พบจริงคือมะริดหายไประหว่างทาง ป้ายจึงเขียนว่าพบที่ทวาย และให้อายุไว้สมัยพุกาม ซึ่งเก่าเกินจริงไปหลายร้อยปี
  2. มยินซาน อ่านป้ายแล้วรับอายุสมัยพุกามมาพูดต่อในคลิป ทั้งยังเอาเรื่องจารึกไปพูดต่อเนื่องกับความเห็นของตัวเองเรื่องขอมกับขรอม คนดูจึงเข้าใจได้ง่ายว่าสองเรื่องนี้เป็นหลักฐานของกันและกัน และเขายังใช้คำว่า"ศิลาจารึกภาษาไทยที่เก่ามากๆ" "ก่อนสุโขทัย" ซึ่งชวนให้เข้าใจผิดไปไกล ในส่วนนี้มยินซานก็มีส่วนรับผิดชอบอยู่บ้าง แต่อย่างน้อยเขาก็บอกตรงๆว่าไม่รู้ศักราช ว่าอาจจะอายุไม่เกินพันปี และว่าเป็นการสันนิษฐานเอง
  3. อัษฎางค์ ยมนาค ตัดคำว่า "สันนิษฐาน" และ "อาจจะ" ทิ้งไปทั้งหมด แล้วเติมของใหม่ลงไปเอง ทั้ง"อายุนับพันปี" "อ่านเป็นภาษาไทยได้ตรงๆ" และ"โชว์หลักฐานว่าในประวัติศาสตร์ของพม่าบอกว่าขอมคือคนไทยโบราณ" สิ่งที่ในคลิปยังเป็นแค่ข้อสันนิษฐานจึงกลายเป็นข้อเท็จจริงที่มีหลักฐานรองรับ แล้วยังถูกเอาไปใช้ต่อในเรื่องที่ว่าเขมรปัจจุบันไม่ใช่ผู้สร้างนครวัด
  4. ผู้ชมและการแชร์ต่อ ความเห็นใต้คลิปแสดงให้เห็นว่าคนดูส่วนใหญ่รับเรื่องนี้ไปเป็นข้อเท็จจริงตั้งแต่ปีที่ลงคลิป ก่อนที่อัษฎางค์จะเขียนเสียอีก และยังแต่งเรื่องต่อกันเองไปไกล ส่วนคนที่ค้านด้วยหลักฐานมีไม่กี่คนและถูกตอบโต้ว่า "โปรเขมร" (ดูหัวข้อที่ 4) โพสต์ของอัษฎางค์ก็ถูกนำไปลงซ้ำหลายครั้งโดยไม่มีใครตรวจ ทั้งที่คำอ่านของจารึกตีพิมพ์มาตั้งแต่ก่อนรายการจะถ่ายทำหลายสิบปี
ทุกชั้นมีจุดร่วมกันอย่างหนึ่ง คือไม่มีใครย้อนไปดูหลักฐานต้นทาง ป้ายในพิพิธภัณฑ์ไม่ได้อิงบัญชีจารึกของพิพิธภัณฑ์เอง มยินซานเชื่อป้ายโดยไม่ได้ดูว่านักวิชาการไทยอ่านไว้ว่าอย่างไร อัษฎางค์น่าจะไม่ได้ฟังแม้แต่คำพูดในคลิปที่ตัวเองอ้างให้ครบ และคนที่แชร์ต่อก็ไม่ได้ฟังคลิปหรืออ่านคำอ่านจารึกเลย ยิ่งเรื่องถูกส่งต่อไปไกลเท่าไร คำว่า "อาจจะ" และ "สันนิษฐาน" ก็ยิ่งหายไป เหลือแต่ข้อสรุปที่ถูกใจคนฟัง
อีกปัจจัยที่ทำให้เรื่องนี้ติดหูคือความเข้าใจผิดเรื่องอักษรขอมไทยเอง คนจำนวนมากรู้จักแค่ว่าอักษรนี้เรียกว่า "ขอม" แต่ไม่รู้ว่าคนไทยใช้เขียนภาษาไทยมาหลายร้อยปีจนถึงยุคใกล้ๆนี้ พอเห็นอักษรขอมอ่านเป็นภาษาไทยได้ จึงรู้สึกเหมือนเป็นการค้นพบที่พลิกประวัติศาสตร์ ทั้งที่เป็นเรื่องธรรมดาที่รู้กันมานาน และตัวคำว่า "ขอม" ก็เป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกเขมรมาตลอดในสมัยที่จารึกหลักนี้ถูกสลัก
16. สรุป
  • ศิลาจารึกในคลิปมีอยู่จริง คือจารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม (ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 หลักที่ 55) ปัจจุบันอยู่ที่พิพิธภัณฑ์กรุงพุกาม
  • บัญชีจารึกของดูว์รัวแซล (พ.ศ. 2464 / ค.ศ. 1921) ระบุว่าพบที่มะริด และตอนนั้นอยู่ที่พิพิธภัณฑ์พุกามแล้ว ส่วนป้ายในพิพิธภัณฑ์ที่บอกว่าพบที่ทวายและเป็นสมัยพุกามนั้นผิด ตามที่อาจารย์วรณัย พงศาชลากรชี้ไว้
  • จารึกเขียนภาษาไทยด้วยอักษรขอมจริง เนื้อหาเป็นการถวายที่นาและข้าพระให้วัด พร้อมคำสาปแช่งคนที่มาเบียดบัง
  • นักวิชาการไทยกำหนดอายุไว้ระหว่างราว พ.ศ. 1900 (ค.ศ. 1357) ถึงพุทธศตวรรษที่ 22 (คริสต์ศตวรรษที่ 16–17) ซึ่งอ่อนกว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหงทั้งหมด งานที่ใหม่กว่าสรุปว่าเป็นสมัยอยุธยา ทั้งจากรูปอักษร การเขียนตัวสะกดเป็นตัวเชิง วรรณยุกต์ และชื่อขุนนางที่ตรงกับทำเนียบในกฎหมายสมัยอยุธยา
  • ที่ว่า"อายุนับพันปี" ขัดกับที่พูดในคลิปเองว่า "อาจจะอายุไม่เกินพันปี" ส่วนที่ว่า"เก่ากว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหง" มาจากป้ายที่ผิดซึ่งผู้ให้สัมภาษณ์นำมาพูดเป็นข้อสันนิษฐาน
  • คำว่า "ขรอม" ไม่พบในแหล่งอื่น แต่ใกล้กับคำว่า "กรอม" "กล๋อม" "กะหลอม" ในตำนานไทที่แปลว่าคนทางใต้ ซึ่งมาจากคำเขมรโบราณ "กโรม" เป็นคำบอกทิศที่ใช้เรียกคนทางใต้ ไม่ได้แปลว่าคนไทย และในสมัยอยุธยาที่จารึกหลักนี้ถูกสลัก คำว่าขอมก็หมายถึงเขมรชัดเจน
  • จารึกหลักนี้ไม่มีคำว่าขอม และการที่คนไทยเขียนภาษาไทยด้วยอักษรขอมก็ไม่ได้บอกว่าขอมคือคนไทย บอกได้แค่ว่าคนไทยรับอักษรนี้มาใช้ เหมือนกับที่คนไทยปัจจุบันใช้อักษรโรมันเขียนภาษาไทยได้
  • ที่อัษฎางค์บอกว่าเขมรโบราณไม่เคยเรียกตัวเองว่าขอมนั้นถูก แต่กลับเป็นการยืนยันว่าขอมเป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกคนอื่น ไม่ได้เป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกตัวเอง และในบทความชุดเดียวกันเขาเองก็เรียกเมืองพระนครว่าทั้ง "ขอม" และ "เขมร" สลับกันไปมา
  • ในบทความชุดเดียวกันและบทความอื่นในเว็บไซต์ของเขายังมีข้อความทางประวัติศาสตร์ที่ขัดกับหลักฐานอีกหลายข้อ
  • คนดูคลิปส่วนใหญ่รับเรื่องนี้ไปเป็นข้อเท็จจริงตั้งแต่ปีที่ลงคลิป ส่วนคนที่ค้านด้วยหลักฐานมีน้อยมากและถูกตอบโต้
  • ความผิดพลาดเริ่มจากป้าย ผ่านคำพูดที่ไม่รัดกุมของมยินซาน แล้วอัษฎางค์รับข้อมูลคลาดเคลื่อนแล้วนำไปแต่งเติมเอง เมื่อถูกแชร์ต่อเป็นวงกว้างก็สร้างความเข้าใจผิด ซึ่งอาจยิ่งส่งผลให้ความสัมพันธ์ไทยกับกัมพูชาร้าวฉาน
เอกสารอ้างอิง
จารึกและคำอ่าน
  1. ฉ่ำ ทองคำวรรณ. "คำอ่านศิลาจารึกอักษรขอม ภาษาไทย ณ กรุงพุกาม ลักษณะตัวอักษรสมัย พ.ศ. 1900". ศิลปากร ปีที่ 4 เล่ม 1 (พฤษภาคม 2503): 72–76. manuscript.nlt.go.th (คำอ่าน คำอธิบายศัพท์ หมายเหตุเรื่องชื่อตำบล และการกำหนดอายุ พ.ศ. 1900 ส่วนสารบัญภาษาอังกฤษของเล่มเขียนว่า found at Pegu)
  2. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย: จารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม
    • รายละเอียดจารึก (ประวัติ ขนาด การกำหนดอายุ และสำเนาลอกลาย) — db.sac.or.th
    • คำอ่าน-แปลและเชิงอรรถของฉ่ำ ทองคำวรรณ และก่องแก้ว วีระประจักษ์ — db.sac.or.th
    • ไฟล์ PDF คำอ่าน-คำปริวรรต — db.sac.or.th (ที่มาของข้อความจารึกในหัวข้อที่ 8 และ 13.3)
  3. ก่องแก้ว วีระประจักษ์. "จารึกอักษรขอมภาษาไทยพบที่กรุงพุกาม". ศิลปากร ปีที่ 56 ฉบับที่ 4 (กันยายน–ตุลาคม 2556): 55–65. (คำอ่านใหม่ การเทียบชื่อขุนนางกับกฎหมายตราสามดวง และการตั้งชื่อจารึก อ้างผ่านฐานข้อมูล ศมส.)
  4. Duroiselle, Charles. A List of Inscriptions Found in Burma. Part I: The List of Inscriptions Arranged in the Order of Their Dates. Rangoon: Superintendent, Government Printing, 1921. archive.org (บทนำเรื่องจารึกภาษาสยาม 2 หลัก และภาคผนวก C แถวที่ 1 หน้า 216 ที่ระบุว่าพบที่ Mergui)
ข้อกล่าวอ้างและคำชี้แจง
  1. Magenta Film Studio. "โยเดียที่คิด(ไม่)ถึง Deleted scene". YouTube, 8 กรกฎาคม 2560. youtube.com (คลิปที่มยินซานพาไปดูจารึกที่พุกาม)
  2. อัษฎางค์ ยมนาค. บทความในเฟซบุ๊กและเว็บไซต์ส่วนตัว
    • "ไทยลอกแบบมาจากเขมรหรือเขมรลอกไปจากไทย" ตอนที่ 1 "ขอม" ไม่ใช่เขมร ไม่ใช่ชื่อประเทศ 31 พฤษภาคม 2565 — facebook.com
    • "ไทยลอกแบบมาจากเขมรหรือเขมรลอกไปจากไทย" ตอนที่ 2 ขอม คือต้นตระกูลไทย 31 พฤษภาคม 2565 — facebook.com
    • "ไทยลอกแบบมาจากเขมรหรือเขมรลอกไปจากไทย" ตอนที่ 3 เขมรเป็นเมืองขึ้นของไทยมาตั้งแต่อยุธยาถึงรัตนโกสินทร์ 31 พฤษภาคม 2565 — facebook.com
    • "ขอม หาใช่ใครอื่น แท้จริงคือ คนไทยโบราณ" ตอนที่ 1 "ขอมดำดิน" 14 สิงหาคม 2565 — facebook.com
    • "ขอม หาใช่ใครอื่น แท้จริงคือ คนไทยโบราณ" ตอนที่ 2 ขอมไทยในจารึกพุกามประเทศ 14 สิงหาคม 2565 — facebook.com
    • "ขอม คือ ไทยโบราณ" (เว็บไซต์) 31 มกราคม 2567 — atsadang.com
    • "เหตุการณ์จริงที่อยู่เบื้องหลังละครพรหมลิขิต ที่แฟนละครชาวไทยและกัมพูชา อาจ….ไม่เคยรู้" (เว็บไซต์) 18 ธันวาคม 2566 — atsadang.com
    • "อาถรรพ์พระแก้ว-พระบางกับความพินาศจากล้านช้างสู่ธนบุรี ตอนที่ 1" (เว็บไซต์) 31 มกราคม 2567 — atsadang.com
    • "โชกุน-ร.5-มหาอำนาจ กับการจัดระเบียบโลก" (เว็บไซต์) 22 กันยายน 2567 — atsadang.com
    • "ประวัติศาสตร์การล่มสลายของจีนกับการจัดระเบียบโลกของมหาอำนาจตะวันตก" (เว็บไซต์) 24 กันยายน 2567 — atsadang.com
    • "สยาม คือ ใคร" (เว็บไซต์) 16 มกราคม 2568 — atsadang.com
  3. วรณัย พงศาชลากร. ปริศนา "จารึกอักษรขอมไทยกรุงพุกาม" จากความเข้าใจผิด ?. Facebook, 19 กันยายน 2569. facebook.com (คำชี้แจงในหัวข้อที่ 5 และภาพถ่ายจารึกพร้อมป้ายโดย Si Thu)
  4. ครูปั๊บ. เปิดประเด็น: ขอถอนหงอก "นักวิชาการลวงโลก" แบบประโยคต่อประโยค. Facebook, 29 พฤษภาคม 2569. facebook.com
อักษรขอมและคำว่าขอม
  1. ศานติ ภักดีคำ. "'เขมร' 'กัมพูชา' และ 'ขอม' ในหลักฐานเขมร". ใน แถลงงานคณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย พุทธศักราช 2564, หน้า 133–144. (ที่มาของคำว่าขอมจาก "กโรม" คำว่า กรอม กล๋อม กะหลอม ในตำนานไท ความหมายของขอมในเอกสารสุโขทัยกับอยุธยา และชื่อ "กรุงกัมพูชาธิบดี" ในเอกสารอยุธยา)
  2. สุรนี แก้วกลม. อักษรขอมที่ใช้บันทึกภาษาไทย. วิทยานิพนธ์ ศศ.ม. สาขาวิชาจารึกภาษาไทย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2523. sure.su.ac.th (ลักษณะอักษรและอักขรวิธีของอักษรขอมสมัยสุโขทัย อยุธยา และรัตนโกสินทร์)
  3. Vickery, Michael. "L'inscription K 1006 du Phnoṃ Kulên". Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient 71 (1982): 77–86. persee.fr (ที่พบและการกำหนดอายุของ K.1006)
  4. สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. ชุดแบบอักษรขอมไทย RST-KHOMTHAI และคู่มือการพิมพ์. Google Drive (ฟอนต์ที่ใช้แสดงอักษรขอมไทยในบทความนี้)
ประวัติศาสตร์และภาษา
  1. จารึกศาลสูงภาษาเขมร (K.410)
    • ฌอร์ฌ เซแด็ส. ประชุมศิลาจารึกสยาม ภาคที่ 2. 2472, หน้า 25–27 — commons.wikimedia.org
    • ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย: จารึกศาลสูงภาษาเขมร (หลักที่ 1) — db.sac.or.th
  2. Wade, Geoff. Southeast Asia in the Ming Shi-lu: An Open Access Resource. Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, 2005. epress.nus.edu.sg (ขอบเขตเวลาของหมิงสือลู่)
  3. พระราชพงษาวดารกรุงเก่า (ฉบับหมอบรัดเล). หอสมุดดิจิทัลวชิรญาณ. vajirayana.org (สงครามกัมพูชาสมัยพระเจ้าท้ายสระ)
  4. Stuart-Fox, Martin. The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline. Bangkok: White Lotus, 1998, หน้า 78–82. openlibrary.org
  5. Simms, Peter and Sanda Simms. The Kingdoms of Laos: Six Hundred Years of History. Richmond: Curzon, 1999, หน้า 71–75. openlibrary.org (การย้ายเมืองหลวงไปเวียงจันทน์ ค.ศ. 1560)
  6. Yule, Henry (trans.). The Travels of Marco Polo, Volume 1. Project Gutenberg. archive.org (บทนำเรื่องการเดินทางของนิกโกเลาะและมัฟเฟโอ โปโล)
  7. Encyclopaedia Britannica
  8. Office of the Historian, U.S. Department of State. "The United States and the Opening to Japan, 1853". history.state.gov (สนธิสัญญาคานางาวะไม่ใช่สนธิสัญญาการค้า)
🤖 บทความนี้มีการค้นหาแหล่งอ้างอิงและเรียบเรียงข้อมูลโดยใช้ Claude Code ช่วย


-----------------------------------------

囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧囧

ดูสถิติของหน้านี้

หมวดหมู่

-- ภาษาศาสตร์ >> ตัวอักษร
-- ภาษาศาสตร์ >> ภาษาไทย
-- ภาษาศาสตร์ >> ภาษาเขมร
-- ประวัติศาสตร์ >> ประวัติศาสตร์ไทย

ไม่อนุญาตให้นำเนื้อหาของบทความไปลงที่อื่นโดยไม่ได้ขออนุญาตโดยเด็ดขาด หากต้องการนำบางส่วนไปลงสามารถทำได้โดยต้องไม่ใช่การก๊อปแปะแต่ให้เปลี่ยนคำพูดเป็นของตัวเอง หรือไม่ก็เขียนในลักษณะการยกข้อความอ้างอิง และไม่ว่ากรณีไหนก็ตาม ต้องให้เครดิตพร้อมใส่ลิงก์ของทุกบทความที่มีการใช้เนื้อหาเสมอ

三

สารบัญ

รวมคำแปลวลีเด็ดจากญี่ปุ่น
มอดูลต่างๆ
-- numpy
-- matplotlib

-- pandas
-- manim
-- opencv
-- pyqt
-- pytorch
การเรียนรู้ของเครื่อง
-- โครงข่าย
     ประสาทเทียม
ภาษา javascript
ภาษา mongol
ภาษาศาสตร์
maya
ความน่าจะเป็น
บันทึกในญี่ปุ่น
บันทึกในจีน
-- บันทึกในปักกิ่ง
-- บันทึกในฮ่องกง
-- บันทึกในมาเก๊า
บันทึกในไต้หวัน
บันทึกในยุโรปเหนือ
บันทึกในประเทศอื่นๆ
qiita
บทความอื่นๆ

บทความแบ่งตามหมวด



ติดตามอัปเดตของบล็อกได้ที่แฟนเพจ

  ค้นหาบทความ

  บทความแนะนำ

รวมร้านราเมงและบะหมี่ในจังหวัดโทจิงิ
ทำความเข้าใจการแปลงลาปลัสสำหรับแก้ปัญหาฟิสิกส์
รวมร้านราเมงและบะหมี่ในเมืองฟุกุโอกะ
ตัวอักษรกรีกและเปรียบเทียบการใช้งานในภาษากรีกโบราณและกรีกสมัยใหม่
ที่มาของอักษรไทยและความเกี่ยวพันกับอักษรอื่นๆในตระกูลอักษรพราหมี
การสร้างแบบจำลองสามมิติเป็นไฟล์ .obj วิธีการอย่างง่ายที่ไม่ว่าใครก็ลองทำได้ทันที
รวมรายชื่อนักร้องเพลงกวางตุ้ง
ภาษาจีนแบ่งเป็นสำเนียงอะไรบ้าง มีความแตกต่างกันมากแค่ไหน
ทำความเข้าใจระบอบประชาธิปไตยจากประวัติศาสตร์ความเป็นมา
เรียนรู้วิธีการใช้ regular expression (regex)
การใช้ unix shell เบื้องต้น ใน linux และ mac
g ในภาษาญี่ปุ่นออกเสียง "ก" หรือ "ง" กันแน่
ทำความรู้จักกับปัญญาประดิษฐ์และการเรียนรู้ของเครื่อง
ค้นพบระบบดาวเคราะห์ ๘ ดวง เบื้องหลังความสำเร็จคือปัญญาประดิษฐ์ (AI)
หอดูดาวโบราณปักกิ่ง ตอนที่ ๑: แท่นสังเกตการณ์และสวนดอกไม้
พิพิธภัณฑ์สถาปัตยกรรมโบราณปักกิ่ง
เที่ยวเมืองตานตง ล่องเรือในน่านน้ำเกาหลีเหนือ
ตระเวนเที่ยวตามรอยฉากของอนิเมะในญี่ปุ่น ปี 2013
เที่ยวชมหอดูดาวที่ฐานสังเกตการณ์ซิงหลง
ทำไมจึงไม่ควรเขียนวรรณยุกต์เวลาทับศัพท์ภาษาต่างประเทศ

ไทย

日本語

中文